Bài 150: に際して・に あたって・た上で・る上で
N2 · Bài 150 · 18 phút — Cách nói trang trọng ở phòng thi và phỏng vấn: nhân dịp ～, làm ～ xong rồi mới ～, trong việc làm ～
Bài trước, Rin bị JLPT và việc xin chữ ký dồn ép đến mức bận không còn tâm trí học (「勉強どころではない」). Bài này học bốn mẫu câu trang trọng hay nghe nhất ở phòng thi và nơi làm việc: に際して, に あたって (nhân dịp), た上で (làm ～ rồi mới ～), る上で (trong việc làm ～). Xem truyện tranh trước nhé!
Học xong bài này, bạn có thể:
- Dùng に際して để nói “nhân dịp／khi ～” trong hoàn cảnh trang trọng: 試験に 際して、注意事項を 読んで ください
- Dùng に あたって／に あたり để nói “nhân dịp (thời khắc quan trọng) ～”, như lời mở đầu khi phỏng vấn hay phát biểu khai mạc
- Dùng た上で để nói “làm kỹ ～ rồi mới ～”: よく 考えた 上で、お答えします
- Dùng る上で để nói “trong việc làm ～”, và phân biệt nó với た上で chỉ khác nhau một thể động từ
Thi xong, đến phỏng vấn
Bài trước, Rin bận tối mắt vì kỳ thi và việc xin chữ ký. Hôm nay thi N2 trước, rồi đến phỏng vấn ở công ty du lịch! Bài 140, Trưởng phòng Tanuki khó khăn lắm mới nhớ được tên Rin, lần này thì sao? (際して＝nhân dịp, 面接＝phỏng vấn, 君＝cậu, 一番 上＝trên cùng)
に際して／に あたって＝“nhân dịp” trang trọng; た上で＝làm xong ～ rồi mới ～; る上で＝trong việc làm ～. (Chữ「一番 上」ở khung 4 là 上 nghĩa “trên cùng”, nhìn giống 上で hôm nay nhưng nghĩa khác!) Bao giờ mới biết kết quả phỏng vấn nhỉ?
Từ vựng bài này: phòng thi và phỏng vấn
- 〜に 際して (ni saishite): nhân dịp ～, khi ～ (trang trọng)
- 〜に あたって／に あたり (ni atatte / ni atari): nhân dịp (thời khắc quan trọng) ～, đúng lúc ～
- 〜た 上で (ta ue de): làm ～ xong rồi mới ～
- 〜る 上で (ru ue de): trong việc làm ～, về mặt ～
- 試験 (shiken): kỳ thi
- 会場 (kaijō): hội trường, địa điểm thi
- 注意事項 (chūi jikō): các điều cần lưu ý
- 受験票 (jukenhyō): thẻ dự thi
- 面接 (mensetsu): phỏng vấn
- 入社 (nyūsha): vào công ty, bắt đầu đi làm
- 書類 (shorui): giấy tờ, tài liệu
- 履歴書 (rirekisho): sơ yếu lý lịch (CV)
- 部長 (buchō): trưởng phòng, giám đốc bộ phận
- 君 (kimi): cậu, bạn (người trên gọi người dưới)
- 質問 (shitsumon): câu hỏi
- 相談 (sōdan): bàn bạc, xin ý kiến
- 確認 (kakunin): xác nhận, kiểm tra lại
- 開店 (kaiten): (cửa hàng mới) khai trương
- 契約書 (keiyakusho): hợp đồng
- 内容 (naiyō): nội dung
- 申し込む (mōshikomu): đăng ký, nộp đơn
- 報告 (hōkoku): báo cáo
- 進める (susumeru): tiến hành, đẩy tiến (công việc, kế hoạch)
- 計算 (keisan): tính toán
- 間に合う (ma ni au): kịp, kịp giờ
Ngữ pháp 1 / 4: に際して
Danh từ／động từ thể từ điển＋に際して＝nhân dịp ～: dùng cho dịp trang trọng, chỉ xảy ra một lần như thi cử, lên đường, vào làm. 試験に 際して、注意事項を 読んで ください＝Khi thi, xin hãy đọc các điều lưu ý.
- Hình thức: N／V thể từ điển＋に際して: Danh từ nối thẳng: 試験に 際して. Động từ dùng thể từ điển: 出発するに 際して. Không dùng thể た.
