Bài 166: が早いか・や否や・なり・そばから

N1 · Bài 166 · 18 phút — Vừa ~ là lập tức, vừa ~ là ngay, vừa ~ là bất ngờ, vừa ~ lại ~: thư của quận đã đến!

Bài trước ở Kyoto, chúng ta đã gặp はな và nhận được một trang "lá thư cuối chưa từng gửi năm xưa". Bài này học bốn cách nói "vừa ~ là ~": が早はやいか、や否いなや、なり đều là "vừa ~ là ngay ~" nhưng dùng trong hoàn cảnh khác nhau; そばから là "vừa ~ lại ~ mất", công sức cứ đổ sông đổ bể. Xem truyện tranh trước nào!

Học xong bài này, bạn có thể:

• Dùng が早はやいか để nói "vừa ~ là lập tức ~" (nhanh gần như cùng lúc): 着つくが 早はやいか、辞書じしょを 開ひらいた
• Hiểu や否いなや trong văn viết "vừa ~ là ngay ~": 読よむや 否いなや 跳とび上あがった
• Dùng なり để tả người khác "vừa ~ là (bất ngờ) ~": 入はいるなり 注文ちゅうもんした
• Dùng そばから để than phiền "vừa ~ lại ~ mất": 覚おぼえる そばから 忘わすれる

Vừa ~ là ~!

Ở Kyoto, Rin gặp はな và nhận được trang cuối đọc không hiểu. Rin và Thầy Mèo trở về Tokyo——(辞書じしょ＝từ điển, 区長くちょう＝quận trưởng, 面談めんだん＝buổi gặp trao đổi)

が早はやいか・や否いなや・なり＝vừa ~ là ngay ~; そばから＝vừa ~ lại ~ mất. Bài sau, Bác Gấu có một quyết định lớn……

Từ vựng bài này: "vừa ~ là ~" và cuộc sống khi về Tokyo

• 〜が早はやいか (ga hayai ka): vừa ~ là lập tức ~ (nhanh gần như cùng lúc)
• 〜や否いなや (ya ina ya): vừa ~ là ngay ~ (văn viết)
• 〜なり (nari): vừa ~ là (liền làm một hành động bất ngờ)
• 〜そばから (soba kara): vừa ~ lại ~ mất (công sức cứ đổ sông đổ bể)
• 辞書じしょ (jisho): từ điển
• 開ひらく (hiraku): mở, mở ra
• 覚おぼえる (oboeru): nhớ, học thuộc
• 忘わすれる (wasureru): quên
• 決きまる (kimaru): được quyết định, được chốt
• 跳とび上あがる (tobiagaru): nhảy lên
• 注文ちゅうもん (chūmon): gọi món, đặt hàng
• 区長くちょう (kuchō): quận trưởng
• 面談めんだん (mendan): buổi gặp trao đổi, phỏng vấn
• 最後さいごの 一枚いちまい (saigo no ichimai): tờ cuối, trang cuối
• 鳴なる (naru): (chuông, điện thoại) reo
• 飛とび出だす (tobidasu): lao ra
• 流ながれる (nagareru): (tin tức) được phát đi, lan truyền
• 片付かたづける (katazukeru): dọn dẹp, sắp xếp
• 散ちらかす (chirakasu): vứt bừa bãi, làm bừa bộn
• 雪ゆきを かく (yuki o kaku): xúc tuyết
• 売うり切きれる (urikireru): bán hết sạch
• 発売はつばい (hatsubai): bắt đầu bán, phát hành
• 黙だまる (damaru): im lặng, không nói gì
• 店主てんしゅ (tenshu): chủ quán, ông chủ
• 大盛おおもり (ōmori): tô/phần cỡ lớn (gọi thêm cho nhiều hơn)
• 信号しんごう (shingō): đèn giao thông
• 汚よごす (yogosu): làm bẩn
• 直なおす (naosu): sửa chữa, sửa xong
• 何度なんど (nando): mấy lần, bao nhiêu lần

Ngữ pháp 1 / 4: が早はやいか

V thể từ điển＋が早はやいか＝vừa ~ là lập tức ~: A vừa xảy ra thì B gần như cùng lúc xảy ra, nhanh đến mức không kịp phản ứng. 着つくが 早はやいか、辞書じしょを 開ひらいた＝vừa tới ga là mở ngay từ điển.

