Bài 176: とあって・とあれば・ともなると・ゆえに

N1 · Bài 176 · 18 phút — Lễ tốt nghiệp trường chuyên môn: dùng bốn cách nói trang trọng để nói về ngày đặc biệt, quyết tâm, thân phận mới và lời cảm ơn.

Bài trước, ông nội nói “năm mươi năm rồi, cuối cùng cũng sắp sang Nhật”. Bài này, Rin tốt nghiệp trường chuyên môn! Bạn sẽ học bốn cách nói thường gặp ở dịp trang trọng: とあって (vì là tình huống đặc biệt), とあれば (nếu là vì ～ thì sẵn lòng), ともなると (một khi đã đến ～), ゆえに (do ～, văn viết). Xem truyện tranh trước nhé!

Học xong bài này, bạn có thể:

• Dùng とあって để nói “vì là tình huống đặc biệt như ～ nên ～”: 卒業式そつぎょうしきとあって、みんな スーツだ
• Dùng とあれば để nói “nếu là vì ～ thì sẵn lòng ～”: おじいちゃんの ためとあれば、何なんでも する
• Dùng ともなると／ともなれば để nói “một khi đã đến thân phận, giai đoạn ～ thì ～”: 社会人しゃかいじんともなると、忙いそがしく なる
• Dùng ゆえ（に）／ゆえの trong lời phát biểu, văn viết để nói “do ～”: 未熟みじゅくゆえ、ご迷惑めいわくを おかけしました

Lễ tốt nghiệp!

Ông nội quyết định sang Nhật vào tháng Tư! Tháng Ba, lễ tốt nghiệp trường chuyên môn của Rin đã đến. (未熟みじゅく＝non nớt)

とあって＝vì là dịp đặc biệt; とあれば＝nếu vì ～ thì sẵn lòng; ともなると＝một khi đến vị trí ấy; ゆえ＝do (văn viết). Bài sau, Rin vào công ty du lịch!

Từ vựng bài này: lễ tốt nghiệp

• 〜とあって (to atte): vì là ～ (tình huống đặc biệt) nên ～
• 〜とあれば (to areba): nếu là ～ (thì sẵn lòng ～)
• 〜ともなると／ともなれば (tomo naru to): một khi đã đến ～ (thân phận, giai đoạn, thời kỳ)
• 〜ゆえ（に）／ゆえの (yue ni): vì ～, do ～ (rất trang trọng, văn viết)
• 卒業式そつぎょうしき (sotsugyōshiki): lễ tốt nghiệp
• 卒業生そつぎょうせい (sotsugyōsei): sinh viên tốt nghiệp
• 代表だいひょう (daihyō): đại diện
• 未熟みじゅく (mijuku): non nớt, chưa đủ giỏi (khiêm tốn nói về mình)
• ご迷惑めいわくを おかけする (gomeiwaku o okake suru): làm phiền (quý vị) (cách nói khiêm nhường)
• 立派りっぱな (rippa na): tuyệt vời, ra dáng
• 社会人しゃかいじん (shakaijin): người đã đi làm (đã bước vào xã hội)
• お祝いわいの 席せき (oiwai no seki): dịp vui, buổi tiệc chúc mừng
• おめでとう (omedetō): Chúc mừng (nói với người quen)
• スーツ (sūtsu): vest, bộ com-lê
• 連休れんきゅう (renkyū): kỳ nghỉ liền nhiều ngày
• 行列ぎょうれつ (gyōretsu): hàng người xếp hàng
• 開店かいてん (kaiten): khai trương, mở cửa
• 責任せきにん (sekinin): trách nhiệm
• 若わかさ (wakasa): tuổi trẻ (danh từ)
• 頼たのみ (tanomi): lời nhờ vả, việc được nhờ
• 大喜おおよろこび (ōyorokobi): rất vui mừng
• クリスマス (kurisumasu): Giáng sinh
• 飾かざり (kazari): đồ trang trí
• 苦労くろう (kurō): vất vả, gian khổ

Ngữ pháp 1 / 4: とあって

N／thể thường＋とあって＝vì là tình huống đặc biệt như ～ nên (đương nhiên) ～. 卒業式そつぎょうしきとあって、みんな スーツだ＝Vì là lễ tốt nghiệp nên ai cũng mặc vest.

