Bài 189: きらいが ある・始末だ・までも ない・に 足る
N1 · Bài 189 · 18 phút — Nhận xét tật xấu của ai đó, thở dài về kết cục, nói "không cần đâu", khen "đáng" – đêm trước ngày công bố kết quả, mọi người chờ ở くまや.
Bài trước, mọi người chờ kết quả dưới gốc cây và cầu mong bình an. Bài này học bốn cách đánh giá mang sắc thái văn viết rất đậm của N1: きらいが ある (có xu hướng xấu ~), 始末だ (rốt cuộc ra nông nỗi ~), までも ない (không cần ~), に 足る (đáng để ~). Xem truyện tranh trước nào!
Học xong bài này, bạn có thể:
- Dùng きらいが ある để nhận xét nhẹ nhàng "hay có xu hướng ~ (xấu)": リンは 心配しすぎる きらいが ある
- Dùng 始末だ để thở dài "rốt cuộc lại ra nông nỗi ~": 四杯目を 頼む 始末だ
- Dùng までも ない／には 及ばない để nói "không cần ~": 言う までも ない
- Dùng に 足る để nói "đáng để ~, đủ để ~": 信頼に 足る 仲間
Đêm chờ ngày mai
Xét xong rồi, mai công bố kết quả. Cả nhóm tụ tập ở くまや chờ đợi — (信頼＝tín nhiệm, 仲間＝đồng đội, 緊張＝căng thẳng, 〜杯目（はいめ／ばいめ／ぱいめ）＝bát/ly thứ ~)
きらいが ある＝có xu hướng xấu ~; 始末だ＝rốt cuộc ra nông nỗi ~; までも ない＝không cần ~; に 足る＝đáng để ~. Ngày mai, kết quả cuối cùng cũng lộ diện!
Từ vựng bài này: đánh giá và chờ đợi
- 〜きらいが ある (kirai ga aru): có xu hướng (xấu) ~
- 〜始末だ (shimatsu da): (rốt cuộc) ra nông nỗi ~
- 〜までも ない (made mo nai): không cần ~
- 〜には 及ばない (ni wa oyobanai): không cần ~ (nói lịch sự với đối phương)
- 〜に 足る (ni taru): đáng để ~, đủ để ~
- 信頼 (shinrai): tín nhiệm, tin cậy (tín lại)
- 仲間 (nakama): đồng đội, bạn bè
- 緊張する (kinchō suru): căng thẳng (khẩn trương)
- 四杯目 (yonhaime): bát thứ tư, ly thứ tư
- 頼む (tanomu): nhờ vả; (ở quán) gọi (món)
- 眠れない (nemurenai): không ngủ được
- 当たり前 (atarimae): đương nhiên, hiển nhiên
- 食べすぎ (tabesugi): ăn quá nhiều (danh từ)
- 大げさ (ōgesa): phóng đại, làm quá
- 物事 (monogoto): sự việc, mọi chuyện
- 抱え込む (kakaekomu): (ôm việc) một mình gánh hết
- 寝坊する (nebō suru): ngủ nướng, dậy muộn
- とうとう (tōtō): (sau một thời gian) cuối cùng, rốt cuộc; dùng được cho cả kết quả tốt lẫn xấu, đi với 始末だ thì chỉ kết quả xấu ở cuối
- 尊敬 (sonkei): tôn kính
- 証拠 (shōko): bằng chứng (chứng cứ)
- 満足する (manzoku suru): hài lòng, mãn túc
- 取るに 足らない (toru ni taranai): không đáng kể, chẳng đáng nhắc đến
- 価値 (kachi): giá trị
- わざわざ (wazawaza): cất công, đặc biệt
- 健康 (kenkō): sức khỏe (kiện khang)
Ngữ pháp 1 / 4: きらいが ある
V thể từ điển／Nの＋きらいが ある: có xu hướng (xấu) ~. リンは 心配しすぎる きらいが ある＝Rin có tật lo lắng quá đà.
- Cấu trúc: V thể từ điển・thể ない／Nの＋きらいが ある: Động từ dùng thể từ điển: 言う きらいが ある; cũng nối được với thể ない: 人の 話を 聞かない きらいが ある. Danh từ thêm の: 食べすぎの きらいが ある (食べすぎ＝bỏ る của 食べすぎる thành danh từ, nghĩa "ăn quá nhiều"). Trợ từ cố định là が: きらいが ある. Thường đi cùng 〜すぎる.
- Ý nghĩa: có xu hướng (xấu) ~: Không phải một hai lần mà là "vốn dĩ dễ như vậy" về tính cách hay thói quen, hầu như luôn là khuyết điểm. Người nói đứng ngoài nhận xét bình tĩnh nên nhẹ nhàng hơn là chê thẳng.
- Khác với がち: 〜がち là "hay xảy ra" (tần suất), văn nói cũng dùng được: 休みがちだ. きらいが ある thiên về "xu hướng tính cách", mang giọng văn viết, như lời nhận xét.
- リンは 心配しすぎる きらいが ある。 — Rin có tật lo lắng quá đà.
- 先生は 食べすぎの きらいが ある。 — Thầy có xu hướng ăn quá nhiều.
