「〜得る・〜得ない」: เป็นไปได้ / เป็นไปไม่ได้ (ภาษาเขียน) (N2)
“Ari-uru hanashi da” “Shinji-enai” — แสดงว่าบางสิ่ง (ในทางทฤษฎี) เป็นไปได้หรือเป็นไปไม่ได้
「あり得る話だ」 — ประเด็นคือเรื่องนั้นเกิดขึ้นได้หรือไม่ ไม่ใช่ความสามารถของใคร
การแสดงความเป็นไปได้แบบภาษาเขียนที่พบบ่อยในข่าวและงานเขียนเชิงโต้แย้ง: 「それは十分あり得る話だ」 (เป็นเรื่องที่เป็นไปได้อย่างยิ่ง) — 「〜得る(うる/える)・〜得ない(えない)」 = (ในทางทฤษฎี) เกิดขึ้นได้/เกิดขึ้นไม่ได้ ใช้แสดง “ว่าเหตุการณ์หนึ่งเกิดขึ้นได้ในหลักการหรือไม่” เป็นสำนวนแสดงความเป็นไปได้แบบภววิสัยในภาษาเขียน เน้นที่ “การมีอยู่ของความเป็นไปได้” ไม่ใช่ “ความสามารถของใครบางคน” บทความนี้อธิบายการอ่านออกเสียง การเชื่อมต่อ และการแบ่งหน้าที่กับ 「かもしれない/かねない/られる」 ไปพร้อมกัน
หัวใจหลัก: เป็นเรื่องของ ‘การมีอยู่ของความเป็นไปได้’ ไม่ใช่ ‘ความสามารถ’
「คำกริยารูปตัด ます + 得る(うる/える)」 หมายความว่า “บางสิ่ง (ในทางทฤษฎี) เกิดขึ้นได้”:
- 誰にでも起こり得るミスだ (เป็นความผิดพลาดที่เกิดขึ้นกับใครก็ได้)
- そんなことはあり得ない (เรื่องแบบนั้นเป็นไปไม่ได้)
- 想定し得る最悪の事態 (สถานการณ์เลวร้ายที่สุดที่คาดการณ์ได้)
ความรู้สึก: “(ในทางทฤษฎี) ~ ได้/~ ไม่ได้” — แก่นคือ “เรื่องแบบนั้นเกิดขึ้นได้หรือไม่” (ความเป็นไปได้เชิงทฤษฎีแบบภววิสัย) ไม่ใช่ “ใครมีทักษะอะไรหรือไม่” ดังนั้น 「彼が来ることもあり得る」 หมายถึง “การที่เขามาเกิดขึ้นได้” ไม่ใช่ “เขามีความสามารถที่จะมา” นี่คือความต่างใหญ่ที่สุดระหว่าง 「得る」 กับ 「られる」 ที่แสดงความสามารถ: 得る = ความเป็นไปได้ที่เหตุการณ์จะเกิดขึ้น; られる = ความสามารถของคนในการทำบางสิ่ง
การเชื่อมต่อ การอ่านออกเสียง และรูปแบบ
| รูปแบบ | การอ่าน | ตัวอย่าง |
|---|---|---|
| รูปตัด ます + 得る | うる/える | あり得る (うる/える) |
| รูปตัด ます + 得ない | えない | あり得ない (えない) |
| รูปตัด ます + 得た/得て | えた/えて | 起こり得た (えた) |
ต่อกับ คำกริยารูปตัด ます (あり・起こり・考え・想定し) + 得る ระวัง การอ่านออกเสียง: รูปบอกเล่าปัจจุบัน 「得る」 อ่านว่า うる หรือ える (うる เป็นภาษาเขียนและหนักแน่นกว่า える เป็นภาษาพูดกว่า) แต่ รูปปฏิเสธ 「得ない」 อ่านได้เพียง えない รูปอดีต 「得た」 อ่านเพียง えた และรูป て 「得て」 อ่านเพียง えて (มีเพียงเสียง え ไม่มีเสียง う)
ตัวอย่างประโยค
- 為替次第で、輸出は伸び得る。(ขึ้นอยู่กับอัตราแลกเปลี่ยน การส่งออกอาจเติบโตได้) — ความเป็นไปได้แบบภววิสัย