• Dạng: N／thể thường＋とあって: Danh từ nối thẳng: 卒業式そつぎょうしきとあって. Động từ cũng được: 開店かいてんするとあって.
• Nghĩa: vì là tình huống đặc biệt như ～: Phía trước nhất định là “tình huống đặc biệt, không thường có”. Việc ngày nào cũng có (月曜日げつようび, 朝あさ) thì không dùng とあって, dùng ので là đủ.
• Vế sau: sự thật đang thấy: Vế sau tả cảnh tại chỗ hoặc phản ứng của mọi người (đông người, ai cũng vui, xếp hàng dài), không đặt lời nhờ, mệnh lệnh, rủ rê của bản thân.
• Sắc thái: hay dùng trong tin tức, hướng dẫn: Trang trọng hơn から／ので, thường thấy trong tin tức và giới thiệu du lịch; văn nói cũng nghe được nhưng thiên về trang trọng. Khác với だけあって (xứng đáng là): だけあって là khen thân phận, năng lực đúng như danh.

• 卒業式そつぎょうしきとあって、みんな スーツを 着きて いる。 — Vì là lễ tốt nghiệp, ai cũng mặc vest.
• 連休れんきゅうとあって、浅草あさくさは 人ひとで いっぱいだ。 — Vì là kỳ nghỉ liền, Asakusa đông nghẹt người.
• 人気にんきの 店みせが 開店かいてんするとあって、朝あさから 行列ぎょうれつが できた。 — Vì quán nổi tiếng khai trương, sáng sớm đã xếp hàng dài.
• 初はじめての 雪ゆきとあって、子こどもたちは 大喜おおよろこびだ。 — Vì là trận tuyết đầu mùa, bọn trẻ vui hết cỡ.
• 久ひさしぶりの 晴はれとあって、公園こうえんは にぎやかだった。 — Vì là ngày nắng đẹp sau một thời gian dài, công viên rất náo nhiệt.

Ngữ pháp 2 / 4: とあれば

N／thể thường＋とあれば＝nếu là ～ (lý do đặc biệt như thế) thì (sẵn lòng) ～. おじいちゃんの ためとあれば、何なんでも する＝Chỉ cần là vì ông nội, việc gì mình cũng làm.

• Dạng: N／thể thường＋とあれば: Thường gặp nhất là Nの ためとあれば. Cũng có: 必要ひつようとあれば／会あえるとあれば.
• Nghĩa: nếu là ～ thì ～: Là điều kiện: “nếu là lý do/tình huống như vậy”. Phía trước là lý do rất quan trọng, đặc biệt (gia đình, khách, lời nhờ của thầy); lý do này cũng có thể là điều đã chắc chắn.
• Vế sau: quyết tâm mạnh: 何なんでも する／いつでも 行いく／断ことわれない: “vì điều này thì vất vả mấy cũng được”.
• Khác với なら: なら là điều kiện thông thường: 雨あめなら 傘かさを 持もって いく. とあれば thêm cảm giác quyết tâm “vì điều này tôi dốc hết sức”, việc nhỏ hằng ngày thì không dùng.

• おじいちゃんの ためとあれば、何なんでも する。 — Chỉ cần vì ông nội, việc gì mình cũng làm.
• 必要ひつようとあれば、いつでも 行いきます。 — Nếu cần, lúc nào tôi cũng sẽ đến.
• 先生せんせいの 頼たのみとあれば、断ことわれない。 — Nếu là thầy nhờ thì tôi không từ chối được.
• お客様きゃくさまの ためとあれば、夜よるでも 電話でんわに 出でます。 — Chỉ cần vì khách, ban đêm tôi cũng nghe điện thoại.
• 孫まごに 会あえるとあれば、遠とおい 国くにへも 行いく。 — Chỉ cần được gặp cháu, xa mấy cũng đi.

Ngữ pháp 3 / 4: ともなると

N／V thể từ điển＋ともなると（ともなれば）＝một khi đã đến ～ (thân phận, giai đoạn, thời kỳ cao hơn), tình hình sẽ khác. 社会人しゃかいじんともなると、忙いそがしく なる＝Một khi đã đi làm thì sẽ bận hơn.

