Bài 85: 見ながら・ささないで・ついた まま

N4 · Bài 85 · 18 phút — “Vừa～vừa～”, “Không～mà～” và “Giữ nguyên trạng thái～”

Bài trước đã ôn mục đích, nhượng bộ và lý do. Bài này học ba cách nối hai hành động: ながら (làm cùng lúc), ないで (không làm A mà làm B), まま (trạng thái giữ nguyên). Xem truyện tranh trước nào!

Học xong bài này, bạn có thể:

• Nói về hai việc làm cùng lúc: 地図ちずを 見みながら 歩あるきます (vừa xem bản đồ vừa đi)
• Nói «không làm ～ mà làm ～»: 傘かさを ささないで 走はしりました (không che ô mà chạy)
• Nói «giữ nguyên một trạng thái»: 電気でんきを つけた まま 寝ねました (để đèn sáng mà ngủ)

Quán くまや vẫn sáng đèn

Đêm nghỉ xuân sau tiệc tốt nghiệp, Rin cầm bản đồ dẫn Thầy Mèo đi dạo Yanaka. (地図ちず = bản đồ)

ながら = vừa～vừa～; ないで = không～mà～; まま = giữ nguyên trạng thái～. Bài sau: hoa anh đào nở, bắt đầu đối chiếu ảnh!

Từ vựng bài này: dạo đêm và chuyện đời thường

• 春休はるやすみ (haruyasumi): kỳ nghỉ xuân
• 地図ちず (chizu): bản đồ (địa đồ)
• 団子だんご (dango): dango (bánh nếp xiên)
• 傘かさを さす (kasa o sasu): che ô, giương ô
• 走はしる (hashiru): chạy
• 電気でんき (denki): đèn điện; điện (điện khí)
• つく (tsuku): (Đèn) sáng lên, bật
• 店長てんちょう (tenchō): chủ quán (cửa hàng trưởng)
• おかわり (okawari): thêm một bát (phần) nữa
• 音楽おんがく (ongaku): âm nhạc
• 歌うたう (utau): hát
• 辞書じしょ (jisho): từ điển (từ thư)
• 靴くつを はく (kutsu o haku): đi giày
• 眼鏡めがねを かける (megane o kakeru): đeo kính
• 窓まど (mado): cửa sổ
• 出でかける (dekakeru): ra ngoài, đi ra ngoài
• 昔むかし (mukashi): ngày xưa, trước đây
• 新聞しんぶん (shinbun): báo (tân văn)

Ngữ pháp 1 / 3: Vừa～vừa～

Thể ます bỏ ます + ながら = vừa～vừa～ (cùng một người làm hai việc cùng lúc, việc chính đặt ở cuối câu)

• Cách tạo: thể ます bỏ ます + ながら: Nhóm I 聞ききます→聞ききながら, nhóm II 食たべます→食たべながら, nhóm III します→しながら, 来きます→来きながら. Giống 〜たい và 〜に 行いく, đều gắn vào sau gốc thể ます.
• Cùng một người, cùng một lúc: Hai hành động của ながら nhất định do cùng một người làm. Nếu mỗi người làm một việc thì dùng とき: リンが テレビを 見みて いる とき、ねこ先生せんせいは 食たべて いました (lúc Rin đang xem TV thì Thầy Mèo đang ăn).
• Việc chính đặt ở sau: Phần trước ながら là việc phụ, cuối câu mới là việc chính. 音楽おんがくを 聞ききながら 勉強べんきょうします = việc chính là học bài, nhạc chỉ là nền.
• Thì do cuối câu quyết định: Bản thân ながら không bao giờ đổi; quá khứ, nhờ vả, cấm đoán đều thể hiện ở cuối câu: 見みながら 歩あるきました (quá khứ), 見みながら 歩あるいて ください (nhờ vả), 見みながら 歩あるかないで ください (xin đừng).

• 地図ちずを 見みながら 歩あるきましょう。 — Chúng ta vừa xem bản đồ vừa đi nhé.
• 音楽おんがくを 聞ききながら 勉強べんきょうします。 — Tôi vừa nghe nhạc vừa học bài.
• 団子だんごを 食たべながら 話はなしました。 — Chúng tôi đã vừa ăn dango vừa trò chuyện.
• 歌うたを 歌うたいながら 料理りょうりを 作つくります。 — Tôi vừa hát vừa nấu ăn.
• コーヒーを 飲のみながら 新聞しんぶんを 読よみました。 — Tôi đã vừa uống cà phê vừa đọc báo.
• スマホを 見みながら 歩あるかないで ください。 — Xin đừng vừa xem điện thoại vừa đi bộ.

