Bài 75: 教えて いただけませんか・撮らせて ください

N4 · Bài 75 · 18 phút — Nói “thầy đã làm … cho mình”, nhờ người khác ở ba mức lịch sự, rồi học cách xin “cho phép mình làm …”

Bài này bạn chỉ cần nhìn hai điều: “đối phương là ai” và “ai là người làm”, rồi chọn cách nói hợp nhất. Cả ba mẫu ngữ pháp đều ghép từ những thứ bạn đã học là 〜てくれる・〜てもらう và thể sai khiến, không có động từ mới nào phải học thuộc. Xem truyện tranh trước nhé!

Học xong bài này, bạn có thể:

• Nói được “thầy đã làm … cho mình”: 先生せんせいが 教おしえて くださいました
• Chọn đúng mức lịch sự khi nhờ vả theo từng đối tượng: 〜て くれませんか → 〜て もらえませんか → 〜て いただけませんか
• Xin người khác cho phép mình làm việc gì đó: 写真しゃしんを 撮とらせて いただけませんか

Hộp bánh trống

Bà cụ khách đã trả phòng, chỉ để lại đĩa trống và một hộp bánh. Rin rất muốn gặp lại bà… (連絡先れんらくさき＝cách liên lạc; 情報じょうほう＝thông tin; どうぞ＝xin mời)

Nhờ càng lịch sự thì cuối câu càng dài; muốn tự làm thì nói「させていただけませんか」. Bài sau: hộp này giấu manh mối gì?

Từ vựng của bài

• 連絡先れんらくさき (renrakusaki): cách liên lạc (điện thoại, địa chỉ, email)
• 情報じょうほう (jōhō): thông tin, dữ liệu
• どうぞ (dōzo): xin mời; xin nhận lấy
• 箱はこ (hako): hộp
• お菓子かし (okashi): bánh kẹo, đồ ăn vặt
• 撮とる (toru): chụp (ảnh)
• 貸かす (kasu): cho mượn, cho vay
• 送おくる (okuru): tiễn (ai đến đâu); gửi
• 地図ちず (chizu): bản đồ
• 道みち (michi): đường
• 荷物にもつ (nimotsu): hành lý, đồ đạc
• 店長てんちょう (tenchō): cửa hàng trưởng
• 作文さくぶん (sakubun): bài văn
• 考かんがえる (kangaeru): nghĩ, suy nghĩ
• 仕事しごと (shigoto): công việc
• お話はなし (ohanashi): lời (người khác) nói, nội dung họ nói
• お手洗てあらい (otearai): nhà vệ sinh
• 恐おそれ入いりますが (osoreirimasu ga): xin lỗi, (làm phiền ngài) …

Ngữ pháp 1 / 3: 〜てくださる・〜ていただく

Đổi 〜てくれる／〜てもらう sang kính ngữ: dùng khi đối phương là thầy, khách, bề trên

• Ba cặp đổi sang kính ngữ: Bài 56 đã học bản thân くださる・いただく・さしあげる. Giờ gắn chúng sau thể て: 〜てくれる→〜てくださる, 〜てもらう→〜ていただく, 〜てあげる→〜てさしあげる.
• 〜てくださる: họ làm cho mình: Chủ ngữ là đối phương (thầy, cửa hàng trưởng, khách), dùng が: 先生せんせいが 教おしえて くださいました. Thể ます là くださいます (る đổi thành い), giống いらっしゃいます.
• 〜ていただく: mình được họ làm cho: Chủ ngữ là “mình” (thường được lược bỏ), đối phương đi với に: 先生せんせいに 教おしえて いただきました. Nghĩa gần như くださる, chỉ khác góc đứng. Người Nhật rất hay dùng いただく vì nghe khiêm tốn hơn.
• Cẩn thận với 〜てさしあげる: Nói thẳng với thầy hay khách 「〜て さしあげます」 nghe như “tôi ban ơn cho bạn”, ngược lại thành thất lễ. Muốn chủ động giúp, dùng お～します của Bài 74: お持もちします. Ngay cả khi kể với người khác về việc mình làm, 〜てさしあげる cũng dễ nghe như khoe công, nên thường nói 〜て あげました hoặc đơn giản là 教おしえました. 〜てさしあげる chỉ cần hiểu khi gặp, không cần chủ động dùng.

