Hướng dẫn đầy đủ về âm On và âm Kun trong tiếng Nhật 2026: Cách phân biệt
3 quy tắc để đoán cách đọc Hán tự + bảng tra các chữ Hán thông dụng kèm cả hai cách đọc
Âm On và âm Kun: Vì sao một chữ Hán có nhiều cách đọc?
Chữ Hán trong tiếng Nhật có hai loại cách đọc: âm On (音読み) và âm Kun (訓読み). Đây là một trong những điều gây bối rối nhất với người mới học. Khi đã hiểu lịch sử và logic của chúng, bạn có thể đoán được phần lớn cách đọc và đọc tốt hơn nhiều.
Âm On (音読み): Cách đọc mượn từ tiếng Hán
Âm On là những cách đọc được mượn từ Trung Quốc vào khoảng thế kỷ 5–8, cùng với chữ Hán.
- Âm On của 山: さん (từ cách đọc chữ 山 trong tiếng Hán)
- Âm On của 人: じん/にん
Đặc điểm: dùng trong từ ghép Hán–Nhật (hai chữ Hán trở lên), nghe ‘hơi giống tiếng Hán', phổ biến trong ngôn ngữ trang trọng/văn viết.
| Từ | Cách đọc | Nghĩa |
|---|---|---|
| 人口 | じんこう | dân số |
| 山頂 | さんちょう | đỉnh núi |
| 学生 | がくせい | học sinh/sinh viên |
| 電話 | でんわ | điện thoại |
Âm Kun (訓読み): Cách đọc thuần Nhật
Âm Kun là những từ thuần Nhật (yamato kotoba) của Nhật Bản, được viết bằng chữ Hán.
- Âm Kun của 山: やま
- Âm Kun của 人: ひと
Đặc điểm: thường là những từ đơn gồm một chữ Hán dùng hằng ngày, nghe ‘rất Nhật', phổ biến trong lời nói.
| Từ | Cách đọc | Nghĩa |
|---|---|---|
| 山 | やま | núi |
| 川 | かわ | sông |
| 人 | ひと | người |
| 木 | き | cây |
| 日 | ひ | mặt trời/ngày |
Cách phân biệt: Khi nào dùng âm On, khi nào dùng âm Kun?
Quy tắc 1: từ ghép Hán tự thường dùng âm On — 学校 (がっこう), 電車 (でんしゃ).
Quy tắc 2: một chữ Hán + hiragana thường dùng âm Kun — 食べる (たべる), 書く (かく), 高い (たかい).
Quy tắc 3: tên người/địa danh thường dùng âm Kun — 山田 (やまだ), 大阪 (おおさか); 東京 (とうきょう) là ngoại lệ dùng âm On.
Âm On và âm Kun của các chữ Hán quan trọng
| Hán tự | Âm On (từ ghép) | Âm Kun (từ thuần Nhật) |
|---|---|---|
| 山 | さん (山頂) | やま (富士山) |
| 川 | せん (河川) | かわ (川沿い) |
| 人 | じん/にん (人口・三人) | ひと (この人) |
| 水 | すい (水曜日) | みず (水を飲む) |
| 火 | か (火曜日) | ひ (火をつける) |
| 木 | もく (木曜日) | き (木を植える) |
| 大 | だい (大学) | おお (大きい) |
| 小 | しょう (小学校) | ちい/こ (小さい) |
| 上 | じょう (向上) | うえ (机の上) |
| 下 | か (地下) | した (机の下) |
Nhiều âm On: Go-on (Ngô âm), Kan-on (Hán âm), Tō-on (Đường âm)
Nhiều chữ Hán có nhiều âm On, được mượn từ các phương ngữ Trung Quốc khác nhau vào những thời kỳ khác nhau:
| Hệ thống cách đọc | Thời kỳ | Ví dụ |
|---|---|---|
| 呉音 (go-on) | sớm nhất (thế kỷ 5-6) | 仏(ぶつ) |
| 漢音 (kan-on) | thời Nara (thế kỷ 7-8) | 仏(ふつ) |
| 唐音 (tō-on) | thời Muromachi (thế kỷ 14-15) | 椅子(いす) |
Các chữ Hán nhiều cách đọc thường gặp: 明 → めい (明暗) / みょう (明日); 生 → せい (学生) / しょう (誕生) / き (生ける).
