Bài 190: ない ものでもない・を 余儀なく される

N1 · Bài 190 · 17 phút — Lời đồng ý dè dặt “cũng không phải không làm được”, chữ “bị buộc phải” trên báo: cái cây cuối cùng đã được giữ lại!

Bài trước, mọi người ngồi ở くまや chờ kết quả ngày hôm sau. Bài này học hai mẫu câu N1: ないものでもない (cũng không phải không ~) và を余儀よぎなくされる (bị buộc phải ~). Kết quả đã có rồi, xem truyện tranh trước nào!

Học xong bài này, bạn có thể:

• Dùng ないものでもない để nói “cũng không phải không ~” một cách dè dặt: やれない ものでもない
• Dùng 〜なくもない trong văn nói để nói “cũng không phải không ~”: わからなくも ない
• Đọc hiểu “bị buộc phải ~” trên báo: 計画けいかくの 見直みなおしを 余儀よぎなく された
• Dùng を余儀よぎなくさせる để nói “(nguyên nhân) buộc ~ phải ~”: 台風たいふうは 住民じゅうみんに 避難ひなんを 余儀よぎなく させた

Cây được giữ lại rồi!

Chờ suốt một đêm, sáng cuối tháng Ba, Rin mở tờ báo ở nhà ga: bản sửa đổi đã giữ được cái cây, đường được mở rộng một chút từ phía くまや, nên くまや sẽ dọn đến cạnh cái cây. (見直みなおし＝xem xét lại, 残のこる＝được giữ lại, 移転いてん＝dời chỗ, 柵さく＝hàng rào, 花はなより だんご＝thà dango còn hơn hoa)

N を余儀よぎなくされる＝bị hoàn cảnh ép phải ~; Vないものでもない＝cũng không phải không ~. Bài sau, hoa anh đào nở rộ, lời hứa năm mươi năm trước sắp thành sự thật!

Từ vựng bài này: tin tức, kế hoạch và bất đắc dĩ

• 〜ない ものでもない (nai mono demo nai): cũng không phải không ~; chưa chắc không thể ~ (khẳng định dè dặt)
• 〜なくも ない (naku mo nai): cũng không phải không ~ (dạng khẩu ngữ)
• 〜を 余儀よぎなく される (o yoginaku sareru): bị buộc phải ~; đành phải ~ (do hoàn cảnh ép)
• 〜を 余儀よぎなく させる (o yoginaku saseru): buộc (ai đó) phải ~
• 区く (ku): quận (đơn vị hành chính như 23 quận của Tokyo); khi làm chủ ngữ trên báo thì chỉ chính quyền quận (văn phòng quận＝区役所くやくしょ)
• 計画けいかく (keikaku): kế hoạch
• 見直みなおし (minaoshi): xem xét lại, đánh giá lại
• 残のこる (nokoru): còn lại, được giữ lại
• やる (yaru): làm (khẩu ngữ)
• 移転いてん (iten): dời chỗ, di dời (cửa hàng, công ty)
• 柵さく (saku): hàng rào
• 変更へんこう (henkō): thay đổi, biến đổi
• 中止ちゅうし (chūshi): đình chỉ, hủy bỏ
• 延期えんき (enki): hoãn lại
• 避難ひなん (hinan): lánh nạn, sơ tán
• 入院にゅういん (nyūin): nhập viện
• 閉店へいてん (heiten): đóng cửa tiệm, ngừng kinh doanh
• 住民じゅうみん (jūmin): cư dân
• 台風たいふう (taifū): bão (typhoon)
• 欠航けっこう (kekkō): (máy bay, tàu) hủy chuyến
• 赤字あかじ (akaji): thâm hụt, lỗ
• 条件じょうけん (jōken): điều kiện
• 引ひき受うける (hikiukeru): nhận, đảm nhận (công việc, nhiệm vụ)
• 花見はなみだんご (hanami dango): hanami dango (dango xiên ba màu hồng, trắng, xanh)

Ngữ pháp 1 / 2: ないものでもない

Vない形けい＋ものでもない: cũng không phải không ~. Hai lần phủ định＝khẳng định dè dặt: không đảm bảo, nhưng có khả năng. やれない ものでもない＝cũng không phải không làm được. Văn nói hay dùng 〜なくも ない: わからなくも ない＝cũng không phải không hiểu.

