Bài 158: ないことには・ない限り・限り・ものなら

N2 · Bài 158 · 18 phút — Chưa làm thì không được, trừ phi ～ thì vẫn ～, chừng nào còn ～ thì ～, giá mà ～ được thì muốn ～: đêm gọi video với ông nội

Ở bài trước, Rin và Thầy Mèo quyết định cùng đến Kyoto gặp はなさん. Bài này học bốn cách nói «điều kiện»: ないことには (chưa làm thì không được), ない限かぎり (trừ phi ～), 限かぎり (chừng nào còn ～), ものなら (giá mà có thể ～). Xem truyện tranh trước nhé!

Học xong bài này, bạn có thể:

• Dùng ないことには để nói «chưa làm ～ thì không thể ～»: 会あわないことには、始はじまらない
• Dùng ない限かぎり để nói «trừ phi ～ thì mới ～» và phân biệt với ないことには
• Dùng 限かぎり để nói «chừng nào còn ～ thì ～»; dùng 限かぎりでは để nói «theo những gì ～»
• Dùng thể khả năng＋ものなら để nói «giá mà có thể ～ thì muốn ～»: 来こられる ものなら

Ông quyết định

Sau khi quyết định đến Kyoto gặp はなさん, Rin gọi video báo ngay cho ông nội ở Đài Loan. (たつ＝thời gian trôi qua)

ないことには＝chưa làm thì không được, ない限かぎり＝trừ phi, 限かぎり＝chừng nào còn, ものなら＝giá mà có thể. Bài sau, mục bình luận trên báo cãi nhau rồi!

Từ vựng bài này: điều kiện và đôi chân của ông nội

• 〜ないことには (nai koto ni wa): chưa ～ thì (không thể) ～
• 〜ない 限かぎり (nai kagiri): trừ phi ～ thì ～; chừng nào chưa ～ thì (cứ) ～
• 〜限かぎり (kagiri): chừng nào (còn) ～ thì ～
• 〜限かぎりでは (kagiri de wa): theo những gì ～, xét trong phạm vi ～
• 〜ものなら (mono nara): giá mà có thể ～ thì (muốn ～)
• 始はじまる (hajimaru): bắt đầu (tự động từ)
• 動うごく (ugoku): động đậy, di chuyển; (máy móc) chạy
• 止とめる (tomeru): ngăn lại, làm cho dừng
• 医者いしゃ (isha): bác sĩ
• 続つづく (tsuzuku): tiếp tục, kéo dài; (tiền, sức lực) còn đủ
• 名物めいぶつ (meibutsu): đặc sản, món nổi tiếng của địa phương
• たつ (tatsu): (Thời gian) trôi qua
• 戻もどる (modoru): quay lại, trở về
• 代かわる (kawaru): thay thế, làm thay (代かわって あげる＝làm thay cho ai)
• 予約よやく (yoyaku): đặt trước, đặt chỗ
• 実際じっさいに (jissai ni): thực tế, thực sự (làm/đi xem)

Ngữ pháp 1 / 4: ないことには

Động từ thể ない＋ことには＝chưa ～ thì (không thể) ～: phải làm được việc nào đó trước thì việc sau mới có thể xảy ra. 会あわないことには、何なにも 始はじまらない＝chưa gặp nhau thì chẳng gì bắt đầu được.

• Hình thức: Vない形けい＋ことには: Chuyển động từ sang thể ない rồi thêm ことには: 会あう → 会あわないことには、予約よやくする → 予約よやくしないことには.
• Ý nghĩa: chưa ～ thì không thể ～: Vế đầu là «việc nhất định phải làm trước», vế sau là «việc không thể làm nếu chưa làm». Ý của Thầy Mèo: đừng lo phải nói gì, gặp nhau rồi mới có bước tiếp theo.
• Vế sau luôn là phủ định: Vế sau thường là những cách nói phủ định hoặc «không thể» như わからない、始はじまらない、決きめられない. Không dùng với câu khẳng định kiểu «sẽ giỏi lên».
• Rất giống てからでないと: 〜てからでないと đã học cũng là «chưa ～ thì không thể ～»: 医者いしゃに 聞きいてからでないと、決きめられない. ないことには nhấn mạnh hơn: «việc này không làm thì đừng bàn gì nữa».

