2026-05-27 · Cập nhật ngày 2026-08-06
Trang sử đen của Hokkaido | Nhà tù Abashiri, được xây bằng mạng sống của các tù nhân
Một nơi lạnh đến mức tôi run lên dù đã mặc chiếc áo khoác dày nhất — và những con người mà lịch sử đã lãng quên

Mùa đông năm ấy, tôi bước vào Abashiri trong chiếc áo lông vũ dày nhất — vậy mà vẫn thấy lạnh thấu xương.
Rồi tôi đứng trước khu trưng bày nhà tắm: những hình nộm bằng sáp tái hiện cảnh tù nhân thời Minh Trị đang tắm. Trần ván gỗ. Không có lớp cách nhiệt nào. Cái lạnh cắt da ngoài trời chỉ cách một bức tường mỏng.

Một ý nghĩ chợt đến với tôi: những người đàn ông này mặc quần áo tù mỏng manh, sống trong những phòng giam không có sưởi, và phải mở đường qua những mùa đông còn khắc nghiệt hơn bây giờ.
“Một khi đã vào đây là hết.” Ở nơi này, những lời ấy thật sự có sức nặng.

Con đường được xây bằng mạng sống
Năm 1891, chính quyền Minh Trị ra lệnh xây dựng Đường Trung Ương nối Asahikawa đến Abashiri — dài khoảng 225 km, riêng đoạn từ đèo Kitami đến Abashiri hoàn thành trong khoảng 8 tháng. Lực lượng lao động: hơn một nghìn tù nhân.
Không có máy móc. Không đủ thức ăn. Không có chăm sóc y tế. Những người gục ngã thường bị chôn ngay tại chỗ họ ngã xuống — ngay dưới con đường mà họ đang xây.


Những dòng chữ họ để lại
Bảo tàng lưu giữ những ghi chép do các tù nhân để lại. Một người viết về những thửa ruộng lúa ở quê nhà. Một người khác viết về mong ước được gặp cha mẹ. Có người chỉ ghi lại hôm nay mình đã bị bỏng lạnh bao nhiêu ngón tay.
Sự chấn động không đến từ điều gì kịch tính. Nó đến từ chính sự bình thường của những dòng chữ ấy — cụ thể và đầy tính người đến mức trong giây lát bạn quên rằng họ là tù nhân, chỉ còn thấy những con người.


Hai vụ vượt ngục huyền thoại
Abashiri còn nổi tiếng với hai câu chuyện vượt ngục gần như trong phim.
Thứ nhất: Shiratori Yoshie, “vua vượt ngục” thời Showa, người đã vượt ngục bốn lần. Năm 1944, khi đang bị còng tay, ông được cho là đã dùng muối trong canh miso để từ từ làm gỉ lớp kim loại, rồi thoát ra ngoài qua cửa sổ mái. Không có dụng cụ nào — chỉ có thời gian và sự kiên nhẫn.
Thứ hai: tù nhân huyền thoại thời Minh Trị Gosunkugi Torakichi (“Torakichi Đinh Năm Tấc”), người đã nhiều lần trốn thoát trong thời chưa có an ninh hiện đại, đến mức trở thành chuyện dân gian của Hokkaido và còn được đưa vào cả bài hát.