• Hình thức: Vない形けい＋ものでもない: Thể ない của động từ giữ nguyên rồi thêm ものでもない: やれない ものでもない, 行いけない ものでもない. Rất hay đi cùng thể khả năng. Đừng đổi ない thành なく: ✗ やれなく ものでもない.
• Ý nghĩa: khẳng định dè dặt: Không phải “chắc chắn sẽ”, cũng không phải “rất muốn”, mà là “không loại trừ khả năng này”. Người nói hơi miễn cưỡng, hơi do dự nhưng không từ chối. Khi rất muốn làm, rất thích, cứ nói thẳng 〜たい là được.
• Hay xuất hiện cùng điều kiện: 〜ば・〜なら・〜次第しだいでは＋ないものでもない: 急いそげば、間まに合あわない ものでもない (nếu nhanh lên thì cũng không phải không kịp). Nêu điều kiện trước, rồi mới đồng ý một cách dè dặt.
• Dạng khẩu ngữ: Vなく＋も ない: Đổi ない thành なく rồi thêm も ない: わからない→わからなくも ない. Nghĩa giống nhau, thiên về văn nói; còn ものでもない khá cứng. 〜ない ことも ない đã học trước đây cũng gần như tương đương.

• 新あたらしい 場所ばしょでも、やれない ものでもない。 — Ở chỗ mới, cũng không phải không làm được.
• 急いそげば、終電しゅうでんに 間まに合あわない ものでもない。 — Nếu chạy nhanh thì cũng không phải không kịp chuyến tàu cuối.
• 条件じょうけん次第しだいでは、その 仕事しごとを 引ひき受うけない ものでもない。 — Tùy điều kiện, công việc đó cũng không phải không nhận được.
• この 値段ねだんなら、買かわない ものでもない。 — Giá này thì cũng không phải không mua được.
• 熊太くまたの 気持きもちも、わからなくも ない。 — Tâm trạng của Kumata, tôi cũng không phải không hiểu.

Ngữ pháp 2 / 2: を余儀よぎなくされる

N＋を余儀よぎなくされる: bị (thiên tai, dư luận, quy định...) ép đến mức đành phải ~; bản thân không muốn nhưng không còn cách nào khác. N là danh từ chỉ hành động: những từ thêm được する như 中止ちゅうし・変更へんこう・移転いてん, hoặc danh từ chuyển từ động từ như 見直みなおし. Khi nguyên nhân làm chủ ngữ thì dùng N を余儀よぎなくさせる.

• Hình thức: N＋を余儀よぎなくされる: N là danh từ chỉ hành động: phần lớn là phần danh từ của động từ する (中止ちゅうし, 移転いてん, 変更へんこう), cũng có thể là danh từ chuyển từ động từ (見直みなおす→見直みなおし). Danh từ nối thẳng với を: 移転いてんを ✓; động từ không nối thẳng với を: ✗ 移転いてんするを (với động từ phải thêm こと: 移転いてんする ことを, nhưng dạng danh từ phổ biến hơn nhiều).
• Ý nghĩa: bị ép, bất đắc dĩ: 余儀よぎ＝cách khác, 余儀よぎなく＝không còn cách nào khác. Chủ ngữ vốn không muốn làm vậy, do hoàn cảnh bên ngoài ép: 大雨おおあめで、試合しあいは 中止ちゅうしを 余儀よぎなく された (vì mưa lớn, trận đấu buộc phải hủy).
• させる: nguyên nhân làm chủ ngữ: Đặt “thứ gây ép” làm chủ ngữ: 台風たいふうは 住民じゅうみんに 避難ひなんを 余儀よぎなく させた (bão buộc cư dân phải lánh nạn). Trong câu させる, đối tượng bị ép đánh dấu bằng に phải là người hoặc tổ chức; còn chủ ngữ của される không giới hạn ở người, trận đấu, sự kiện, kế hoạch cũng được (試合しあいは 中止ちゅうしを 余儀よぎなく された).
• Văn viết trên báo, báo cáo: Thường gặp nhất trong báo chí, báo cáo, thông báo, và phần lớn ở thì quá khứ 〜された. Gần giống 〜ざるを 得えない đã học: ざるを 得えない nối với động từ, hay nói về phán đoán của bản thân; を余儀よぎなくされる nối với danh từ, hay dùng để đưa tin khách quan.

• 区くは 計画けいかくの 見直みなおしを 余儀よぎなく された。 — Văn phòng quận buộc phải xem xét lại kế hoạch.
• 大雨おおあめで、試合しあいは 中止ちゅうしを 余儀よぎなく された。 — Vì mưa lớn, trận đấu buộc phải hủy.
• 台風たいふうで 飛行機ひこうきが 欠航けっこうし、私わたしたちは 旅行りょこうの 予定よていの 変更へんこうを 余儀よぎなく された。 — Vì bão làm chuyến bay bị hủy, chúng tôi buộc phải đổi lịch trình du lịch.
• 赤字あかじが 続つづき、その 店みせは 閉店へいてんを 余儀よぎなく された。 — Thua lỗ kéo dài, cửa hàng đó buộc phải đóng cửa.
• 台風たいふうは 住民じゅうみんに 避難ひなんを 余儀よぎなく させた。 — Bão buộc cư dân phải lánh nạn.