Ngữ pháp 2 / 3: Không～mà～

Thể ない + で = không làm～mà làm～, chưa làm～mà đã～; văn viết dùng 〜ずに (する→せずに)

• Cách tạo: thể ない + で: ささない→ささないで, 食たべない→食たべないで, しない→しないで, 来こない→来こないで. Chia đúng thể ない trước, rồi chỉ cần thêm で.
• Nghĩa ①: làm ～ trong trạng thái không làm ～: 傘かさを ささないで 走はしりました (không che ô mà chạy), ミルクを 入いれないで 飲のみます (không cho sữa, uống thẳng).
• Nghĩa ②: không làm A, làm B thay thế: バスに 乗のらないで、歩あるいて 帰かえりました (không đi xe buýt mà đi bộ về nhà). A và B là «chọn một trong hai», và đã chọn vế sau.
• 〜ずに: cách nói văn viết: Đổi ない của thể ない thành ず rồi thêm に: 食たべない→食たべずに, 使つかわない→使つかわずに. Chỉ する là ngoại lệ: する→せずに (✗しずに). 来くる theo quy tắc: 来こない→来こずに. Khi nói chuyện, dùng ないで là rất tự nhiên.

• 傘かさを ささないで 走はしりました。 — Tôi đã chạy mà không che ô.
• 朝あさごはんを 食たべないで 学校がっこうに 行いきました。 — Tôi đã đến trường mà không ăn sáng.
• ミルクを 入いれないで コーヒーを 飲のみます。 — Tôi uống cà phê không cho sữa.
• バスに 乗のらないで、歩あるいて 帰かえりました。 — Tôi không đi xe buýt mà đi bộ về nhà.
• 辞書じしょを 使つかわずに 読よみました。 — Tôi đã đọc mà không dùng từ điển.
• 店長てんちょうは 何なにも 言いわずに ラーメンを 作つくりました。 — Chủ quán không nói một lời mà nấu mì ramen.

Ngữ pháp 3 / 3: Giữ nguyên trạng thái～

Thể た / Nの + まま = giữ nguyên trạng thái～ (lẽ ra phải thay đổi mà không đổi), cứ thế mà～

• Cách tạo: thể た + まま: つけた まま, はいた まま, かけた まま, 寝ねた まま. Hành động trước đã xong, trạng thái đó cứ thế được giữ nguyên, rồi người ta làm việc tiếp theo.
• Danh từ + の + まま / その まま: 昔むかしの まま = giống như trước đây, không thay đổi. その まま = cứ thế, giữ nguyên: その まま 食たべて ください (xin cứ ăn thẳng, không cần thêm gì).
• Sắc thái: lẽ ra phải thay đổi mà không thay đổi: Trước khi ngủ lẽ ra phải tắt đèn, vào phòng lẽ ra phải cởi giày, đi ngủ lẽ ra phải tháo kính. Không làm thì dùng まま: 眼鏡めがねを かけた まま 寝ねました (đeo nguyên kính mà ngủ). Thường mang chút cảm giác «không hay lắm» hoặc «bất ngờ».
• ながら và まま khác nhau: ながら = hai hành động đang diễn ra cùng lúc: 食たべながら 寝ねた (vừa ăn vừa ngủ gật). まま = hành động trước đã xong, trạng thái được giữ nguyên: 寝ねた まま 食たべて いる (vẫn đang ăn trong trạng thái đã ngủ). Ở đây 寝ねた まま = trạng thái ngủ không đổi (寝ねる cũng có nghĩa là «nằm xuống», nên 寝ねた まま 食たべる cũng có thể là ăn khi đang nằm). Khung tranh cuối của truyện chính là chỗ khác nhau giữa hai mẫu này!

• 電気でんきを つけた まま 寝ねました。 — Tôi để nguyên đèn sáng mà ngủ.
• 靴くつを はいた まま 部屋へやに 入はいらないで ください。 — Xin đừng đi nguyên giày vào phòng.
• 眼鏡めがねを かけた まま 寝ねて しまいました。 — Tôi đeo nguyên kính mà ngủ mất.
• 窓まどを 開あけた まま 出でかけました。 — Tôi để nguyên cửa sổ mở mà ra ngoài.
• この 店みせは 昔むかしの ままです。 — Quán này vẫn y như ngày xưa.
• その まま 食たべて ください。 — Xin cứ ăn luôn như thế.