Bài 64: 春に なったら

N4 · Bài 64 · 18 phút — Nói “nếu ~”, “sau khi ~ thì ~”, “hễ ~ là ~”, rồi dùng たらどうですか để gợi ý cho bạn bè

Bài trước đã học “trông có vẻ ~” và “nghe có mùi ~”. Bài này vào “điều kiện”: chỉ cần biết thể た, thêm ら phía sau là nói được “nếu ~”. Ta còn học と nghĩa “hễ ~ là ~”, và たらどうですか để đưa ý kiến giúp bạn bè.

Học xong bài này, bạn có thể:

• Dùng たら nói “nếu ~”: 雨あめが 降ふったら、うちに います。(Nếu trời mưa thì ở nhà)
• Dùng たら nói “sau khi ~ thì ~”: 駅えきに 着ついたら、電話でんわします。(Đến ga rồi thì gọi điện)
• Dùng と nói “hễ ~ là ~” với máy móc, mùa, đường đi: まっすぐ 行いくと、駅えきが あります。
• Dùng たらどうですか để gợi ý nhẹ nhàng: 先生せんせいに 聞きいたら どうですか。

Lời hẹn “khi xuân đến”

Bác Gấu bảo đó là “vị của sư phụ”. Cuối năm, Rin lại lấy phong bì của ông nội ra... (また＝lại; さくらもち＝bánh sakura)

たら＝nếu／sau khi 〜; と＝hễ 〜 là chắc chắn 〜; たらどう？＝gợi ý. Bài sau: dọn dẹp cuối năm, trong kho có hộp gỗ cũ...

Từ vựng bài này: lời hẹn, chỉ đường và gợi ý

• 春はる (haru): mùa xuân
• もし (moshi): nếu (lỡ như)
• さくらもち (sakuramochi): bánh sakura
• 着つく (tsuku): đến nơi
• まっすぐ (massugu): thẳng, đi thẳng
• 右みぎ (migi): bên phải
• まがる (magaru): rẽ
• ボタン (botan): nút bấm
• おす (osu): bấm, ấn
• きっぷ (kippu): vé (vé tàu xe)
• ひま (hima): rảnh
• 休やすむ (yasumu): nghỉ ngơi
• あたたかい (atatakai): ấm áp
• 電話でんわする (denwa suru): gọi điện thoại

Ngữ pháp 1 / 3: たら

Thể た＋ら: nếu ~; sau khi ~ thì ~

• Nghĩa ①: nếu ~: Chưa biết có xảy ra hay không, cứ giả định trước: 雨あめが 降ふったら、うちに います (nếu trời mưa thì ở nhà). Thêm もし phía trước, cảm giác giả định rõ hơn: もし 雨あめだったら……
• Nghĩa ②: sau khi ~ thì ~: Việc chắc chắn sẽ xảy ra cũng dùng được たら, nghĩa là “đến khi ~ rồi thì ~”: 駅えきに 着ついたら、電話でんわします (đến ga thì gọi điện). 春はるに なったら trong truyện cũng vậy: xuân chắc chắn sẽ đến, đến rồi thì……
• Cách chia ①: động từ = thể た＋ら: 行いった → 行いったら / 食たべた → 食たべたら / した → したら. Thể た chia thế nào thì たら chia thế ấy.
• Cách chia ②: tính từ・danh từ・phủ định: Tính từ い: い → かったら (高たかかったら; いい → よかったら) / tính từ な・danh từ: ＋だったら (ひまだったら、雨あめだったら) / phủ định: ない → なかったら (わからなかったら)
• Phía sau có thể là lời nhờ, lời mời, quyết định: Sau たら có thể đặt lời nhờ (〜て ください), lời mời (〜ませんか), quyết định của chính mình (〜ます). Ví dụ: ひまだったら、いっしょに 行いきませんか。

• 雨あめが 降ふったら、うちで 映画えいがを 見みます。 — Nếu trời mưa thì ở nhà xem phim.
• 高たかかったら、買かいません。 — Nếu đắt thì không mua.
• ひまだったら、いっしょに 行いきませんか。 — Nếu rảnh thì cùng đi nhé?
• 駅えきに 着ついたら、電話でんわして ください。 — Đến ga rồi thì hãy gọi điện cho tôi.
• わからなかったら、先生せんせいに 聞きいて ください。 — Nếu không hiểu thì hãy hỏi thầy cô.