• 会あわないことには、何なにも 始はじまらない。 — Chưa gặp nhau thì chẳng gì bắt đầu được.
• 食たべて みないことには、味あじは わからない。 — Chưa ăn thử thì không biết vị.
• 予約よやくしないことには、この 店みせには 入はいれない。 — Chưa đặt trước thì không vào được quán này.
• 医者いしゃに 聞きかないことには、旅行りょこうは 決きめられない。 — Chưa hỏi bác sĩ thì không thể quyết định có đi du lịch hay không.
• 実際じっさいに 行いって みないことには、何なにも 言いえない。 — Chưa thực sự đi xem thì chẳng nói được gì.

Ngữ pháp 2 / 4: ない限かぎり

Động từ thể ない＋限かぎり＝trừ phi ～ thì ～; chừng nào chưa ～ thì (cứ) ～: chỉ cần việc đó chưa xảy ra, tình hình hiện tại vẫn giữ nguyên. 医者いしゃが 止とめない 限かぎり、春はるに 会あえる＝trừ phi bác sĩ ngăn lại, còn không mùa xuân sẽ gặp được.

• Hình thức: Vない形けい＋限かぎり: Động từ thể ない thêm 限かぎり: 止とめる → 止とめない 限かぎり、降ふる → 降ふらない 限かぎり.
• Ý nghĩa: trừ phi ～ thì ～: Vế đầu là «việc có thể làm thay đổi tình hình»; chừng nào nó chưa xảy ra thì trạng thái hoặc quyết định ở vế sau vẫn đúng. Ý của Rin: chỉ cần bác sĩ chưa bảo không được thì mùa xuân sẽ gặp được.
• Vế sau khẳng định hay phủ định đều được: 毎朝まいあさ 走はしる (khẳng định) hay 上手じょうずには ならない (phủ định) đều dùng được. Khi vế sau là khẳng định thì không thể đổi thành ないことには.
• So sánh với ないことには: Khi vế sau là phủ định, hai mẫu này thường dùng được cả hai: 練習れんしゅうしない 限かぎり／練習れんしゅうしないことには、上手じょうずに ならない. ないことには nhấn mạnh «phải làm trước», còn ない限かぎり nhấn mạnh «trừ phi việc này xảy ra».

• 医者いしゃが 止とめない 限かぎり、春はるに 会あえる。 — Trừ phi bác sĩ ngăn, còn không mùa xuân sẽ gặp được.
• 雨あめが 降ふらない 限かぎり、毎朝まいあさ 走はしる。 — Trừ phi trời mưa, sáng nào tôi cũng chạy bộ.
• 練習れんしゅうしない 限かぎり、上手じょうずには ならない。 — Trừ phi luyện tập, nếu không sẽ không giỏi lên.
• 大雪おおゆきが 降ふらない 限かぎり、ツアーは 予定よていどおりです。 — Trừ phi tuyết rơi dày, còn không tour tham quan vẫn diễn ra theo kế hoạch.
• リンが 話はなさない 限かぎり、だれにも わからない。 — Trừ phi Rin tự nói ra, còn không sẽ chẳng ai biết.

Ngữ pháp 3 / 4: 限かぎり

Động từ thể từ điển／thể ている＋限かぎり（は）＝chừng nào (còn) ～ thì ～: trong khoảng thời gian trạng thái này còn tiếp diễn, vế sau luôn đúng. 足あしが 動うごく 限かぎり、行いく＝chừng nào chân còn đi được, tôi sẽ đi. Ngoài ra, 知しって いる 限かぎりでは＝theo những gì tôi biết.

