Bài 100: ところが・すると・その上・そこで

N3 · Bài 100 · 18 phút — Nào ngờ, thế là, hơn nữa, thế nên: bốn liên từ giúp bạn kể chuyện mạch lạc

Bài trước bạn đã học である của văn viết. Bài này quay lại hội thoại, học bốn liên từ "kể chuyện": ところが・すると・その上うえ・そこで. Xem truyện tranh trước nào!

Học xong bài này, bạn có thể:

• Dùng ところが để nói "tưởng là ~, nào ngờ ~"
• Dùng すると để nói "làm ~, thế là ~", và cả "vậy thì (suy ra)" trong hội thoại
• Dùng その上うえ・さらに・しかも để thêm một lý do cùng hướng
• Dùng そこで để nói "gặp vấn đề, nên nghĩ cách xử lý"

Tấm thiệp năm mới cũ trong kho

Quán trong ảnh chính là くまや. Nhưng はな đã đi đâu? Mọi người vào kho tìm manh mối. (Còn nhớ hộp bánh wagashi Kyoto nhận ở khách sạn trong Bài 74 không?) (町内会ちょうないかい＝tổ dân phố, 名簿めいぼ＝danh sách, 年賀状ねんがじょう＝thiệp năm mới, 住所じゅうしょ＝địa chỉ)

ところが＝nào ngờ, すると＝thế là, その上うえ＝hơn nữa, そこで＝nên nghĩ cách. Nhưng muốn đến Kyoto thì phải tìm đúng hướng ra ga trước! Bài sau, cả nhóm suy luận: はな có thật sự ở Kyoto không?

Từ vựng bài này: liên từ và manh mối tìm người

• ところが (tokoroga): nào ngờ, vậy mà (kết quả trái với dự đoán)
• すると (suruto): thế là, kết quả là; (trong hội thoại) vậy thì
• その上うえ (sono ue): hơn nữa, thêm vào đó
• さらに (sarani): hơn nữa, thêm nữa, tiến thêm một bước
• しかも (shikamo): hơn nữa lại còn ~ (nhấn mạnh kiểu "thế mà lại")
• そこで (sokode): vì vậy, nên (hành động theo tình huống)
• 町内会ちょうないかい (chōnaikai): hội tự quản khu phố (gần giống tổ dân phố ở Việt Nam)
• 名簿めいぼ (meibo): danh sách, danh bạ
• 年賀状ねんがじょう (nengajō): thiệp năm mới (bưu thiếp gửi dịp năm mới dương lịch 1/1)
• 住所じゅうしょ (jūsho): địa chỉ (Hán-Việt: trú sở)
• 倉庫そうこ (sōko): kho (Hán-Việt: thương khố)
• 字じ (ji): chữ, nét chữ (Hán-Việt: tự)
• 駅員えきいん (ekiin): nhân viên nhà ga (Hán-Việt: dịch viên)
• 道みちに まよう (michi ni mayou): lạc đường
• こむ (komu): đông, chật
• おくれる (okureru): trễ, muộn; (tàu xe) bị trễ giờ
• 無料むりょう (muryō): miễn phí (Hán-Việt: vô liệu)
• まずい (mazui): dở, không ngon

Ngữ pháp 1 / 4: ところが

ところが＝nào ngờ, vậy mà: câu trước là "tưởng là sẽ thế này", câu sau là sự thật "lại ngược lại"

• ところが＝nào ngờ, vậy mà: Câu trước là tình huống "tưởng là sẽ ~", câu sau là "kết quả lại ngược lại". Đặt ở đầu câu thứ hai, sau đó thêm "、". Thường là cùng một người kể chuyện mình gặp.
• Phần lớn nói về việc đã xảy ra: Câu sau thường ở thì quá khứ: 〜ました／〜でした／〜て いました. Giống như đang kể chuyện: "Tôi vội chạy đến, nào ngờ……"
• Phía sau không đặt ý định của mình: Sau ところが là "chuyện gì đã xảy ra", không nối được với 〜ましょう、〜て ください、〜たい. Muốn nói "dù vậy vẫn làm" thì dùng それでも.
• Khác でも・しかし thế nào?: でも (khẩu ngữ) và しかし (văn viết) là "nhưng" thông thường, đối chiếu kiểu gì cũng dùng được. ところが luôn mang cảm giác "ngoài dự đoán". Cũng đừng nhầm với ところで (nhân tiện): ところで là đổi chủ đề.

