Bài 155: ことだから・あまり・からには

N2 · Bài 155 · 18 phút — Đoán hành động dựa trên sự hiểu biết về một người, cảm xúc quá đà đến mất kiểm soát, đã làm thì phải chịu trách nhiệm: Thầy Mèo về Kyoto ăn Tết

Bài trước, Rin học cách tôn trọng người hàng xóm có lập trường khác mình. Bài này học ba cách nói «nêu tiền đề trước, rồi mới kết luận»: ことだから (với tính cách của người đó), あまり (quá đà đến mất kiểm soát), からには (đã làm thì phải chịu trách nhiệm). Xem truyện tranh trước nhé!

Học xong bài này, bạn có thể:

• Dùng Nの ことだから để đoán dựa trên sự hiểu biết về một người: おばあちゃんの ことだから、また 三杯さんばい 食たべる
• Dùng あまり để nói «vì quá ～ nên (mới) ～»: 懐なつかしさの あまり、何度なんども 読よんで しまった
• Dùng からには／以上いじょう（は）／上うえは để nói quyết tâm và nghĩa vụ kiểu «đã ～ thì phải ～»

Tấm ảnh cũ của bà

Bài trước, Rin học cách tôn trọng người hàng xóm có lập trường khác mình. Năm mới đến, Thầy Mèo về nhà ở Kyoto ăn Tết! (懐なつかしさ＝nỗi nhớ, 何度なんども＝nhiều lần, あんた＝mày/con (khẩu ngữ trong gia đình), どんぶり＝bát to, ちょうちん＝đèn lồng)

ことだから＝với tính cách của người đó; あまり＝quá đà đến mất kiểm soát; からには＝đã làm thì phải chịu trách nhiệm. Tấm ảnh giống hệt tấm của Rin: hóa ra bà chính là はな! Biết nói với Rin thế nào đây?

Từ vựng bài này: Tết, kỷ niệm và quyết tâm

• 〜の ことだから (no koto dakara): vì là (người đó) nên chắc chắn ～
• 〜あまり（に） (amari): vì quá ～ nên ～
• 〜からには (kara ni wa): đã ～ thì (nhất định phải) ～
• 〜以上いじょう（は） (ijō): đã ～ (＝からには)
• 〜上うえは (ue wa): đã ～ (trang trọng nhất)
• お雑煮ぞうに (ozōni): zouni, canh bánh mochi (món ăn ngày Tết)
• 白しろみそ (shiromiso): miso trắng (miso ngọt dùng cho zouni ở Kyoto)
• 三杯さんばい (sanbai): ba bát, ba ly
• 記事きじ (kiji): bài báo (trên báo, tạp chí). Hán-Việt: 記事 = ký sự, nhưng trong tiếng Việt «ký sự» là một thể loại ghi chép, nghĩa không hoàn toàn giống
• 懐なつかしさ (natsukashisa): (Nỗi) nhớ, hoài niệm
• 何度なんども (nando mo): nhiều lần, mấy lần
• あんた (anta): mày, con, cậu (khẩu ngữ)
• 驚おどろき (odoroki): ngạc nhiên, giật mình
• 緊張きんちょう (kinchō): căng thẳng, hồi hộp. Hán-Việt: 緊張 = khẩn trương, nhưng «khẩn trương» tiếng Việt nghiêng về «gấp gáp», nghĩa khác; trong tiếng Nhật là cảm giác căng thẳng, hồi hộp
• 引ひき受うける (hikiukeru): nhận (công việc, nhiệm vụ)
• 約束やくそく (yakusoku): lời hẹn, lời hứa
• お箸はし (ohashi): đũa
• 落おとす (otosu): làm rơi (đồ vật)

Ngữ pháp 1 / 3: ことだから

Danh từ (người)＋の ことだから＝vì là (người đó) nên chắc chắn ～: dựa vào hiểu biết về tính cách thường ngày của người ấy để đoán họ sẽ làm gì. おばあちゃんの ことだから、また 三杯さんばい 食たべる＝Bà tôi á, chắc chắn lại ăn ba bát.

• Hình thức: N＋の ことだから: Đặt danh từ ở trước, thêm の ことだから: おばあちゃんの ことだから、先生せんせいの ことだから. Thường đi với người quen (cũng có thể là công ty, cửa hàng quen); lý do đơn thuần (trời mưa...) thì không dùng được. Nói thẳng với người đó cũng được, trong gia đình hay nói あんたの ことだから (あんた＝mày/con).
• Ý nghĩa: với tính cách của người đó nên ～: Người nói biết rõ người đó thường ngày thế nào (ham ăn, hay lạc đường, rất cần mẫn), rồi dựa vào đó để đoán họ sẽ làm gì.
• Vế sau là suy đoán hoặc phán đoán: Hay đi cùng きっと、だろう、でしょう、はずだ. Chuyện tốt hay xấu đều được: リンさんの ことだから、最後さいごまで がんばる はずだ (tốt); 先生せんせいの ことだから、道みちに 迷まよう だろう (xấu).
• So với ものだから: ものだから đã học trước đó là «tại vì... nên», dùng để viện lý do cho hành động của chính mình; còn ことだから có «người» đứng trước, dùng để đoán xem người đó sẽ làm gì.