• Hình thức: V thể từ điển＋が早はやいか: 着つくが 早はやいか、鳴なるが 早はやいか. Phía trước dùng thể từ điển, không dùng thể ます, cũng không dùng thể た.
• Ý nghĩa: vừa ~ là lập tức ~: A vừa xảy ra thì B gần như cùng lúc xảy ra. Điểm chính là "nhanh": nhanh đến mức A và B như đang chạy đua xem cái nào trước. が早はやいか thiên về văn viết, hay gặp trong tiểu thuyết; hội thoại đời thường thường dùng たとたん／〜たら すぐ. Trong truyện, Thầy Mèo cố tình nói theo giọng lời dẫn tiểu thuyết, bình thường nói chuyện sẽ không nói thế.
• B là việc đã xảy ra: Cuối câu thường dùng thể た. Không đi với những việc chưa xảy ra như "hãy ~", "cùng ~ nhé", "muốn ~". Muốn nhờ ai thì nói: 着ついたら すぐ 〜して ください.
• So với たとたん: たとたん thường là "không ngờ lại xảy ra chuyện bất ngờ" (出でた とたん 雨あめが 降ふり出だした). が早はやいか nhấn mạnh tốc độ hơn, hay dùng cho hành động nóng lòng, không chờ nổi.

• 東京とうきょうに 着つくが 早はやいか、辞書じしょを 開ひらいた。 — Vừa tới Tokyo là lập tức mở từ điển ra.
• ベルが 鳴なるが 早はやいか、子こどもたちは 教室きょうしつを 飛とび出だした。 — Chuông vừa reo, lũ trẻ lập tức lao ra khỏi lớp.
• ドアが 開あくが 早はやいか、客きゃくが 入はいって きた。 — Cửa vừa mở, khách lập tức bước vào.
• 熊太くまたは ベッドに 入はいるが 早はやいか、寝ねて しまった。 — Kumata vừa nằm lên giường là ngủ ngay.
• チケットは 発売はつばいされるが 早はやいか、売うり切きれた。 — Vé vừa mở bán là bán hết sạch ngay.

Ngữ pháp 2 / 4: や否いなや

V thể từ điển＋や否いなや（や）＝vừa ~ là ngay ~: nghĩa khá giống が早はやいか. が早はやいか cũng thiên về văn viết, còn や否いなや trang trọng hơn, thường gặp nhất trong tin tức báo chí. 読よむや 否いなや 跳とび上あがった＝vừa đọc xong là nhảy dựng lên.

• Hình thức: V thể từ điển＋や否いなや（や）: 読よむや 否いなや、開あくや 否いなや. Cũng có thể chỉ nói や: 発売はつばいされるや.
• Ý nghĩa: vừa ~ là ngay ~: A vừa xảy ra, B xảy ra ngay. Nghĩa gần như giống が早はやいか.
• Rất văn viết: Hay gặp trong báo chí, tiểu thuyết, báo cáo. Khi trò chuyện với bạn bè, người ta hay nói たとたん hoặc "〜たら、すぐ" hơn.
• B là việc đã xảy ra: Phía sau không đi với "hãy ~", "cùng ~ nhé". Muốn nói "vừa ~ xin hãy ngay ~", dùng 〜次第しだい đã học: 着つき次第しだい、連絡れんらくして ください.

• リンは 手紙てがみを 読よむや 否いなや、跳とび上あがった。 — Rin vừa đọc xong thư là nhảy dựng lên ngay.
• ドアが 開あくや 否いなや、客きゃくが 店みせに 入はいった。 — Cửa vừa mở, khách đã bước ngay vào quán.
• チケットは 発売はつばいされるや、売うり切きれた。 — Vé vừa mở bán là bán hết sạch ngay.
• ニュースが 流ながれるや 否いなや、電話でんわが 鳴なり始はじめた。 — Tin tức vừa được phát đi, điện thoại đã reo ngay.
• 区長くちょうが 会場かいじょうに 着つくや 否いなや、質問しつもんが 始はじまった。 — Quận trưởng vừa đến hội trường là phần chất vấn bắt đầu ngay.