- Ý nghĩa: nhân dịp ～: Nghĩa giống 〜際（に） đã học, nhưng trang trọng và mang tính văn viết hơn. Loa phát thanh, thông báo, buổi giới thiệu rất hay dùng.
- Chỉ dùng cho dịp đặc biệt: Thi cử, lên đường, nhập học, vào làm, ký hợp đồng... việc lớn chỉ một lần mới dùng. Ăn cơm, đánh răng, đi học mỗi ngày thì dùng 〜前に hoặc 〜とき là đủ.
- Biến thể: Văn viết trang trọng hơn: に 際し (入社に 際し、〜). Khi đứng trước danh từ: に 際しての＋danh từ (試験に 際しての 注意事項＝các điều lưu ý khi thi).
- 試験に 際して、受験票を 机の 上に 置いて ください。 — Khi thi, hãy đặt thẻ dự thi lên bàn.
- 出発に 際して、パスポートを もう 一度 確認しましょう。 — Lúc lên đường, hãy kiểm tra lại hộ chiếu một lần nữa nhé.
- 日本を 出発するに 際して、家族と 写真を 撮った。 — Lúc rời Nhật Bản lên đường, tôi đã chụp ảnh cùng gia đình.
- 入社に 際し、写真を 二枚 出して ください。 — Khi vào làm, xin hãy nộp hai tấm ảnh.
- これは 面接に 際しての 注意事項です。 — Đây là các điều lưu ý khi phỏng vấn.
Ngữ pháp 2 / 4: に あたって
Danh từ／động từ thể từ điển＋に あたって（に あたり）＝nhân dịp ～ (thời khắc quan trọng): sắp bắt đầu hoặc đón nhận một việc quan trọng thì chuẩn bị trước, nêu quyết tâm, nói vài lời. 面接を 始めるに あたって、質問を します＝Nhân lúc bắt đầu phỏng vấn, tôi xin hỏi bạn vài câu.
- Hình thức: N／V thể từ điển＋に あたって: Danh từ nối thẳng: 入社に あたって. Động từ dùng thể từ điển: 始めるに あたって. Văn viết hơn: に あたり.
- Ý nghĩa: vào thời khắc quan trọng: Trọng tâm là “đối diện một việc quan trọng”: phỏng vấn, vào làm, du học, mở tiệm, bắt đầu công việc mới. Giọng điệu hướng về phía trước, thận trọng.
- Vế sau: chuẩn bị, quyết tâm, phát biểu: Thường nối với “đã chuẩn bị, đã bàn bạc, đã quyết định, nói vài lời”. Khi khai trương cửa hàng hay phát biểu đầu năm, câu đầu tiên thường là 「〜に あたって、ごあいさつ します」.
- Phân biệt với に際して thế nào?: Nhiều lúc dùng thay nhau được. に際して còn dùng được cho thiên tai, tình huống khẩn cấp (災害に 際して＝khi xảy ra thiên tai); còn に あたって chỉ dùng cho khởi đầu quan trọng mà mình chủ động đón nhận, không dùng cho sự cố. Cả hai đều dùng động từ thể từ điển, không dùng thể た.
- 面接を 始めるに あたって、質問を します。 — Nhân lúc bắt đầu phỏng vấn, tôi xin hỏi bạn vài câu.
- 留学に あたって、家族と よく 相談した。 — Khi đi du học, tôi đã bàn bạc kỹ với gia đình.
- 新しい 仕事を 始めるに あたり、日本語を もっと 勉強する ことに した。 — Khi bắt đầu công việc mới, tôi quyết tâm học tiếng Nhật chăm hơn.
- 入社に あたって、必要な 書類を 出して ください。 — Nhân dịp vào làm, xin hãy nộp các giấy tờ cần thiết.
- ツアーを 作るに あたって、谷中を よく 歩いた。 — Khi lên kế hoạch cho tour tham quan này, tôi đã đi bộ rất nhiều lần ở Yanaka.
Ngữ pháp 3 / 4: た上で
Động từ thể た＋上で（danh từ＋の 上で）＝làm kỹ ～ rồi mới ～: A là việc chuẩn bị hoặc căn cứ phải xong trước khi làm B. よく 考えた 上で、お答えします＝Tôi nghĩ kỹ rồi mới trả lời ạ.
