Bài 65: どこに 置けば いいですか

N4 · Bài 65 · 18 phút — Học thêm một cách nói “nếu ... thì ...” là thể ば, rồi dùng nó để hỏi “nên làm thế nào?” và nói “giá mà ... thì tốt rồi”

Bài trước bạn đã học 〜たら (nếu ... thì). Bài này học một cách nói “nếu” khác: thể ば. Thật ra bạn đã gặp nó rồi — “なければ” trong 〜なければ なりません chính là thể ば! Học một cách biến đổi này là bạn vừa hỏi được cách làm, vừa nói được lời hối tiếc.

Học xong bài này, bạn có thể:

• Biến động từ và tính từ い sang thể ば để nói “nếu ... thì ...”: 急いそげば、間まに合あいます。(Nếu nhanh lên thì sẽ kịp.)
• Dùng từ để hỏi + ば いいですか để hỏi “nên làm thế nào?”: これ、どこに 置おけば いいですか。
• Dùng 〜ば よかった để nói lời hối tiếc “giá mà ... thì tốt rồi”: もっと はやく 止とめれば よかった。

Đừng đụng vào hộp đó!

Rin đã đọc hiểu lá thư: hẹn là “mùa xuân, ở đây”. Cuối năm, bạn ấy qua くまや giúp tổng vệ sinh... (大掃除おおそうじ＝tổng vệ sinh; ふく＝lau; さわる＝chạm vào; 重おもい＝nặng; 止とめる＝ngăn lại)

Thể ば＝nếu〜; 〜ばいい＝〜là được; 〜ばよかった＝giá mà〜 thì tốt rồi. Trong hộp của Bác Gấu có gì? Bài sau: đi đền đón năm mới!

Từ vựng bài này: tổng vệ sinh, hỏi cách làm, nói lời hối tiếc

• 大掃除おおそうじ (ōsōji): tổng vệ sinh cuối năm (cả nhà, cả tiệm cùng dọn)
• 箱はこ (hako): cái hộp
• 置おく (oku): để, đặt
• さわる (sawaru): chạm, sờ
• ふく (fuku): lau (cửa sổ, bàn)
• 重おもい (omoi): nặng
• てつだう (tetsudau): giúp đỡ
• 止とめる (tomeru): ngăn lại, làm cho (người, vật) dừng lại
• おもち (omochi): bánh mochi (bánh gạo nếp dẻo)
• 急いそぐ (isogu): nhanh lên, vội
• 間まに合あう (ma ni au): kịp (giờ, hạn chót)
• 押おす (osu): bấm, ấn, đẩy
• ボタン (botan): nút bấm
• 予約よやくする (yoyaku suru): đặt trước, đặt chỗ
• 薬くすり (kusuri): thuốc
• おみやげ (omiyage): quà mang về (quà lưu niệm)

Ngữ pháp 1 / 3: Thể ば

Thể ば＝“nếu 〜 thì 〜”: động từ đổi âm cuối sang hàng え rồi thêm ば; tính từ い: い→ければ

• Thể ば＝nếu 〜 thì 〜: Vế đầu là “điều kiện”, vế sau là “kết quả sẽ xảy ra”: この 道みちを 行いけば、駅えきが あります (đi theo con đường này thì sẽ có nhà ga). Rất giống cấu trúc “chỉ cần ... là ...” trong tiếng Việt.
• Động từ: chỉ cần một quy tắc: Đổi âm cuối hàng う của thể từ điển sang hàng え rồi thêm ば: 行いく→行いけば、待まつ→待まてば、ある→あれば、食たべる→食たべれば、する→すれば、来くる→来くれば. る của nhóm Ⅱ biến thành れ, không được bỏ.
• Tính từ い và phủ định: 〜ければ: Tính từ い đổi い thành ければ: 安やすい→安やすければ、重おもい→重おもければ. ⚠️ いい phải biến đổi từ よい: よければ. Phủ định ない cũng vậy: 行いかない→行いかなければ.
• So với たら: 〜たら dùng rộng nhất, “đa năng” nhất; ば nhấn mạnh hơn vào “điều kiện → kết quả”. Khi chưa chắc, cứ dùng たら. Danh từ và tính từ な thì dùng 〜だったら trước.