- こんな初歩的なミスは、あってはならないが、起こり得る。(ความผิดพลาดขั้นพื้นฐานแบบนี้ไม่ควรเกิดขึ้น แต่ก็เกิดขึ้นได้)
- あの誠実な彼が嘘をつくなんて、あり得ない。(คนซื่อสัตย์อย่างเขาจะโกหก เป็นไปไม่ได้)
- 現状では、あらゆる可能性が考え得る。(ในสถานการณ์ปัจจุบัน คิดได้ทุกความเป็นไปได้)
- 準備不足が原因で、あの失敗は起こり得たのだ。(ความล้มเหลวครั้งนั้นเกิดขึ้นได้ก็เพราะการเตรียมตัวไม่พอนั่นเอง)
⚠️ ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
① เป็นเรื่องของ ‘ความเป็นไปได้’ (ภววิสัย) ไม่ใช่ ‘ความสามารถ’ (ความสามารถใช้ られる) นี่คือประเด็นแกนกลางที่สุดของ 「得る」 และเป็นจุดที่ผู้เรียนพลาดบ่อยที่สุด 「得る」 บอกว่า “เรื่องแบบนั้นเกิดขึ้นได้หรือไม่” (ความเป็นไปได้เชิงทฤษฎีแบบภววิสัย) ไม่ใช่ “ใครมีทักษะนี้หรือไม่” ถ้าจะบอกว่าใคร มีความสามารถ ทำบางสิ่ง ให้ใช้ 「られる (รูปแสดงความสามารถ)」: 泳げる (ว่ายน้ำได้ — ความสามารถ), 日本語が話せる (พูดภาษาญี่ปุ่นได้ — ความสามารถ) ถ้าจะบอกว่าบางสิ่ง เกิดขึ้นได้ ให้ใช้ 「得る」: 事故が起こり得る (อุบัติเหตุเกิดขึ้นได้ — ความเป็นไปได้), そう考え得る (คิดอย่างนั้นได้ — เป็นไปได้ในทางทฤษฎี) วิธีทดสอบ: ประธานคือ “เหตุการณ์” พูดถึง “ความเป็นไปได้ที่จะเกิด” → 得る; ประธานคือ “คน” พูดถึง “ความสามารถในการทำบางสิ่ง” → られる (รูปแสดงความสามารถ) ดังนั้น 「あり得る (เป็นไปได้)」 พูดถึง “ความเป็นไปได้ที่จะมีอยู่/เกิดขึ้น” ไม่ใช่ความสามารถของใคร
② ต่อกับรูปตัด ます ไม่ใช่รูปพจนานุกรมหรือรูป て การเชื่อมต่อเป็นจุดที่ผิดบ่อย ข้างหน้า 「得る」 ต้องเป็น คำกริยารูปตัด ます (ตัด ます ออก): 予想する→予想し (รูปตัด ます) + 得る = 予想し得る (○) ไม่ใช่ 「予想する得る」 (× รูปพจนานุกรม) หรือ 「予想して得る」 (× รูป て) ในทำนองเดียวกัน: 起こる→起こり得る, 考える→考え得る, あり得る (ある→あり) เคล็ดจำ: (รูปตัด ます) + 得る = ~ ได้
③ รูปปฏิเสธคือ 「得ない(えない)」 และปฏิเสธที่ตัว 「得る」 เอง ถ้าจะบอกว่า “~ ไม่ได้” ให้เปลี่ยน 「得る」 เป็นรูปปฏิเสธ 「得ない(えない)」 ไม่ใช่ปฏิเสธคำกริยาข้างหน้า ✗ 起こらない得る/起こらないうる (ปฏิเสธคำกริยาข้างหน้า ผิด) → ✓ 起こり得ない (= เกิดขึ้นไม่ได้ ปฏิเสธที่ “เกิดขึ้นได้” เอง) เนื่องจากสิ่งที่ถูกปฏิเสธคือ “ความเป็นไปได้” การปฏิเสธจึงตกที่ 「得る→得ない」: 信じ得ない (เชื่อไม่ได้/เป็นไปไม่ได้ที่จะเชื่อ), あり得ない (เป็นไปไม่ได้) สังเกตว่า 「得ない」 อ่านตายตัวว่า えない (ไม่ใช่ うない) วิธีทดสอบ: ถ้าจะบอกว่า “~ ไม่ได้” → (รูปตัด ます) + 得ない (えない) อย่าไปแตะคำกริยาข้างหน้า
