Bài 56: おじいさんから 小包を もらった！

N4 · Bài 56 · 18 phút — Đồ vật đi theo hướng nào thì dùng động từ đó: mình cho đi, người khác cho mình, mình nhận được. Sau đó học thêm cách nói lịch sự với bề trên.

Tiếng Việt có "cho", "tặng", "nhận", nhưng tiếng Nhật còn phải nhìn xem đồ vật đi theo hướng nào: từ mình đi ra, hay từ ngoài đến với mình, thì động từ khác nhau. Bài này dùng câu chuyện Rin tặng bánh dứa để giúp bạn nắm chắc hướng đi của đồ vật.

Học xong bài này, bạn có thể:

• Dùng あげる／もらう để nói "mình tặng ~ cho người khác" và "mình nhận ~ từ người khác": くまたさんに おかしを あげました。
• Dùng くれる để nói "người khác cho mình": おじいさんが 地図ちずを くれました。(Ông nội đã cho mình tấm bản đồ)
• Khi nói về thầy cô, quản lý quán, đổi sang cách nói lịch sự さしあげる・くださる・いただく; với hoa và động vật thì dùng やる

Bánh dứa & nửa bản đồ

Bài trước ông nội lỡ nhắc đến "はな". Tháng Mười Một, Rin mang bánh dứa Đài Loan đến くまや. (どうぞ＝xin mời nhận; パイナップルケーキ＝bánh dứa; 小包こづつみ＝bưu kiện; 半分はんぶん＝một nửa; 店長てんちょう＝quản lý quán, tức Bác Gấu)

あげる＝mình cho đi, くれる＝người ta cho mình, もらう＝mình nhận. Bản đồ của ông chỉ có một nửa — bài sau Kumata giúp Rin xem bản đồ!

Từ vựng bài này: cho, nhận, quà

• あげる (ageru): cho, tặng (mình → người khác)
• くれる (kureru): (người khác) cho mình
• もらう (morau): nhận, được cho
• さしあげる (sashiageru): (lịch sự) biếu, tặng (bề trên)
• くださる (kudasaru): (lịch sự) (bề trên) cho mình
• いただく (itadaku): (lịch sự) nhận (từ bề trên)
• やる (yaru): cho (hoa, động vật)
• どうぞ (dōzo): xin mời (nhận), xin dùng
• 店長てんちょう (tenchō): quản lý quán
• プレゼント (purezento): quà
• パイナップルケーキ (painappuru kēki): bánh dứa
• おかし (okashi): bánh kẹo, đồ ăn vặt
• チケット (chiketto): vé, phiếu
• 小包こづつみ (kozutsumi): bưu kiện, gói nhỏ
• 半分はんぶん (hanbun): một nửa
• 箱はこ (hako): hộp, thùng
• 誕生日たんじょうび (tanjōbi): sinh nhật
• 水みずを やる (mizu o yaru): tưới nước

Ngữ pháp 1 / 3: あげる・もらう

Mình đưa đồ đi thì dùng あげる; mình nhận đồ thì dùng もらう. Chủ ngữ (は) đều là "mình".

• あげる: người ở は → người ở に: Aは Bに Nを あげる＝A tặng N cho B. Hay gặp nhất là "mình cho người khác": わたしは くまたさんに おかしを あげました。Kể chuyện người này tặng người kia (Rin tặng Kumata) cũng dùng あげる.
• もらう: chủ ngữ là người nhận: Aは Bに（から）Nを もらう＝A nhận N từ B. Người cho dùng に hoặc から đều được: おじいさんに／おじいさんから 小包こづつみを もらいました。Đồ được gửi đến, từ xa đến thì dùng から tự nhiên hơn.
• Một việc, hai cách nói: リンさんは くまたさんに おかしを あげました (nói từ người cho) ＝ くまたさんは リンさんに おかしを もらいました (nói từ người nhận). Ai làm chủ ngữ sẽ quyết định dùng あげる hay もらう.
• Chia giống động từ thường: あげる là nhóm Ⅱ: あげます・あげた・あげない・あげて. もらう là nhóm Ⅰ: もらいます・もらった・もらわない・もらって.

• 誕生日たんじょうびに 友ともだちに プレゼントを あげました。 — Vào sinh nhật, tôi đã tặng quà cho bạn.
• これ、くまたさんに あげる。 — Cái này tặng Kumata. (thể thường)
• 友ともだちに 本ほんを もらいました。 — Tôi đã nhận một quyển sách từ bạn.
• おじいさんから 手紙てがみを もらいました。 — Tôi đã nhận được thư của ông nội.
• リンさんは くまたさんに 本ほんを あげました。 — Rin đã tặng sách cho Kumata.