• Hình thức: V thể từ điển／Vている＋限かぎり（は）: 動うごく 限かぎり、住すんで いる 限かぎり. Thêm は phía sau cũng được: 動うごく 限かぎりは.
• Ý nghĩa: chừng nào (còn) ～ thì ～: Vế đầu là «trạng thái còn đang tiếp diễn», vế sau là việc hoặc quyết tâm luôn đúng trong khoảng thời gian đó. Ý của ông nội: chân còn đi được thì nhất định sẽ đến.
• 限かぎりでは＝theo những gì ～: Hay đi với các động từ «thu nhận thông tin» như 知しって いる、見みる／見みた、聞きいた、調しらべた: わたしが 知しって いる 限かぎりでは. Trước 限かぎりでは cũng hay dùng thể た: 見みた 限かぎりでは、聞きいた 限かぎりでは. Vế sau là nhận định của bản thân (近ちかそうだ、ある), không đi với lời mời hay mệnh lệnh.
• Là một cặp với ない限かぎり: Khẳng định＋限かぎり＝chừng nào còn ～; phủ định＋限かぎり＝trừ phi ～: 動うごく 限かぎり (chừng nào còn cử động được)／止とめない 限かぎり (trừ phi bị ngăn lại). Lưu ý: 〜とは 限かぎらない đã học nghĩa là «không hẳn là», ý nghĩa hoàn toàn khác.

• 足あしが 動うごく 限かぎり、行いく。 — Chừng nào chân còn đi được, tôi sẽ đi.
• 体からだが 動うごく 限かぎり、この 店みせを 続つづける。 — Chừng nào sức khỏe còn cho phép, tôi sẽ tiếp tục mở quán này.
• この 町まちに 住すんで いる 限かぎり、ラーメンには 困こまらない。 — Chừng nào còn sống ở con phố này thì không lo thiếu mì ramen.
• わたしが 知しって いる 限かぎりでは、あの 店みせは 今いまも ある。 — Theo những gì tôi biết, quán đó bây giờ vẫn còn.
• 地図ちずで 見みた 限かぎりでは、駅えきは 近ちかそうだ。 — Nhìn trên bản đồ thì ga có vẻ rất gần.

Ngữ pháp 4 / 4: ものなら

Động từ thể khả năng＋ものなら＝giá mà có thể ～ thì (muốn ～): vế trước là việc rất khó làm, vế sau là điều mong muốn. 来こられる ものなら、来きて ほしい＝giá mà đến được thì mong bạn đến.

• Hình thức: V thể khả năng＋ものなら: Chuyển động từ sang thể khả năng rồi thêm ものなら: 行いく → 行いける ものなら、来くる → 来こられる ものなら、する → できる ものなら. Phía trước dùng thể khả năng, hoặc động từ vốn đã có nghĩa «có thể» (ví dụ できる).
• Ý nghĩa: giá mà có thể ～: Người nói nghĩ «chắc là không làm được», nhưng vẫn nói ra điều mong muốn. So với 〜たら、〜なら thì có thêm tâm trạng «khó lắm, nhưng mà...».
• Vế sau là điều mong muốn: Vế sau thường là 〜たい、〜て ほしい、〜て あげたい. Không đi với việc đã xảy ra (〜た).
• Cách dùng của Thầy Mèo là điểm gây cười: «食たべられる ものなら 全部ぜんぶ 食たべたい！» coi việc «ăn hết» là điều mong khó thành, thực ra là thầy đang khoe sức ăn của mình. Rin đáp lại: miễn là tiền của thầy còn đủ — nhưng ví của Thầy Mèo lúc nào cũng 0 yên.

• 来こられる ものなら、おじいちゃんにも 来きて ほしい。 — Giá mà đến được thì mong ông nội cũng đến.
• 戻もどれる ものなら、五十年ごじゅうねん 前まえに 戻もどりたい。 — Giá mà quay lại được, tôi muốn trở về năm mươi năm trước.
• できる ものなら、今いますぐ 京都きょうとに 行いきたい。 — Giá mà có thể, tôi muốn đi Kyoto ngay bây giờ.
• 代かわれる ものなら、代かわって あげたい。 — Giá mà có thể thay bạn, tôi muốn chịu thay bạn.
• 食たべられる ものなら、全部ぜんぶ 食たべたい。 — Giá mà ăn nổi, tôi muốn ăn hết tất cả.