Bài 94: 急げ！・止めるな・食べなさい

N4 · Bài 94 · 18 phút — Hiểu những câu nghe rất "gắt": Nhanh lên! Cấm ～! Hãy ～!

Bài trước, Bác Gấu nói "店みせを 開あけなきゃ" rồi chạy vào bếp. Trưa nay quán xếp hàng dài, Bác Gấu cứ hò hét. Những câu ra lệnh, cấm đoán rất gắt này bạn hiếm khi tự nói, nhưng trên biển báo, trong truyện tranh và trong bếp thì nghe hoài, nên nhất định phải hiểu! Xem truyện tranh trước nhé!

Học xong bài này, bạn có thể:

• Hiểu thể mệnh lệnh: 急いそげ (Nhanh lên!), biển báo 止とまれ (Dừng lại!)
• Hiểu lệnh cấm mạnh bằng thể từ điển＋な: 手てを 止とめるな (Cấm dừng tay!)
• Nghe hiểu chỉ thị 〜なさい: 早はやく 食たべなさい (Ăn nhanh lên!)

Lệnh giờ cao điểm trưa

Bác Gấu vẫn chưa chịu nói chuyện về bức ảnh. Trưa nay quán rất đông, Rin ở くまや phụ giúp. (師匠ししょう＝sư phụ)

Thể mệnh lệnh＝hãy ～ ngay, thể từ điển＋な＝cấm ～, なさい＝hãy ～. Câu "手てを 止とめるな" Bác Gấu hét, thì ra là chữ sư phụ viết trên tường. Bài sau, Bác Gấu sẽ kể về sư phụ.

Từ vựng bài này: lệnh trong bếp

• 急いそぐ (isogu): vội, khẩn trương (Nhóm Ⅰ)
• 止とめる (tomeru): làm cho ～ dừng lại (Nhóm Ⅱ)
• 止とまる (tomaru): (tự) dừng lại (Nhóm Ⅰ)
• 消けす (kesu): tắt (lửa, đèn) (Nhóm Ⅰ)
• 火ひ (hi): lửa
• 師匠ししょう (shishō): sư phụ (thầy dạy nghề truyền thống)
• 字じ (ji): chữ; nét chữ viết tay
• 紙かみ (kami): giấy
• 持もって 来くる (motte kuru): mang đến (Nhóm Ⅲ: 来くる)
• 入はいる (hairu): đi vào (Nhóm Ⅰ)
• がんばる (ganbaru): cố gắng, cố lên (Nhóm Ⅰ)
• 早はやく (hayaku): nhanh lên, sớm

Ngữ pháp 1 / 3: Thể mệnh lệnh

Thể mệnh lệnh của động từ＝ra lệnh rất gắt "hãy ～ ngay": Nhóm Ⅰ hàng う→hàng え (急いそぐ→急いそげ), Nhóm Ⅱ る→ろ (食たべる→食たべろ), する→しろ, 来くる→来こい

• Nhóm Ⅰ: âm cuối hàng う→hàng え: 行いく→行いけ、急いそぐ→急いそげ、消けす→消けせ、待まつ→待まて、飲のむ→飲のめ、止とまる→止とまれ、言いう→言いえ。
• Nhóm Ⅱ: る→ろ: 食たべる→食たべろ、見みる→見みろ、起おきる→起おきろ、止とめる→止とめろ. Chú ý 入はいる、走はしる là Nhóm Ⅰ, phải đổi thành 入はいれ、走はしれ.
• Nhóm Ⅲ: học thuộc: する→しろ (勉強べんきょうしろ), 来くる→来こい (đọc là こい). 持もって 来くる→持もって 来こい (Mang đến đây!).
• Khi nào sẽ nghe thấy?: Rất gắt, giống kiểu quát "làm ngay đi!": trong bếp lúc gấp rút, tình huống khẩn cấp, cổ vũ thể thao hô がんばれ！, biển báo giao thông 止とまれ, truyện tranh và phim truyền hình. Tuyệt đối đừng dùng với thầy cô, khách, người chưa thân; khi nhờ ai làm gì hãy dùng 〜て ください.