🔄 เปรียบเทียบกับรูปแบบที่คล้ายกัน: 得る/かもしれない/かねない/られる
| รูปแบบ | ความรู้สึก | ตัวอย่าง |
|---|---|---|
| 〜得る(うる/える) | (ในทางทฤษฎี) เกิดขึ้นได้ (ภววิสัย ภาษาเขียน) | 起こり得る |
| 〜かもしれない | อาจจะ บางที (คาดเดาสถานการณ์เฉพาะ ภาษาพูด) | 雨が降るかもしれない (ฝนอาจตก) |
| 〜かねない | อาจจะ ~ ได้ง่าย ๆ (เอนไปทางลบ ความเป็นไปได้ที่ไม่ดี) | 事故になりかねない (อาจกลายเป็นอุบัติเหตุได้ง่าย ๆ) |
| 〜られる (รูปแสดงความสามารถ) | (คน) มีความสามารถที่จะ ~ | 泳げる |
ข้อที่สับสนง่าย: 「〜得る」 = (ในทางทฤษฎี) เกิดขึ้นได้ (ภววิสัย ภาษาเขียน เชิงโต้แย้ง เกี่ยวกับ “การมีอยู่ของความเป็นไปได้”); 「〜かもしれない」 = อาจจะ บางที (การคาดเดาแบบภาษาพูดต่อสถานการณ์เฉพาะ); 「〜かねない」 = อาจจะ ~ ได้ง่าย ๆ (เอนไปทางลบ ผลลัพธ์ที่ไม่ดี เช่น 「事故になりかねない」); 「〜られる (รูปแสดงความสามารถ)」 = (คน) ทำ ~ ได้ (ความสามารถ เช่น 泳げる ไม่ใช่ “ความเป็นไปได้ของเหตุการณ์”) ถ้าเป็นความเป็นไปได้เชิงทฤษฎีให้ใช้ 得る ถ้าเป็นการคาดเดาแบบภาษาพูดให้ใช้ かもしれない ถ้าเป็นความกังวลเชิงลบให้ใช้ かねない ถ้าเป็นความสามารถให้ใช้ られる
💡 เคล็ดลับการเรียน
「〜得る(うる/える)・〜得ない(えない)」 = (ในทางทฤษฎี) ~ ได้/~ ไม่ได้ — มีสามประเด็น: ① เป็นเรื่องของ “การมีอยู่ของความเป็นไปได้” (ภววิสัย) ไม่ใช่ “ความสามารถ” — 「事故が起こり得る」 คือ “อุบัติเหตุเกิดขึ้นได้” ถ้าเป็นความสามารถให้ใช้ 〈られる〉; ② ต่อกับรูปตัด ます (起こり得る ไม่ใช่รูปพจนานุกรม/รูป て); ③ รูปปฏิเสธคือ 「得ない(えない)」 ปฏิเสธที่ตัว 「得る」 เอง (○起こり得ない, ✗起こらない得る) นอกจากนี้ในเรื่องการอ่าน รูปบอกเล่า 「得る」 อ่านว่า うる/える (うる เป็นภาษาเขียนมากกว่า) แต่ รูปปฏิเสธ 「得ない」 อ่านได้เพียง えない รูปอดีต 「得た」 อ่านเพียง えた นี่เป็นสำนวนแสดงความเป็นไปได้ที่ เป็นภาษาเขียน เชิงโต้แย้ง และเป็นทางการ พบบ่อยในรายงาน บทวิเคราะห์ วงวิชาการ และข่าว ส่วน 「あり得る/あり得ない」 เป็นวลีที่ใช้บ่อยมากแม้ในการพูดในชีวิตประจำวัน — ถ้าจะบอกว่า “เป็นไปได้/เป็นไปไม่ได้” ชุดนี้กระชับที่สุด คำกริยาที่ต่อด้วยมักเป็นคำกริยานามธรรม ภววิสัย และวิเคราะห์ได้ เช่น 起こる・生じる・変わる・想定する・考える
❓ ถามตอบสั้น ๆ
Q: 「起こり得る」 กับ 「起こられる」 ต่างกันอย่างไร? ทั้งสองไม่ใช่ ‘เป็นไปได้’ เหมือนกันหรือ?