• おばあちゃんの ことだから、また 三杯さんばい 食たべるだろう。 — Với tính cách của bà, chắc lại ăn ba bát đây.
• 先生せんせいの ことだから、きっと 道みちに 迷まよって いる。 — Với tính cách của thầy, chắc chắn là lạc đường rồi.
• 店長てんちょうの ことだから、今日きょうも 休やすまないでしょう。 — Với tính cách của cửa hàng trưởng, hôm nay chắc cũng không nghỉ.
• リンさんの ことだから、最後さいごまで がんばる はずだ。 — Với tính cách của Rin, chắc cậu ấy sẽ cố gắng đến cùng.
• 熊太くまたくんの ことだから、また バイトを 増ふやすだろう。 — Với tính cách của Kumata, chắc lại nhận thêm việc làm thêm rồi.

Ngữ pháp 2 / 3: あまり

Nの／V thể từ điển＋あまり（に）＝vì quá ～ nên ～: cảm xúc hoặc mức độ quá đà, dẫn đến kết quả mà bình thường sẽ không xảy ra. 懐なつかしさの あまり、何度なんども 読よんで しまった＝Vì quá nhớ, tôi không kìm được mà đọc đi đọc lại mấy lần.

• Hình thức: Nの／V＋あまり: Danh từ thêm の: 緊張きんちょうの あまり. Động từ hay dùng thể từ điển: 心配しんぱいする あまり、急いそぐ あまり.
• Ý nghĩa: vì quá ～ nên ～: Vế đầu là cảm xúc hoặc mức độ quá đà, vế sau là kết quả xảy ra vì thế mà bình thường không có (thường không tốt lắm, hoặc rất cường điệu).
• Vế sau không phải do mình quyết định: Kết quả xảy ra do «không kìm được», nên vế sau không đi với ～よう、～たい、～て ください. Hay dùng ～て しまった、～なかった.
• Phân biệt với あまり〜ない: あまり〜ない đã học ở N5 là «không ～ lắm»: あまり 食たべない. あまり trong bài này đứng sau từ: 驚おどろきの あまり. Vị trí khác nhau, nghĩa hoàn toàn khác nhau!

• 懐なつかしさの あまり、何度なんども 読よんで しまった。 — Nhớ quá nên không kìm được mà đọc đi đọc lại mấy lần.
• 緊張きんちょうの あまり、声こえが 出でなかった。 — Căng thẳng quá nên không thốt nên lời.
• 心配しんぱいする あまり、眠ねむれなかった。 — Lo quá nên không ngủ được.
• 急いそぐ あまり、財布さいふを 忘わすれて しまった。 — Vội quá nên quên mang ví.
• 驚おどろきの あまり、お箸はしが 止とまった。 — Ngạc nhiên quá nên đôi đũa cũng khựng lại.

Ngữ pháp 3 / 3: からには

Thể thường＋からには＝đã ～ thì (nhất định phải) ～: vế đầu là việc đã quyết định hoặc đã thành sự thật, vế sau là quyết tâm, nghĩa vụ hoặc yêu cầu của người nói. 約束やくそくした からには、守まもる＝Đã hẹn rồi thì phải giữ lời.

• Hình thức: thể thường＋からには: Động từ dùng thể thường: 帰かえる からには、約束やくそくした からには. Danh từ phải thêm である: 学生がくせいである からには.
• Ý nghĩa: đã ～ thì (nhất định phải) ～: Vế đầu là việc đã quyết định, đã thành sự thật; vế sau là «vì vậy đương nhiên phải ～». Mạnh hơn から, có cảm giác «phải chịu trách nhiệm».
• Vế sau nối với gì?: Quyết tâm (～つもりだ、～しか ない), nghĩa vụ (～なければ ならない、～べきだ), yêu cầu (～て ください). Không thể chỉ nối với một sự việc đã xảy ra.
• 以上いじょう（は）・上うえは: Nghĩa gần như giống からには. 以上いじょう（は） hay dùng khi nói về quy tắc và công việc; 上うえは trang trọng nhất, hay dùng trong văn viết hoặc khi đã hạ quyết tâm lớn.

• 帰かえる からには、はなさんを 探さがして ください。 — Đã về thì hãy tìm giúp はな nhé.
• 約束やくそくした からには、守まもらなければ ならない。 — Đã hẹn rồi thì phải giữ lời.
• 引ひき受うけた 以上いじょう、最後さいごまで やります。 — Đã nhận rồi thì tôi sẽ làm đến cùng.
• 学生がくせいである 以上いじょうは、勉強べんきょうする べきだ。 — Đã là học sinh, sinh viên thì phải học hành.
• ここまで 来きた 上うえは、やるしか ない。 — Đã đi đến bước này rồi thì chỉ còn cách làm tiếp thôi.