Chia động từ âm Kun
Động từ âm Kun có phần đuôi okurigana (送り仮名) bằng hiragana:
- 食べる (たべる) → 食べます・食べない・食べて
- 書く (かく) → 書きます・書かない・書いて
💡 Okurigana giúp phân biệt cách đọc: 大きい (おおきい) và 大きな (おおきな); 分かる (わかる) và 分ける (わける).
❌ Những lỗi thường gặp
Lỗi 1: đọc sai tên người — 山田 = やまだ (âm Kun), không phải さんでん.
Lỗi 2: đọc từ ghép bằng âm Kun — ✗ 電話 = でんは → ✓ でんわ (âm On).
Lỗi 3: quên cách đọc các thứ trong tuần — 月火水木金土日 = げつ・か・すい・もく・きん・ど・にち (tất cả đều là âm On!).
⚠️ Những cái bẫy dễ gặp
① Âm On ≈ tiếng Hán, nhưng đừng bê nguyên. Âm On được mượn từ tiếng Hán cổ, nên 「学校 (がっこう)」 có thể nghe thoáng giống một phương ngữ Trung Quốc — nhưng cách phát âm đã được Nhật hóa; đừng đọc theo tiếng Hán.
② Mỗi chữ Hán có nhiều âm On. 山 (さん/せん), 行 (こう/ぎょう/あん) — được mượn từ các phương ngữ Trung Quốc khác nhau qua các thời kỳ (呉音・漢音・唐音); hãy học theo từng từ.
③ Tên người là phần bất quy tắc nhất. 日下 (くさか), 飛鳥 (あすか) là 熟字訓 không thể đọc từng phần — hãy học thuộc như các trường hợp đặc biệt.
💡 Điều cần nhớ nhất
Để phân biệt âm On và âm Kun, một quy tắc đại khái đưa bạn đi được khá xa: từ ghép hai chữ Hán trở lên thường là âm On (学校 = がっこう); một chữ Hán đứng riêng hoặc đi kèm okurigana bằng kana thường là âm Kun (山 = やま, 食べる = たべる). Có nhiều ngoại lệ (nhất là tên người) — cứ gặp đến đâu tra đến đó. Hãy ưu tiên học cách đọc: nghĩa thì bạn thường đã biết sẵn.
❓ Hỏi đáp
Q: Có cách nhanh nào để phân biệt âm On và âm Kun không?
Quy tắc đại khái: từ ghép Hán tự (勉強・電車) thường là âm On; một chữ Hán đứng riêng hoặc đi kèm okurigana (山・食べる) thường là âm Kun. Ngoại lệ rất nhiều (tên người, địa danh) — hãy tra và học thuộc.
Q: Vì sao một chữ Hán lại có nhiều âm On?
Nhật Bản mượn cách đọc từ các vùng khác nhau của Trung Quốc qua các thời kỳ (呉音・漢音・唐音). 「行」 có こう (銀行), ぎょう (行事), あん (行脚). Đừng học thuộc nguồn gốc — chỉ cần học cách đọc theo từng từ.
🖊️Bài kiểm tra luyện tập
Âm On của 「山」 là gì?
- (A) やま
- (B) かわ
- (C) せん
- (D) さん
「学生」 thuộc loại cách đọc nào?
- (A) âm Kun
- (B) âm On
- (C) hỗn hợp (On + Kun)
- (D) hỗn hợp (Kun + On)
Trong 「食べる」, chữ 「食」 là gì?
- (A) âm On (しょく)
- (B) tō-on (た)
- (C) âm Kun (た)
- (D) go-on (た)
Cách đọc của 「人口」 là gì?
- (A) じんこう
- (B) ひとくち
- (C) にんく
- (D) ひとぐち
Từ nào là từ ghép đọc theo âm On?
- (A) 山 (やま)
- (B) 水 (みず)
- (C) 電話 (でんわ)
- (D) 高い (たかい)