ความต่างคือ ‘ความเป็นไปได้ที่เหตุการณ์จะเกิดขึ้น’ กับ ‘ความสามารถของคน’ ซึ่งเป็นเส้นแบ่งพื้นฐานที่สุดระหว่าง 「得る」 กับ 「られる」 「〜得る」 = (เหตุการณ์บางอย่าง) เกิดขึ้นได้ (ความเป็นไปได้แบบภววิสัย): ประธานมักเป็น “เหตุการณ์ ปรากฏการณ์” พูดถึง “เรื่องแบบนั้นเกิดขึ้นได้ในทางทฤษฎีหรือไม่”: 事故が起こり得る (อุบัติเหตุเกิดขึ้นได้ — พูดถึง “ความเป็นไปได้ที่จะเกิด”), 誤解が生じ得る (ความเข้าใจผิดเกิดขึ้นได้), そんなことはあり得ない (เรื่องแบบนั้นเป็นไปไม่ได้) เป็นการ ประเมินความเป็นไปได้ของเรื่องหนึ่งอย่างภววิสัย ไม่เกี่ยวกับ “ใครมีความสามารถ” 「〜られる (รูปแสดงความสามารถ)」 = (คน) มีความสามารถ/วิธีที่จะทำ ~ (ความสามารถ・ศักยภาพ): ประธานมักเป็น “คน” พูดถึง “ใครสามารถทำการกระทำบางอย่างได้หรือไม่”: 彼は泳げる (เขาว่ายน้ำได้ — ความสามารถ), 私は納豆が食べられる (ฉันกินนัตโตะได้ — ศักยภาพ), ここから富士山が見られる (จากที่นี่มองเห็นภูเขาไฟฟูจิได้ — ศักยภาพตามสถานการณ์) ความต่างคือ 「得る」 บอก “ความเป็นไปได้ที่เหตุการณ์จะเกิด” (ประธานส่วนใหญ่เป็นเหตุการณ์); 「られる」 บอก “ความสามารถ/ศักยภาพของคนในการทำบางสิ่ง” (ประธานส่วนใหญ่เป็นคน) วิธีทดสอบ: ถ้าจะพูดว่า “เรื่องแบบนั้นเกิดขึ้นได้” → 得る; ถ้าจะพูดว่า “ใครสักคนทำบางสิ่งได้” → られる (รูปแสดงความสามารถ) เช่น 「地震はいつでも起こり得る (แผ่นดินไหวเกิดขึ้นได้ทุกเมื่อ — ความเป็นไปได้ของเหตุการณ์)」 ใช้ 得る; 「彼は3か国語が話せる (เขาพูดได้สามภาษา — ความสามารถของคน)」 ใช้ られる/รูปแสดงความสามารถ อย่าใช้ 「得る」 กับความสามารถ (× 私は泳ぎ得る ฟังไม่เป็นธรรมชาติ) — ถ้าเป็นความสามารถให้ใช้รูปแสดงความสามารถเสมอ
Q: การอ่าน 「得る」 สับสนมาก — เมื่อไรอ่าน 「うる」 และเมื่อไรอ่าน 「える」?
