“〜toki”: Khi ~ (るとき và たとき) (N5-N4)

「食べるとき」và「食べたとき」 — hiện tại hay quá khứ đứng trước とき khiến nghĩa khác hẳn nhau!

「日本に行くとき」 và 「日本に行ったとき」 — mua ở những nơi khác nhau

「日本に行くとき、お土産を買う」 nghĩa là bạn mua quà trên đường đến Nhật; 「日本に行ったとき、お土産を買う」 nghĩa là bạn mua sau khi đã đến Nhật — điểm khác biệt nằm ở chỗ 「とき」 đứng sau thể từ điển hay thể た. 「〜とき」 nghĩa là “khi ~”, và dạng của động từ quyết định thời điểm: thể từ điển = trước/lúc đang làm hành động, thể た = sau khi hành động đã hoàn tất. Bài này làm rõ mối quan hệ về thì rất hay bị bỏ sót ấy.

Cốt lõi: thể từ điển (trước/lúc) và thể た (sau khi hoàn tất)

Dạng động từ đứng trước 「とき」 quyết định hành động ở mệnh đề chính diễn ra trước hay sau:

Cách kiểm tra: hành động chính xảy ra trước hành động của とき (thể từ điển) hay sau nó (thể た)?

Cách kết hợp

LoạiCách gắnVí dụ
động từ (trước/lúc)thể từ điển + とき行くとき
động từ (sau khi hoàn tất)thể た + とき行ったとき
tính từ đuôi い〜い + とき忙しいとき
tính từ đuôi な/danh từな/の + とき暇なとき/子供のとき

Câu ví dụ

⚠️ Những cái bẫy dễ gặp

① Thể từ điển và thể た = thời điểm khác nhau. 行くとき買う = mua trước khi đi; 行ったとき買う = mua sau khi đến nơi. Tiếng Việt có thể nói “khi tôi đến Nhật” cho cả hai, nhưng tiếng Nhật dùng dạng động từ để phân biệt trước và sau.

② Danh từ đi với の, tính từ đuôi な đi với な. 子供のとき, 暇なとき (✗ 子供とき, ✗ 暇のとき).

③ Tính từ đuôi い gắn trực tiếp. 忙しいとき, 若いとき (không có の/な).

🔄 Khác nhau thế nào: るとき, たとき và danh từ のとき

DạngSắc tháiVí dụ
thể từ điển + ときtrước/lúc làm hành động帰るとき (trước khi/trên đường về)
thể た + ときsau khi làm hành động帰ったとき (khi đã về đến nhà)
danh từ + の + ときtrong một trạng thái子供のとき
tính từ な + な + ときtrong một trạng thái暇なとき

Mấu chốt luôn là: hành động chính xảy ra trước (thể từ điển) hay sau (thể た) hành động của とき?

💡 Điểm mấu chốt khi sử dụng

Bản thân 「とき」 rất dễ; chỗ phân biệt thật sự là thể từ điển và thể た. Hãy giữ một hình ảnh trong đầu: 「行くとき」 = vẫn đang trên đường (chưa đến), 「行ったとき」 = đã đến nơi. Vì vậy 「日本に行くとき買う」 là mua ở sân bay trước khi đi, còn 「日本に行ったとき買う」 là mua khi đã ở Nhật. Nắm được “hành động chính trước hành động của とき → thể từ điển, sau → thể た” là bạn đã chắc điểm này.

❓ Những thắc mắc có thể bạn có

Q: 「行くとき」 và 「行ったとき」 thật sự khác nhau ở đâu?

Ở thời điểm hành động chính xảy ra. 「日本へ行くとき、電話する」 = gọi điện trước khi/trên đường đến Nhật; 「日本へ行ったとき、電話する」 = gọi điện sau khi đã đến nơi. Thể từ điển trước とき = trước/lúc; thể た = sau.

Q: Vì sao 「子供のとき」 cần の?

Danh từ nối với 「とき」 bằng 「の」 (子供のとき = hồi nhỏ); tính từ đuôi な dùng 「な」 (暇なとき); tính từ đuôi い gắn trực tiếp (忙しいとき). Đó là quy tắc gắn とき.

🖊️Bài kiểm tra luyện tập

  1. 「日本に___とき、空港で友達に会った。」(đã gặp bạn sau khi đến Nhật)

    • (A) 行く
    • (B) 行って
    • (C) 行き
    • (D) 行った
  2. 「外出する___、鍵を忘れないでください。」(đừng quên chìa khóa trước khi ra ngoài)

    • (A) たとき
    • (B) のとき
    • (C) とき
    • (D) なとき
  3. 「暇___、一緒に映画を見ませんか。」Đáp án nào đúng?

    • (A) なとき
    • (B) いとき
    • (C) のとき
    • (D) だとき
  4. 「子供___、よく川で遊んだ。」Đáp án nào đúng?

    • (A) なとき
    • (B) のとき
    • (C) いとき
    • (D) だとき
  5. 「日本に行くとき」 và 「日本に行ったとき」 khác nhau thế nào?

    • (A) giống hệt nhau
    • (B) cả hai đều diễn tả điều kiện
    • (C) 行ったとき diễn tả tương lai
    • (D) 行くとき = trước/trong lúc khởi hành, 行ったとき = sau khi đến nơi