- 熊太は 物事を 大げさに 言う きらいが ある。 — Kumata có xu hướng nói chuyện cường điệu lên.
- 彼は 何でも 一人で 抱え込む きらいが ある。 — Anh ấy có tật việc gì cũng ôm một mình.
Ngữ pháp 2 / 4: 始末だ
V thể từ điển＋始末だ: (xấu dần) rốt cuộc lại ra nông nỗi ~. 緊張して、四杯目を 頼む 始末だ＝căng thẳng đến mức cuối cùng gọi luôn bát thứ tư.
- Cấu trúc: V thể từ điển (thể ない)＋始末だ: Đặt cuối câu: 〜遅れる 始末だ. Phía trước thường có 〜て／〜ても kể diễn biến, hay thêm とうとう, hoặc さえ (đến cả ~) đã học. Cũng nối được với thể ない: 連絡も しない 始末だ.
- Ý nghĩa: rốt cuộc ra nông nỗi ~: Sự việc xấu dần, cuối cùng ra kết quả tệ nhất, quá lố nhất. Người nói mang giọng trách móc, thở dài hoặc bất lực.
- Khác với あげく: 〜たあげく nối thể た, nhấn vào "sau một hồi vật lộn lâu"; 始末だ nối thể từ điển ở cuối câu, nhấn vào "kết quả thật không ra gì".
- 緊張して、四杯目を 頼む 始末だ。 — Căng thẳng đến mức cuối cùng gọi luôn tô thứ tư.
- 熊太は 何度 言っても 寝坊して、とうとう 試験に 遅れる 始末だ。 — Kumata bị nhắc mấy lần vẫn ngủ nướng, cuối cùng đi thi cũng trễ.
- 急いで 出かけて、財布さえ 忘れる 始末だ。 — Vội vàng ra khỏi nhà, kết quả đến cả ví cũng quên mang.
- 先生は 道に 迷って、とうとう 駅員さんに 案内して もらう 始末だ。 — Thầy bị lạc đường, cuối cùng còn phải nhờ nhân viên nhà ga dẫn đi.
Ngữ pháp 3 / 4: までも ない（＋には 及ばない）
V thể từ điển＋までも ない: không cần ~. V thể từ điển／N＋には 及ばない: (lịch sự) không cần ~ đâu ạ. 言う までも ない＝khỏi phải nói.
- Cấu trúc: V thể từ điển＋までも ない／には 及ばない: 言う までも ない, 聞く までも ない. Trước には 及ばない cũng đặt được danh từ: 心配には 及びません (không cần lo).
- Ý nghĩa: không cần ~: Việc quá rõ ràng, quá đơn giản, không cần đặc biệt làm. 言う までも ない＝ai cũng biết, khỏi phải nói.
- Khác với ことは ない: 〜ことは ない là khuyên đối phương "không cần làm vậy": 心配する ことは ない. までも ない là "về mức độ thì không cần", thường mang cảm giác "quá hiển nhiên".
- 言う までも ないが、結果は 明日だ。 — Khỏi phải nói, mai công bố kết quả.
- この 問題は 簡単だから、先生に 聞く までも ない。 — Câu hỏi này đơn giản, không cần hỏi thầy.
- 言う までも なく、健康が 一番 大切だ。 — Khỏi phải nói, sức khỏe là quan trọng nhất.
- わざわざ 来る には 及びません。 — Không cần cất công đến đâu ạ.
Ngữ pháp 4 / 4: に 足る
V thể từ điển／N＋に 足る＋N: đáng để ~, đủ để ~. 信頼に 足る 仲間＝đồng đội đáng tin cậy.
- Cấu trúc: V thể từ điển／N＋に 足る＋N: 信頼に 足る 人, 信じる に 足る 証拠. Phần lớn đặt trước danh từ để bổ nghĩa cho nó.
- Ý nghĩa: đáng để ~, đủ để ~: Diễn tả "có đủ giá trị hoặc điều kiện để ~". Phía trước thường là 信頼・尊敬・満足する・信じる, lời khen mang tính văn viết, trang trọng. Phủ định hay dùng cách nói cố định 取るに 足らない (không đáng kể).
- Khác với に 堪える／に 堪えない: に 堪えない ở bài trước phần nhiều mang nghĩa tiêu cực: 見るに 堪えない＝thảm đến không nỡ nhìn; に 堪える khẳng định phần nhiều nối 見る・読む・聞く (đáng xem). に 足る là "đáng" tích cực, phía trước phần nhiều nối 信頼・尊敬・満足する. Đời thường nói "đáng ăn" thì dùng 価値が ある tự nhiên hơn.
- ぼくには 信頼に 足る 仲間が いる。 — Mình có những đồng đội đáng tin cậy.
- 彼は 尊敬に 足る 先輩だ。 — Anh ấy là đàn anh đáng tôn kính.
- 信じる に 足る 証拠は まだ ない。 — Vẫn chưa có bằng chứng đủ để người ta tin.
- 満足する に 足る 結果が 出た。 — Đã đạt được kết quả đủ để hài lòng.
- それは 取るに 足らない 問題だ。 — Đó là một vấn đề nhỏ không đáng kể.