“〜toki”: Khi ~ (るとき và たとき) (N5-N4)
「食べるとき」và「食べたとき」 — hiện tại hay quá khứ đứng trước とき khiến nghĩa khác hẳn nhau!
「日本に行くとき」 và 「日本に行ったとき」 — mua ở những nơi khác nhau
「日本に行くとき、お土産を買う」 nghĩa là bạn mua quà trên đường đến Nhật; 「日本に行ったとき、お土産を買う」 nghĩa là bạn mua sau khi đã đến Nhật — điểm khác biệt nằm ở chỗ 「とき」 đứng sau thể từ điển hay thể た. 「〜とき」 nghĩa là “khi ~”, và dạng của động từ quyết định thời điểm: thể từ điển = trước/lúc đang làm hành động, thể た = sau khi hành động đã hoàn tất. Bài này làm rõ mối quan hệ về thì rất hay bị bỏ sót ấy.
Cốt lõi: thể từ điển (trước/lúc) và thể た (sau khi hoàn tất)
Dạng động từ đứng trước 「とき」 quyết định hành động ở mệnh đề chính diễn ra trước hay sau:
- thể từ điển + とき = trước/lúc đang làm: 日本に行くとき (trước khi/trên đường đến Nhật) = mua trước khi khởi hành.
- thể た + とき = sau khi đã làm xong: 日本に行ったとき (khi đã ở Nhật) = mua sau khi đến nơi.
Cách kiểm tra: hành động chính xảy ra trước hành động của とき (thể từ điển) hay sau nó (thể た)?
Cách kết hợp
| Loại | Cách gắn | Ví dụ |
|---|---|---|
| động từ (trước/lúc) | thể từ điển + とき | 行くとき |
| động từ (sau khi hoàn tất) | thể た + とき | 行ったとき |
| tính từ đuôi い | 〜い + とき | 忙しいとき |
| tính từ đuôi な/danh từ | な/の + とき | 暇なとき/子供のとき |
Câu ví dụ
- 日本に行ったとき、空港で友達に会った。(Khi đến Nhật, tôi đã gặp một người bạn ở sân bay.) — thể た (sau)
- 外出するとき、鍵を忘れないで。(Khi ra ngoài, đừng quên chìa khóa nhé.) — thể từ điển (trước/lúc)
- 暇なとき、一緒に映画を見ませんか。(Khi rảnh, mình cùng xem phim nhé?) — tính từ đuôi な
- 子供のとき、よく川で遊んだ。(Hồi nhỏ, tôi thường chơi ở bờ sông.) — danh từ + の
- 若いとき、たくさん旅行した。(Khi còn trẻ, tôi đã đi du lịch rất nhiều.) — tính từ đuôi い
⚠️ Những cái bẫy dễ gặp
① Thể từ điển và thể た = thời điểm khác nhau. 行くとき買う = mua trước khi đi; 行ったとき買う = mua sau khi đến nơi. Tiếng Việt có thể nói “khi tôi đến Nhật” cho cả hai, nhưng tiếng Nhật dùng dạng động từ để phân biệt trước và sau.
② Danh từ đi với の, tính từ đuôi な đi với な. 子供のとき, 暇なとき (✗ 子供とき, ✗ 暇のとき).
③ Tính từ đuôi い gắn trực tiếp. 忙しいとき, 若いとき (không có の/な).
🔄 Khác nhau thế nào: るとき, たとき và danh từ のとき
| Dạng | Sắc thái | Ví dụ |
|---|---|---|
| thể từ điển + とき | trước/lúc làm hành động | 帰るとき (trước khi/trên đường về) |
| thể た + とき | sau khi làm hành động | 帰ったとき (khi đã về đến nhà) |
| danh từ + の + とき | trong một trạng thái | 子供のとき |
| tính từ な + な + とき | trong một trạng thái | 暇なとき |
Mấu chốt luôn là: hành động chính xảy ra trước (thể từ điển) hay sau (thể た) hành động của とき?
💡 Điểm mấu chốt khi sử dụng
Bản thân 「とき」 rất dễ; chỗ phân biệt thật sự là thể từ điển và thể た. Hãy giữ một hình ảnh trong đầu: 「行くとき」 = vẫn đang trên đường (chưa đến), 「行ったとき」 = đã đến nơi. Vì vậy 「日本に行くとき買う」 là mua ở sân bay trước khi đi, còn 「日本に行ったとき買う」 là mua khi đã ở Nhật. Nắm được “hành động chính trước hành động của とき → thể từ điển, sau → thể た” là bạn đã chắc điểm này.
❓ Những thắc mắc có thể bạn có
Q: 「行くとき」 và 「行ったとき」 thật sự khác nhau ở đâu?
Ở thời điểm hành động chính xảy ra. 「日本へ行くとき、電話する」 = gọi điện trước khi/trên đường đến Nhật; 「日本へ行ったとき、電話する」 = gọi điện sau khi đã đến nơi. Thể từ điển trước とき = trước/lúc; thể た = sau.
Q: Vì sao 「子供のとき」 cần の?
Danh từ nối với 「とき」 bằng 「の」 (子供のとき = hồi nhỏ); tính từ đuôi な dùng 「な」 (暇なとき); tính từ đuôi い gắn trực tiếp (忙しいとき). Đó là quy tắc gắn とき.
🖊️Bài kiểm tra luyện tập
「日本に___とき、空港で友達に会った。」(đã gặp bạn sau khi đến Nhật)
- (A) 行く
- (B) 行って
- (C) 行き
- (D) 行った
「外出する___、鍵を忘れないでください。」(đừng quên chìa khóa trước khi ra ngoài)
- (A) たとき
- (B) のとき
- (C) とき
- (D) なとき
「暇___、一緒に映画を見ませんか。」Đáp án nào đúng?
- (A) なとき
- (B) いとき
- (C) のとき
- (D) だとき
「子供___、よく川で遊んだ。」Đáp án nào đúng?
- (A) なとき
- (B) のとき
- (C) いとき
- (D) だとき
「日本に行くとき」 và 「日本に行ったとき」 khác nhau thế nào?
- (A) giống hệt nhau
- (B) cả hai đều diễn tả điều kiện
- (C) 行ったとき diễn tả tương lai
- (D) 行くとき = trước/trong lúc khởi hành, 行ったとき = sau khi đến nơi