• 先生せんせいが 日本語にほんごを 教おしえて くださいました。 — Thầy đã dạy tiếng Nhật cho mình.
• 店長てんちょうが 駅えきまで 送おくって くださいました。 — Cửa hàng trưởng đã đưa mình ra ga.
• わたしは 先生せんせいに 本ほんを 貸かして いただきました。 — Thầy đã cho mình mượn sách. (mình được thầy cho mượn sách)
• お客きゃくさまに 写真しゃしんを 撮とって いただきました。 — Vị khách đã chụp ảnh giúp mình.
• うさみさんは いつも 敬語けいごを 教おしえて くださいます。 — Chị Usami (うさみさん) lúc nào cũng dạy mình kính ngữ.
• 店長てんちょうが お客きゃくさまに 道みちを 教おしえて さしあげました。 — Cửa hàng trưởng đã chỉ đường cho khách. (chuyện giữa những người khác)

Ngữ pháp 2 / 3: Ba cấp độ nhờ vả

Ba mức lịch sự khi nhờ vả: くれませんか → もらえませんか → いただけませんか

• Chọn trong ba cấp độ thế nào: 〜て くれませんか: lời nhờ lịch sự giữa người quen, ngang hàng; với bạn thân, người nhà thì dùng thẳng thể thường くれる？・くれない？. 〜て もらえませんか: mức lịch sự thông thường với nhân viên, người lạ. 〜て いただけませんか: thầy, cấp trên, khách; khi không chắc thì dùng mức này là an toàn nhất.
• もらえ・いただけ là thể khả năng: もらう→もらえる, いただく→いただける (có thể nhận được). Nghĩa đen là “tôi có thể nhận việc ngài làm cho tôi không?”, nói rất gián tiếp nên lịch sự. Thể khả năng ở Bài 52 được dùng ngay ở đây.
• ませんか mềm hơn ますか: 〜て いただけますか cũng được, nhưng thêm phủ định ませんか là chừa chỗ cho đối phương có thể từ chối, nghe lịch sự hơn. Giống cách rủ bằng Vませんか vậy.
• Thêm câu mở lời sẽ tự nhiên hơn: Thêm すみませんが ở trước, hay trang trọng hơn là 恐おそれ入いりますが, rồi mới nêu lời nhờ, người Nhật nghe sẽ dễ chịu nhất.

• すみませんが、写真しゃしんを 撮とって いただけませんか。 — Xin lỗi, anh/chị chụp giúp tôi tấm ảnh được không ạ?
• 恐おそれ入いりますが、こちらに お名前なまえを 書かいて いただけませんか。 — Xin lỗi, phiền quý khách ghi họ tên vào đây được không ạ?
• 先生せんせい、わたしの 作文さくぶんを 見みて いただけませんか。 — Thưa thầy, thầy xem giúp bài văn của em được không ạ?
• すみません、すこし ゆっくり 話はなして もらえませんか。 — Xin lỗi, bạn nói chậm lại một chút được không?
• この 荷物にもつを 持もって くれませんか。 — Bạn xách giúp mình hành lý này được không? (với người quen, ngang hàng)
• くまたくん、ペンを 貸かして くれない？ — Kumata, cho mình mượn cây bút một chút được không?

Ngữ pháp 3 / 3: 〜させてください

Thể sai khiến＋て＋ください: xin cho tôi (làm) …; lịch sự hơn dùng 〜させて いただけませんか

• Ý nghĩa: xin cho tôi …: Người nói tự muốn làm việc nào đó và xin đối phương cho phép. Giống “xin cho tôi …”, “để tôi …” trong tiếng Việt.
• Cách tạo: thể sai khiến → thể て＋ください: Nhóm Ⅰ: 撮とる→撮とらせる→撮とらせて; 使つかう→使つかわせて. Nhóm Ⅱ: 食たべる→食たべさせて. Nhóm Ⅲ: する→させて, 来くる→来こさせて.
• Lịch sự hơn: 〜させて いただけませんか: Với cửa hàng trưởng, thầy, khách, thay ください bằng いただけませんか của Ngữ pháp 2: 帰かえらせて いただけませんか. Nghĩa đen là “xin ngài cho phép tôi được …”, rất lịch sự.
• Cũng dùng để xung phong: 「その 仕事しごと、わたしに させて ください」＝việc đó xin hãy để tôi làm! Không chỉ là lời xin phép mà còn là cách nói đầy nhiệt huyết.

• ここで 写真しゃしんを 撮とらせて ください。 — Xin cho tôi chụp ảnh ở đây.
• すこし 考かんがえさせて ください。 — Xin cho tôi suy nghĩ một chút.
• 店長てんちょう、きょうは 早はやく 帰かえらせて いただけませんか。 — Cửa hàng trưởng, hôm nay cho em về sớm được không ạ?
• すみませんが、お手洗てあらいを 使つかわせて いただけませんか。 — Xin lỗi, cho tôi mượn nhà vệ sinh một chút được không ạ?
• その 仕事しごと、わたしに させて ください。 — Việc đó, xin hãy để tôi làm!
• 先生せんせいの お話はなしを 聞きかせて いただけませんか。 — Cho em nghe lời thầy nói được không ạ?