• 急いそげば、間まに合あいます。 — Nếu nhanh lên thì sẽ kịp.
• この 道みちを 行いけば、駅えきが あります。 — Đi theo con đường này thì sẽ có nhà ga.
• この 薬くすりを 飲のめば、よく なりますよ。 — Uống thuốc này thì sẽ khỏi đấy.
• 安やすければ、買かいます。 — Nếu rẻ thì mình sẽ mua.
• 時間じかんが なければ、タクシーで 行いきます。 — Nếu không có thời gian thì đi bằng taxi.

Ngữ pháp 2 / 3: ばいい

Từ để hỏi＋ば いいですか＝“nên〜 thế nào?”; 〜ば いいです＝“chỉ cần〜 là được”

• Từ để hỏi＋thể ば＋いいですか＝nên〜 thế nào?: Khi không biết làm thế nào, dùng nó để hỏi người khác: なにを すれば いいですか (nên làm gì?)、いつ 来くれば いいですか (nên đến lúc nào?)、だれに 聞きけば いいですか (nên hỏi ai?).
• Trả lời: 〜ば いいです(よ)＝chỉ cần〜 là được: Chỉ cho đối phương một cách đơn giản: この ボタンを 押おせば いいですよ (chỉ cần bấm nút này là được đấy). Với bạn bè thì nói 〜ば いいよ.
• Dùng 〜たら いい cũng được: どこに 置おけば いいですか＝どこに 置おいたら いいですか, nghĩa như nhau. 〜たら どうですか ở bài trước là “chủ động đưa lời khuyên”; 〜ば いいですか là “tự mình hỏi cách làm”.
• So với 〜たほうが いい: 〜たほうが いい＝“nên〜”, mang sắc thái khuyên bảo: 薬くすりを 飲のんだほうが いいですよ (bạn nên uống thuốc). 〜ば いい＝“làm thế này là xong”, chỉ cách làm: この 薬くすりを 飲のめば いいですよ (uống thuốc này là được).

• 駅えきまで どう 行いけば いいですか。 — Đến nhà ga thì nên đi thế nào?
• この ボタンを 押おせば いいですよ。 — Chỉ cần bấm nút này là được đấy.
• おみやげは なにを 買かえば いいですか。 — Quà mang về nên mua gì?
• あしたは なんじに 来くれば いいですか。 — Ngày mai nên đến lúc mấy giờ?
• わからない ときは、先生せんせいに 聞きけば いいですよ。 — Khi không hiểu, cứ hỏi thầy cô là được đấy.

Ngữ pháp 3 / 3: ばよかった

〜ば よかった＝“giá mà〜 thì tốt rồi”: chuyện đã qua, nói lúc hối tiếc hoặc tiếc nuối

• Thể ば＋よかった＝giá mà〜 thì tốt rồi: Luôn nói về “điều trái với sự thật”: 傘かさを 買かえば よかった＝thực ra đã không mua ô, giờ bị ướt, thật hối tiếc.
• Hối tiếc vì đã làm: 〜なければ よかった: Đổi thể ない thành なければ: おもちを 食たべなければ よかった (giá mà không ăn mochi thì tốt＝đã ăn rồi, hối tiếc).
• Nói với người khác: 〜ば よかったですね: Khi nói với người khác, thêm です và ね để thể hiện “tiếc thật nhỉ”: もっと あれば よかったですね. Cũng có thể kết hợp với ておく ở Bài 53: 予約よやくして おけば よかった (giá mà đã đặt chỗ trước).
• So với 〜たほうが いい: 〜たほうが いい là lời khuyên, chuyện còn kịp; 〜ば よかった là chuyện đã qua, không kịp nữa.

• もっと はやく 家いえを 出でれば よかった。 — Giá mà ra khỏi nhà sớm hơn thì tốt rồi.
• 傘かさを 買かえば よかった。 — Giá mà đã mua ô thì tốt rồi.
• もっと 勉強べんきょうすれば よかった。 — Giá mà học chăm chỉ hơn thì tốt rồi.
• 予約よやくして おけば よかったですね。 — Giá mà đã đặt chỗ trước thì tốt rồi nhỉ.
• おもちを 食たべなければ よかった。 — Giá mà không ăn mochi thì tốt rồi. (Ăn nhiều quá...)