• Dạng: N／V thể từ điển＋ともなると: Danh từ nối thẳng: 社会人しゃかいじんともなると. Động từ dùng thể từ điển: 外国がいこくで 働はたらくともなると. Nói ともなれば cũng như vậy.
• Nghĩa: một khi đã đến ～ thì khác: Phía trước là thân phận, giai đoạn, thời kỳ “cao hơn, đặc biệt hơn” bình thường. Đến bước đó, tình hình tự nhiên đổi theo.
• Vế sau: nhận định “đương nhiên sẽ thế”: Vế sau nói “đương nhiên sẽ ～”: 忙いそがしく なる／責任せきにんが 重おもい／にぎやかだ. Không đặt cách rủ rê, ý chí như 「～ましょう」「～しよう」.
• Đừng thêm なる nữa: Trong ともなると đã có なる (trở thành). Không nói 「社会人しゃかいじんに なるともなると」, nói thẳng 社会人しゃかいじんともなると.

• 社会人しゃかいじんともなると、朝あさが 早はやく なる。 — Một khi đã đi làm, sáng phải dậy sớm.
• 部長ぶちょうともなれば、責任せきにんも 重おもい。 — Một khi đã làm trưởng phòng, trách nhiệm cũng nặng.
• 十二月じゅうにがつともなると、町まちは にぎやかに なる。 — Cứ đến tháng Mười hai, phố xá lại náo nhiệt.
• 卒業生そつぎょうせいの 代表だいひょうともなると、あいさつも 立派りっぱだ。 — Một khi đã là đại diện sinh viên tốt nghiệp, lời phát biểu cũng rất ra dáng.
• 外国がいこくで 働はたらくともなると、準備じゅんびが 大変たいへんだ。 — Một khi phải làm việc ở nước ngoài, việc chuẩn bị rất vất vả.

Ngữ pháp 4 / 4: ゆえに

N・gốc tính từ な／thể thường của động từ・tính từ い＋ゆえ（に）＝vì ～, do ～ (rất trang trọng, văn viết); N＋ゆえの＋N＝cái ～ có được vì ～. 未熟みじゅくゆえ、ご迷惑めいわくを おかけしました＝Do tôi còn non nớt nên đã làm phiền mọi người.

• Dạng: N・gốc tính từ な／động từ・tính từ い thể thường＋ゆえ（に）: Danh từ, tính từ な nối thẳng với gốc từ, không thêm だ: 未熟みじゅくゆえ. Động từ, tính từ い dùng thể thường: 少すくないゆえに.
• Nghĩa: vì ～, do ～: Cũng nói về nguyên nhân như から／ので／ため. ゆえ và ゆえに có nghĩa giống nhau. Hán-Việt: 故 đọc là “cố”, quen trong “sự cố”; tiếng Việt cũng có cách nói trang trọng như “do đó”, “bởi vậy”.
• Sắc thái: văn viết rất cứng: Dùng trong lời phát biểu trang trọng, bài viết, nghị luận. Thông báo, bảng tin hiện đại thường dùng ため. Nói với bạn “すいたゆえに” sẽ rất buồn cười, dùng から là được.
• ゆえの＋N: Khi sau là danh từ thì dùng ゆえの: 若わかさゆえの 失敗しっぱい＝lỗi chỉ tuổi trẻ mới mắc; 留学生りゅうがくせいゆえの 苦労くろう＝nỗi vất vả chỉ du học sinh mới có.

• 未熟みじゅくゆえ、ご迷惑めいわくを おかけしました。 — Do tôi còn non nớt, đã làm phiền mọi người.
• 経験けいけんが 少すくないゆえに、失敗しっぱいも 多おおかった。 — Do thiếu kinh nghiệm, cũng thất bại nhiều.
• 若わかさゆえの 失敗しっぱいだった。 — Đó là lỗi chỉ tuổi trẻ mới mắc.
• 初はじめての 経験けいけんゆえ、失敗しっぱいも ありました。 — Vì là kinh nghiệm lần đầu nên cũng từng thất bại.
• 留学生りゅうがくせいゆえの 苦労くろうも ありました。 — Cũng có những nỗi vất vả chỉ du học sinh mới có.