จำหลักการเดียว: รูปบอกเล่าปัจจุบัน 「得る」 อ่านว่า 「うる」 หรือ 「える」 ส่วนรูปอื่น (ปฏิเสธ・อดีต・รูป て) อ่านด้วยเสียง え เท่านั้น อธิบายโดยละเอียด: ① รูปบอกเล่าปัจจุบัน 「得る」 → うる หรือ える ก็ได้ทั้งคู่: あり得る (ある+うる/える ใช้ได้ทั้งสอง), 起こり得る, 考え得る ในสองแบบนี้ 「うる」 เป็น ภาษาเขียน หนักแน่น เป็นทางการ มากกว่า (พบในงานเขียนเชิงโต้แย้ง ข่าว) ส่วน 「える」 เป็น ภาษาพูด ใช้ในชีวิตประจำวัน มากกว่า (แต่ความหมายเหมือนกันทุกประการ ใช้แทนกันได้) ② รูปปฏิเสธ 「得ない」 → えない เท่านั้น (ไม่ใช่ うない): あり得ない (えない), 信じ得ない (えない) — รูปปฏิเสธตายตัวเป็นเสียง え ③ รูปอดีต 「得た」 → えた เท่านั้น: 起こり得た (えた) ④ รูป て 「得て」 → えて เท่านั้น: 起こり得て (えて) กล่าวคือ มีเพียง “รูปบอกเล่าปัจจุบัน” ที่อ่านได้สองแบบ 「うる/える」 (โดย うる เป็นทางการกว่า) เมื่อเป็นรูปปฏิเสธ อดีต หรือรูป て จะ ตายตัวเป็นเสียง え ดังนั้น 「あり得る」 อ่านว่า 「ありうる」 หรือ 「ありえる」 ก็ได้ (แบบแรกเป็นทางการกว่า) แต่ 「あり得ない」 อ่านได้เพียง 「ありえない」 เคล็ดจำใช้งานจริง: 「得る」 = うる หรือ える (うる เป็นทางการกว่า); 「得ない・得た・得て」 = えない・えた・えて เสมอ คำที่จะได้ยินบ่อยที่สุดในชีวิตประจำวันคือ 「あり得ない (ありえない) = เป็นไปไม่ได้/ไม่มีทาง」 ซึ่งตายตัวเป็น えない จำข้อนี้ไว้ก็พอ
🖊️แบบทดสอบฝึกทำ
「誰にでも起こり___ミスだ。」(เป็นความผิดพลาดที่เกิดขึ้นกับใครก็ได้)
- (A) 得る
- (B) かねる
- (C) きれない
- (D) っこない
ข้างหน้า 「得る」 ใช้คำกริยารูปใด?
- (A) รูป て
- (B) รูปพจนานุกรม
- (C) รูป ない
- (D) รูปตัด ます
「あり得ない」 แปลว่าอะไร?
- (A) อาจจะเกิดขึ้น
- (B) จะเกิดขึ้นอย่างแน่นอน
- (C) เป็นไปไม่ได้
- (D) เกิดขึ้นไปแล้ว
นัยของ 「得る」 คืออะไร?
- (A) ไม่มีทางเลือกนอกจาก
- (B) (ในทางทฤษฎี) เป็นไปได้ — ภาษาเขียน ภววิสัย
- (C) เพียงแค่
- (D) แม้ว่า 〜 แต่…
การเชื่อมต่อแบบใดถูกต้อง?
- (A) 予想し得る結果だ。
- (B) 予想する得る。
- (C) 予想して得る。
- (D) 予想得る。