Ngữ pháp 2 / 3: くれる

Người khác đưa đồ cho "mình (hoặc người phía mình)" thì dùng くれる. Đồ đi về phía mình!

• くれる＝người khác cho "mình": Aは（が）わたしに Nを くれる＝A cho tôi N. Đồ vật đi về phía "mình": おじいさんが 地図ちずを くれました。(Ông nội đã cho tôi tấm bản đồ)
• わたしに thường không nói: くれる đã có nghĩa "cho mình" nên わたしに phần lớn được lược. Chỉ nói ra khi muốn nhấn mạnh "là cho tôi đấy". Ngoài ra, khi hỏi người đối diện "ai cho bạn thế?", người nghe cũng tính là "phía mình", vẫn dùng くれる: だれが くれましたか。
• Người phía mình cũng được: Gia đình mình cũng tính là "phía mình": くまたさんが わたしの おじいさんに おかしを くれました。(Kumata đã tặng bánh cho ông nội tôi) — nhìn từ phía mình, đồ vào nhà mình.
• Một việc, ba góc nhìn: Kumata cho tôi bánh: くまたさんが おかしを くれました (nói từ Kumata, đi về phía mình) ＝ わたしは くまたさんに おかしを もらいました (nói từ mình, mình nhận). Muốn xin đồ từ người quen cũng có thể nói: わたしにも くれますか。(Cho tôi một cái được không?)

• 友ともだちが プレゼントを くれました。 — Bạn đã tặng tôi quà.
• おじいさんが 地図ちずを くれた。 — Ông nội đã cho tôi tấm bản đồ. (thể thường)
• この 本ほんは くまたさんが くれました。 — Quyển sách này là Kumata cho tôi.
• だれが その チケットを くれましたか。 — Cái vé đó ai cho bạn vậy? (khi hỏi người đối diện, họ cũng tính là bên nhận)
• わたしにも ひとつ くれますか。 — Cho tôi một cái được không? (nói với người quen)

Ngữ pháp 3 / 3: Kính ngữ・やる

Khi nói về "người bề trên" như thầy cô, quản lý quán, đổi sang さしあげる・くださる・いただく lịch sự; với hoa và động vật dùng やる.

• Hướng đi không đổi, chỉ đổi mức lịch sự: 先生せんせいが くれました→先生せんせいが くださいました。先生せんせいに もらいました→先生せんせいに いただきました。先生せんせいに あげました→先生せんせいに さしあげました。Trợ từ hoàn toàn giữ nguyên. Đối tượng là thầy cô, quản lý quán thì đổi sang cách nói lịch sự; bạn bè, bạn học (như Kumata) cứ dùng くれる・もらう・あげる thông thường.
• Dạng ます của くださる: くださる rất đặc biệt: dạng ます là くださいます、くださいました (không phải くださります). いただく là nhóm Ⅰ (いただきます・いただきました), さしあげる là nhóm Ⅱ (さしあげます).
• Người nhà mình không dùng kính ngữ: Khi nói với thầy về ông nội mình, dùng くれる thông thường: わたしの おじいさんが 地図ちずを くれました。Trước người ngoài, gia đình mình tính là "phía mình", không nâng lên. Trong trường hợp trang trọng, ông nội mình sẽ gọi là 祖父そふ (sẽ học sau); nói chuyện với thầy cô thân thì わたしの おじいさん cũng hay nghe, điều quan trọng là động từ dùng くれる, không dùng くださる.
• さしあげる để kể lại; やる cho hoa, vật nuôi: さしあげる dùng khi kể với người khác "tôi đã biếu bề trên ~". Khi trao tận tay bề trên thì không nói さしあげます, cũng không nói あげます (nghe như đang ban ơn), chỉ cần nói どうぞ (xin mời nhận) — như Rin đưa bánh dứa cho quản lý trong truyện. Cho hoa, cây, động vật thì dùng やる: 花はなに 水みずを やります。(Tưới hoa) Tuyệt đối không dùng với bề trên! Ngày nay nhiều người cũng nói あげる với hoa và thú cưng, nghe dịu dàng hơn.

• 店長てんちょうが ラーメンを くださいました。 — Quản lý quán đã đãi tôi ramen. (quản lý quán cho tôi ramen)
• 先生せんせいに 本ほんを いただきました。 — Tôi đã nhận một quyển sách từ thầy.
• 店長てんちょうに 台湾たいわんの おかしを さしあげました。 — Tôi đã biếu quản lý quán bánh Đài Loan.
• これは 店長てんちょうが くださった チケットです。 — Đây là vé quản lý quán cho tôi.
• 毎日まいにち 花はなに 水みずを やります。 — Tôi tưới hoa mỗi ngày.