Ngữ pháp 2 / 3: と

Thể từ điển＋と: hễ ~ là ~ (kết quả chắc chắn xảy ra)

• Nghĩa: hễ ~ là (chắc chắn) ~: Việc phía trước vừa xảy ra thì kết quả phía sau tự nhiên, tất yếu xảy ra theo. Hay dùng nhất với: thao tác máy móc, mùa và thiên nhiên, chỉ đường, những việc lần nào cũng như thế.
• Cách nối: thể thường hiện tại＋と: Động từ dùng thể từ điển: おす → おすと、なる → なると. Tính từ い nối thẳng: 安やすいと. Tính từ な・danh từ phải thêm だ: ひまだと、雨あめだと. Trước と không dùng thể た: ✗ おしたと.
• Phía sau không đặt lời nhờ, lời mời, quyết định của mình: Sau と là “việc chắc chắn xảy ra”, nên không đặt lời nhờ (〜て ください), lời mời (〜ませんか、〜ましょう), cũng không đặt quyết định “tôi sẽ làm ~”: ✗ 駅えきに 着つくと、電話でんわします → ○ 着ついたら、電話でんわします. (まっすぐ 行いくと、駅えきが あります thì được, vì nhà ga vốn ở đó, không phải quyết định của bạn.)
• Phân biệt hai chữ と: Danh từ＋と＋danh từ (AとB) ＝ và; thể từ điển＋と、…… ＝ hễ ~ là ~. Xem trước と là danh từ hay động từ là biết ngay đó là と nào.

• 春はるに なると、あたたかく なります。 — Hễ xuân đến là trời ấm lên.
• この ボタンを おすと、きっぷが 出でます。 — Hễ bấm nút này là vé ra.
• まっすぐ 行いくと、右みぎに 駅えきが あります。 — Đi thẳng là bên phải có nhà ga.
• 右みぎに まがると、くまやが あります。 — Rẽ phải là tới くまや.
• 十二月じゅうにがつに なると、町まちが にぎやかに なります。 — Hễ đến tháng Mười hai là phố xá nhộn nhịp hẳn.

Ngữ pháp 3 / 3: たらどう

Thể た＋ら＋どうですか: ~ thì sao? (gợi ý)

• Nghĩa: ~ thì sao? (gợi ý): Khi đối phương đang băn khoăn, không biết làm sao, bạn nhẹ nhàng đưa một ý: 先生せんせいに 聞きいたら どうですか (đi hỏi thầy cô thì sao?).
• Cách nối: thể た＋ら＋どうですか: Giống たら, trước hết chia thể た rồi thêm どうですか. Với bạn bè chỉ cần どう?: 行いったら どう?、電話でんわしたら どう?. Trong truyện Kumata nói 春はるに なったら、その 木きの 前まえに 行いったら どう?: たら đầu tiên là điều kiện (khi xuân đến), còn たら どう? ở cuối mới là gợi ý.
• So với たほうがいい: 休やすんだ ほうが いいです＝nên nghỉ ngơi (mạnh hơn, mang chút lo lắng hay có lý do). 休やすんだら どうですか＝nghỉ một chút thì sao? (nhẹ hơn, chỉ là đưa ý, nghe hay không tùy bạn).
• Ít dùng với bề trên: Nói 〜たら どうですか với thầy cô, người lớn tuổi nghe hơi giống đang chỉ bảo họ. Hay dùng nhất giữa bạn bè, bạn học, người nhỏ tuổi hơn.

• 地図ちずを 見みたら どうですか。 — Xem bản đồ thì sao?
• つかれたら、すこし 休やすんだら どうですか。 — Nếu mệt thì nghỉ một chút nhé?
• くまやで 食たべたら どうですか。 — Đến ăn ở くまや thì sao?
• その 木きの 下したに 行いったら どう？ — Đến xem dưới gốc cây đó thì sao?
• 友ともだちに 電話でんわしたら どう？ — Gọi điện cho bạn bè thì sao?