• 急いそげ！ 電車でんしゃが 来くるよ！ — Nhanh lên! Tàu điện sắp tới rồi!
• ちょっと 待まて！ — Đợi tôi một chút!
• 早はやく 起おきろ！ — Dậy ngay đi!
• がんばれ！ — Cố lên!
• 毎日まいにち 勉強べんきょうしろ。 — Mỗi ngày phải học bài đấy.
• 早はやく 来こい！ — Mau lại đây!

Ngữ pháp 2 / 3: 〜な

Thể từ điển＋な＝cấm đoán mạnh "cấm ～": 止とめる→止とめるな (cấm dừng), 入はいる→入はいるな (cấm vào)

• Cách tạo: thể từ điển＋な: Nhóm nào cũng vậy, thể từ điển thêm な thẳng: 行いくな、食たべるな、するな、来くるな (đọc là くるな).
• Sắc thái: gắt hơn ないで ください rất nhiều: 入はいらないで ください là lời nhờ lịch sự; 入はいるな là "cấm vào!". Chỉ dùng trên thông báo, lúc khẩn cấp, hoặc người trên quát người dưới. Với thầy cô, khách phải nói 〜ないで ください.
• Thể mệnh lệnh vs な: ngược hẳn nhau: 消けせ＝tắt đi; 消けすな＝cấm tắt. Chỉ khác chút xíu ở cuối câu mà nghĩa hoàn toàn ngược nhau, khi nghe phải chú ý cuối câu.
• Nghe xem trước な là gì: な cấm đoán chỉ đứng sau thể từ điển của động từ, ở cuối câu: nghe cuối câu là "thể từ điển＋な" thì đó là "cấm ～". Nếu trước な là thể ます hoặc thể mệnh lệnh (止とめますな、消けせな) thì đều sai. Ngoài ra, な trong きれいな 花はな là tính từ な nối với danh từ, phía sau còn danh từ, không phải cấm đoán.

• 手てを 止とめるな！ — Cấm dừng tay!
• ここに 入はいるな。 — Cấm vào đây.
• 走はしるな！ あぶないよ。 — Đừng chạy! Nguy hiểm đấy.
• まだ 火ひを 消けすな。 — Chưa được tắt lửa.
• 泣なくな。 — Không được khóc.
• 忘わすれるな。 — Không được quên.

Ngữ pháp 3 / 3: 〜なさい

Gốc thể ます＋なさい＝chỉ thị với người dưới "hãy ～, đi ～ đi": 食たべます→食たべなさい、します→しなさい

• Cách tạo: gốc thể ます＋なさい: 行いきます→行いきなさい、食たべます→食たべなさい、します→しなさい、来きます→来きなさい. Cả ba nhóm đều giống nhau, không cần học riêng.
• Ai nói với ai?: Bố mẹ nói với con, thầy cô nói với học sinh, người lớn nói với người nhỏ hơn. Nhẹ nhàng hơn thể mệnh lệnh 食たべろ, nhưng vẫn là chỉ thị "từ trên xuống". Với bề trên, khách thì dùng 〜て ください.
• Chắc chắn gặp trong đề thi: Hướng dẫn đề thi ở Nhật hay dùng なさい: 名前なまえを 書かきなさい (Hãy viết tên). Ở đây không gắt, chỉ là cách nói cố định của đề.
• Tiếng cười ở khung 4: Thầy Mèo là người lớn, bình thường chẳng ai nói なさい với thầy. Ngoài cửa khách còn xếp hàng, thầy bèn tự nhủ 早はやく 食たべなさい như mẹ mắng con, vậy mà thầy đã ăn xong ba bát, đang cầm bát thứ tư.

• 早はやく 食たべなさい。 — Ăn nhanh đi.
• 早はやく 寝ねなさい。 — Đi ngủ đi.
• 手てを 洗あらいなさい。 — Đi rửa tay đi.
• 名前なまえを 書かきなさい。 — (Đề thi) Hãy viết tên.
• 毎日まいにち 勉強べんきょうしなさい。 — Mỗi ngày phải học bài.
• ここに 座すわりなさい。 — Ngồi xuống đây đi.