Ngữ pháp 3 / 4: なり

V thể từ điển＋なり＝vừa ~ là (liền) ~: cùng một người làm xong A thì lập tức làm B khiến người ta bất ngờ. Thường dùng để tả người khác. 先生せんせいは 店みせに 入はいるなり 注文ちゅうもんした＝thầy vừa vào quán là gọi món ngay.

• Hình thức: V thể từ điển＋なり: 入はいるなり、帰かえるなり、見みるなり. Phía trước dùng thể từ điển.
• Ý nghĩa: vừa ~ là (liền) ~: A vừa xong là làm B ngay. B thường là hành động khiến người xung quanh giật mình: vừa vào cửa đã gọi tô lớn, vừa về nhà đã lăn ra ngủ.
• Cùng một người, hay nói về người khác: Chủ ngữ của A và B phải giống nhau. Và phần lớn dùng để tả người khác; khi nói về mình thì đổi sang "〜て、すぐ〜". Khi A, B là hai người khác nhau thì dùng が早はやいか hoặc や否いなや.
• B là việc đã xảy ra: Cuối câu dùng thể た. Không đi với "hãy ~", "cùng ~ nhé": phải nói 帰かえったら すぐ 〜して ください.

• 先生せんせいは 店みせに 入はいるなり 注文ちゅうもんした。 — Thầy vừa vào quán là gọi món ngay.
• 熊太くまたは 家いえに 帰かえるなり 寝ねて しまった。 — Kumata vừa về đến nhà là ngủ ngay.
• 部長ぶちょうは リンの 顔かおを 見みるなり「君きみ、名前なまえ なんだっけ？」と 言いった。 — Trưởng phòng vừa nhìn thấy mặt Rin liền nói: "Cậu tên gì nhỉ?"
• 先生せんせいは メニューを 見みるなり「全部ぜんぶ！」と 言いった。 — Thầy vừa nhìn thực đơn liền nói: "Tất cả!"
• くまやの 店主てんしゅは 写真しゃしんを 見みるなり 黙だまって しまった。 — Chủ quán くまや vừa nhìn thấy tấm ảnh là im bặt.

Ngữ pháp 4 / 4: そばから

V thể từ điển／V thể た＋そばから＝vừa ~ lại ~ mất: vất vả lắm mới làm xong A thì B lập tức đưa mọi thứ về như cũ, và việc này cứ lặp đi lặp lại. 覚おぼえる そばから 忘わすれる＝vừa thuộc xong đã quên mất.

• Hình thức: V thể từ điển／V thể た＋そばから: 覚おぼえる そばから、雪ゆきを かいた そばから. Cả hai dạng đều được.
• Ý nghĩa: vừa ~ lại ~: Vừa làm xong A thì B lập tức xóa sạch nó: học rồi quên, dọn rồi bừa.
• Xảy ra lặp đi lặp lại, không phải một lần: そばから nói về tình huống "lần nào cũng thế". Với "vừa ~ là ~" chỉ xảy ra một lần, dùng たとたん hoặc が早はやいか.
• Mang vẻ than phiền, bất lực: Hay dùng để than phiền công sức đổ sông đổ bể. Cuối câu thường là thể từ điển (việc thường xuyên như vậy) hoặc 〜て しまう.

• 単語たんごを 覚おぼえる そばから 忘わすれて しまう。 — Từ vựng vừa thuộc xong lại quên mất.
• 部屋へやを 片付かたづける そばから、先生せんせいが 散ちらかす。 — Phòng vừa dọn xong, thầy lại làm bừa lên rồi.
• 道みちの 雪ゆきを かいた そばから、また 降ふって くる。 — Tuyết trên đường vừa xúc đi, lại rơi xuống.
• 作つくる そばから、先生せんせいが 食たべて しまう。 — Vừa làm xong, thầy đã ăn mất.
• 教おしえる そばから、ピヨは 忘わすれて しまう。 — Vừa dạy xong, Piyo đã quên mất.