Sau khi đi hết khuôn viên, tôi đứng trước cổng chính. Bốn chữ: 網走監獄. Tôi đứng đó một lúc. Không chụp ảnh.
Bảo tàng Nhà tù Abashiri là một bảo tàng ngoài trời lưu giữ các công trình nhà tù từ thời Minh Trị đến thời Chiêu Hòa. Hãy dành 2 đến 3 tiếng. Tuyết mùa đông khiến cảnh tượng hoang lạnh càng trở nên chân thực hơn.
Câu chuyện về nơi này
Nhà tù Abashiri mở cửa năm 1890 với cái tên dài dòng “Nhà tù Trung ương Kushiro, Trại lao động khổ sai Abashiri”. Ngay từ ngày đầu, nơi đây giam giữ khoảng 1.392 tội phạm nguy hiểm, hơn một phần ba trong số đó bị kết án chung thân. Ngay năm sau, hơn một nghìn tù nhân bị đưa vào núi để mở Đường Trung Ương, tuyến đường huyết mạch dài khoảng 225 km nối Asahikawa với Abashiri — riêng đoạn từ đèo Kitami xuống Abashiri đã được mở trong khoảng tám tháng. Cái giá phải trả thật tàn khốc: lao động quá sức, cộng với bệnh beriberi phù nề do thiếu cá và rau trong núi, đã cướp đi sinh mạng của 211 tù nhân và 6 cai ngục ngay tại công trường. Để ngăn họ bỏ trốn, những người đàn ông phải làm việc với quả cầu sắt nặng khoảng bốn ký xích vào chân. Người chết được chôn vội trong những nấm đất thấp, và khi sau này người ta đào được những bộ hài cốt vẫn còn đeo xiềng xích, nơi ấy mang tên “Gò Xích”. Ba gò trong số đó vẫn còn ở Tanno, Kitami; một tấm bia tưởng niệm và sáu tượng Jizo được dựng lên năm 1976, và người ta vẫn đến viếng cho đến ngày nay.
Abashiri cũng là sân khấu của những huyền thoại về “vua vượt ngục” — và đây là những câu chuyện có thật về những con người có thật. Shiratori Yoshie đã vượt ngục bốn nhà tù trong đời — Aomori, Akita, Abashiri và Sapporo. Vụ vượt ngục khỏi Abashiri của ông diễn ra vào tháng 8 năm 1944: theo ghi chép, ông mất gần một năm để thổi muối từ canh miso lên còng tay và chiếc đinh của cửa sổ kiểm tra, ăn mòn kim loại từng chút một, rồi tự làm trật khớp để chui qua ô cửa nhỏ và cuối cùng dùng đầu húc tung cửa sổ trần để thoát ra ngoài. Nishikawa Torakichi, biệt danh “Torakichi Đinh Năm Tấc”, lại là hình mẫu ngược lại — ông vượt ngục khỏi các nhà tù ở Mie, Akita và Tsukigata đến sáu lần, một kỷ lục, nhưng sau khi bị chuyển đến Abashiri, ông đã làm lại cuộc đời, trở thành tù nhân gương mẫu, và — được ân xá ở tuổi xế chiều, khoảng bảy mươi — cuối cùng bước ra tự do. Với ông, Abashiri là nơi những cuộc chạy trốn cuối cùng đã dừng lại.
Về nguồn gốc tên gọi “Abashiri”, người ta cho rằng nó bắt nguồn từ Boshi-iwa, “Tảng đá Chiếc Mũ”, ở cửa cảng. Theo truyền thuyết, người Ainu sống bằng nghề đánh cá tôn kính nó với tên Kamuiwatara, “tảng đá của các vị thần”, dâng lên nó những thanh inau để cầu nguyện — và một giả thuyết hàng đầu cho rằng địa danh này phát triển từ Chipashiri, “nơi có bàn thờ cúng”. Truyền thuyết còn kể rằng mọi loài cá trên thế giới đều sinh ra từ hồ Notoro của Abashiri, nơi cửa hồ ra biển, người ta nói, cứ sáu năm mới mở một lần. Đứng trong bảo tàng hôm nay, nhìn quả cầu sắt nặng bốn ký và những sợi xích đã sờn cũ, bạn cuối cùng cũng hiểu có biết bao nỗi đau và biết bao câu chuyện bị chôn vùi bên dưới dải bờ biển Okhotsk yên tĩnh này.
Đặt vé di chuyển và trải nghiệm ở Hokkaido trên Klook:
https://klook.tpx.lv/IuSKdjjt
Lên lịch trình cùng KKday:
https://kkday.tpx.lv/juFfN7dI