• 名簿めいぼに 名前なまえが ある と 思おもいました。ところが、ありませんでした。 — Tôi tưởng trong danh sách có tên. Nào ngờ, không có.
• 急いそいで 駅えきへ 行いきました。ところが、電車でんしゃは もう 出でて いました。 — Tôi vội chạy đến ga. Nào ngờ, tàu đã chạy mất rồi.
• 朝あさは はれて いました。ところが、午後ごごは 雨あめでした。 — Buổi sáng trời nắng. Nào ngờ, buổi chiều lại mưa.
• 高たかい 店みせだと 思おもいました。ところが、とても 安やすかったです。 — Tôi tưởng là quán đắt. Nào ngờ, rất rẻ.
• 日本語にほんごで 話はなしました。ところが、店員てんいんさんは 英語えいごで 話はなしました。 — Tôi nói bằng tiếng Nhật. Nào ngờ, nhân viên lại nói với tôi bằng tiếng Anh.

Ngữ pháp 2 / 4: すると

すると＝thế là, kết quả là: làm A xong thì tiếp đó xảy ra B; trong hội thoại còn nói được "vậy thì ~"

• すると＝thế là, kết quả là: Câu trước làm một việc, câu sau là "chuyện gì xảy ra tiếp", thường là một phát hiện bất ngờ: すると、古ふるい 年賀状ねんがじょうが ありました.
• Là họ hàng của 〜と: 〜と ở Bài 64 gói trong một câu: 押おすと、開あきます. Tách thành hai câu kể việc đã xảy ra thì dùng すると: 押おしました。すると、開あきました.
• Phía sau không đặt ý định của mình: Sau すると là việc "tự nhiên xảy ra", không nối được với 〜ましょう、〜たい、〜て ください. Việc mình quyết định làm thì dùng ngữ pháp 4 là そこで.
• Trong hội thoại: vậy thì: Nghe người kia nói rồi tự suy ra kết luận: A「明日あしたは 日曜日にちようびです。」B「すると、学校がっこうは 休やすみですね。」

• はこを 開あけました。すると、古ふるい 年賀状ねんがじょうが ありました。 — Tôi mở chiếc hòm ra. Thế là, bên trong có tấm thiệp năm mới cũ.
• ボタンを 押おしました。すると、ドアが 開あきました。 — Tôi nhấn nút. Thế là, cửa mở ra.
• 窓まどを 開あけました。すると、ねこが 入はいって きました。 — Tôi mở cửa sổ. Thế là, con mèo chạy vào.
• 右みぎへ 曲まがりました。すると、大おおきい 神社じんじゃが 見みえました。 — Tôi rẽ phải. Thế là, thấy một ngôi đền rất lớn.
• A：テストは 来週らいしゅうの 金曜日きんようびです。B：すると、テストまで 一週間いっしゅうかんですね。 — A: Kỳ thi vào thứ Sáu tuần sau. B: Vậy thì, còn một tuần nữa là thi nhỉ.