- Hình thức: V thể た＋上で: Động từ nhất định dùng thể た: 考えた 上で、読んだ 上で、確認した 上で.
- Danh từ＋の 上で: Danh từ của động từ「する」cũng dùng được danh từ＋の 上で: 相談の 上で (＝相談した 上で)、確認の 上で. Ở giữa nhất định phải có の, phía sau là hành động kế tiếp (quyết định, trả lời...). Văn bản trang trọng hay bỏ で: 確認の 上、相談の 上.
- Khác với てから ở đâu: 〜てから chỉ là thứ tự trước sau. た上で có thêm ý “A là bước chuẩn bị, căn cứ cần thiết cho B”. Vì vậy thứ tự đơn thuần như “ăn xong rồi ngủ” chỉ cần dùng てから.
- Hoàn cảnh hay gặp: Hợp đồng, đăng ký, phỏng vấn, đưa ra quyết định: 読んだ 上で サインする, 説明を 聞いた 上で 申し込む. Nghe rất thận trọng, rất chuyên nghiệp.
- よく 考えた 上で、お答えします。 — Em nghĩ kỹ rồi mới trả lời ạ.
- 契約書の 内容を 確認した 上で、サインして ください。 — Xin hãy xác nhận nội dung hợp đồng xong rồi mới ký tên.
- 家族と 相談の 上で、留学を 決めました。 — Sau khi bàn bạc với gia đình, tôi đã quyết định đi du học.
- 地図で 道を 調べた 上で、出発しましょう。 — Tra kỹ lộ trình trên bản đồ rồi hãy xuất phát nhé.
- 説明を 聞いた 上で、申し込むか どうか 決めて ください。 — Xin hãy nghe xong phần giải thích rồi mới quyết định có đăng ký hay không.
Ngữ pháp 4 / 4: る上で
Động từ thể từ điển＋上で＝trong việc làm ～, trong quá trình ～: phía sau thường là “quan trọng, cần thiết, phiền toái”. Dạng danh từ là N＋の 上では (xét về ～). 仕事を する 上で、大切な ことは？＝Trong công việc, điều gì quan trọng?
- Hình thức: V thể từ điển＋上で: Động từ dùng thể từ điển: する 上で、勉強する 上で、生活する 上で.
- Vế sau: quan trọng, cần thiết, phiền toái: Thường nối với 大切だ・必要だ・困る. Giống như nói “làm việc này thì cần lưu ý gì”. Không nối với cảm nghĩ như “rất vui”.
- Dạng danh từ: N＋の 上では＝xét về ～: Khi trước 上で là danh từ thì dùng danh từ＋の 上で（は）, nghĩa là “về mặt ～, xét theo ～”: 計算の 上では、書類の 上では＝theo tính toán, theo giấy tờ thì là như vậy, ngầm ý thực tế có thể khác. Ví dụ: 計算の 上では、春までに 間に合う (間に合う＝kịp, có trong bảng từ vựng)＝theo tính toán thì kịp. Khác với 「相談の 上で、決める」 (bàn bạc xong rồi quyết định) của た上で: ở đây hay thêm は, và vế sau không phải “hành động kế tiếp” mà là “kết quả khi nhìn từ mặt này”.
- た上で vs る上で: Chỉ khác nhau một thể! Thể た＋上で＝làm xong rồi mới ～; thể từ điển＋上で＝trong việc làm ～. 考えた 上で (nghĩ xong rồi mới) ≠ 考える 上で (về mặt suy nghĩ).
- 仕事を する 上で、一番 大切な ことは 何ですか。 — Trong công việc, điều quan trọng nhất là gì?
- 日本語を 勉強する 上で、漢字は とても 大切だ。 — Khi học tiếng Nhật, kanji vô cùng quan trọng.
- 日本で 生活する 上で、困った ことは ありますか。 — Trong cuộc sống ở Nhật, bạn có gặp phiền toái gì không?
- ガイドの 仕事を する 上で、地図は 大切だ。 — Trong công việc hướng dẫn viên, bản đồ rất quan trọng.
- 計算の 上では 大丈夫だが、本当に 間に合うか 心配だ。 — Theo tính toán thì không vấn đề gì, nhưng có thật sự kịp không? Lo quá.