Ngữ pháp 3 / 4: その上うえ・さらに・しかも

その上うえ・さらに・しかも＝hơn nữa, thêm vào đó: chồng thêm một việc "cùng hướng" lên trên việc trước

• その上うえ＝hơn nữa, thêm vào đó: その (đó) + 上 (bên trên): chồng thêm một việc cùng hướng lên trên việc trước. Tốt＋tốt hay xấu＋xấu đều được: 雨あめが ふって きました。その上うえ、かさも わすれました.
• さらに＝hơn nữa, tiến thêm một bước: Thêm "một tầng nữa" ngoài những gì đã nói. Cũng đặt giữa câu làm phó từ, chỉ mức độ cao hơn: さらに 安やすく なりました (đã rẻ hơn nữa).
• しかも＝hơn nữa lại còn ~: Phía sau thường là điểm "càng khiến người ta ngạc nhiên", mang cảm giác "thế mà lại còn": 近ちかいです。しかも、無料むりょうです!
• Khác それに thế nào? Phải cùng hướng: それに ở Bài 96 là khẩu ngữ nhẹ nhàng nhất; その上うえ・さらに trang trọng hơn, viết báo cáo cũng dùng được. Cả bốn từ chỉ nối được việc "cùng hướng" — ngược hướng thì dùng でも.

• この 店みせは 安やすいです。その上うえ、おいしいです。 — Quán này rẻ. Hơn nữa, lại ngon.
• 雨あめが ふって きました。その上うえ、かさも わすれました。 — Trời bắt đầu mưa. Hơn nữa, tôi còn quên mang ô.
• 電車でんしゃが おくれました。さらに、バスも 来きませんでした。 — Tàu bị trễ, thêm nữa xe buýt cũng không đến.
• この ホテルは 駅えきから 近ちかいです。しかも、朝あさごはんが 無料むりょうです。 — Khách sạn này gần ga. Hơn nữa, bữa sáng còn miễn phí.
• はなさんの 字じです。その上うえ、住所じゅうしょは 京都きょうとです。 — Là chữ của はな. Hơn nữa, địa chỉ ở Kyoto.

Ngữ pháp 4 / 4: そこで

そこで＝vì vậy, nên: câu trước là vấn đề hoặc tình huống, câu sau là "để giải quyết nó, tôi (chúng tôi) quyết định làm thế này"

• そこで＝nên (nghĩ cách): Câu trước là vấn đề hoặc tình huống, câu sau là hành động làm để giải quyết. そこ (chỗ đó) + で: "trong tình huống đó, tôi ~".
• Phía sau là hành động có ý chí: Hay gặp nhất là 〜ことに しました (quyết định) và 〜ました (đã làm): そこで、京都きょうとへ 行いく ことに しました. Cũng nối được 〜ましょう (đề nghị): そこで、京都きょうとへ 行いきましょう! (Thầy Mèo trong truyện tranh nói đúng như vậy).
• Khác すると thế nào?: Sau すると là "việc xảy ra tiếp đó" (cửa mở, mèo chạy vào). Sau そこで là "việc tôi (chúng tôi) quyết định làm" (đi hỏi người, đổi quán).
• Khác だから thế nào?: だから nối được mọi loại kết quả: nhận định, kết quả tự nhiên, ý chí đều được. そこで chỉ nối "đối sách nghĩ ra cho tình huống", nên "tuyết rơi, nên tàu bị trễ" không dùng được そこで.

• 道みちに まよいました。そこで、駅員えきいんさんに 聞ききました。 — Tôi bị lạc đường. Thế nên, tôi đã hỏi nhân viên nhà ga.
• 店みせが こんで いました。そこで、となりの 店みせに 入はいりました。 — Trong quán rất đông. Thế nên, chúng tôi vào quán bên cạnh.
• かさを わすれました。そこで、コンビニで 買かいました。 — Tôi quên mang ô. Thế nên, tôi mua một chiếc ở cửa hàng tiện lợi.
• 日本語にほんごが 上手じょうずに なりたいです。そこで、毎日まいにち 日記にっきを 書かく ことに しました。 — Tôi muốn giỏi tiếng Nhật hơn. Thế nên, tôi quyết định viết nhật ký mỗi ngày.
• 住所じゅうしょは 京都きょうとでした。そこで、京都きょうとへ 行いく ことに しました。 — Địa chỉ ở Kyoto. Thế nên, chúng tôi quyết định đi Kyoto.