Bài 184: ずくめ・まみれ・めく・ごとく

N1 · Bài 184 · 18 phút — Một màu, lấm lem khắp người, hơi giống (めく・じみる), tựa như — dẫn ông nội về Asakusa, học 4 cách N1 để tả "dáng vẻ"!

Bài trước, ông nội đứng ngoài hàng rào ngắm nụ hoa trên cây. Bài này học 4 cách nói đi sau danh từ để tả dáng vẻ: ずくめ (toàn là ~), まみれ (dính đầy ~), めく／じみる (mang vẻ ~), ごとく (như ~). Xem truyện tranh trước nhé!

Học xong bài này, bạn có thể:

• Dùng ずくめ để nói "toàn là ~, một màu ~": いい ことずくめ、黒くろずくめ
• Dùng まみれ để nói "dính đầy ~, lấm lem ~": 汗あせまみれ、粉こなまみれ
• Dùng めく／じみる để nói "mang vẻ ~": 春はるめく、子こどもじみた
• Dùng ごとく／ごとき để nói "như ~" theo lối văn ngôn: 五十年前ごじゅうねんまえの ごとく

Melon pan sau năm mươi năm

Ngắm nụ hoa xong, Rin dẫn ông nội đến Asakusa, nơi năm xưa Rin nhận nhầm đèn lồng mà tìm ra tiệm bánh. (春はるめく＝có hơi xuân, 粉こな＝bột)

ずくめ＝toàn là ~; まみれ＝dính đầy ~; めく／じみる＝mang vẻ ~; ごとく＝như ~. Bài sau, Rin làm hướng dẫn viên dẫn ông nội dạo Tokyo!

Từ vựng bài này: Asakusa và cách tả "dáng vẻ"

• 〜ずくめ (zukume): toàn là ~, một màu ~
• 〜まみれ (mamire): dính đầy ~, lấm lem ~
• 〜めく (meku): mang vẻ ~, hơi giống ~
• 〜じみる (jimiru): giống như ~ (phần lớn mang nghĩa xấu); còn có nghĩa "dính vết bẩn"
• 〜ごとく／ごとき (gotoku / gotoki): như ~, tựa như ~ (văn ngôn)
• 浅草あさくさ (Asakusa): Asakusa (khu phố cổ của Tokyo)
• メロンパン (meronpan): melon pan (bánh mì vỏ dưa lưới)
• パン屋や (pan'ya): tiệm bánh mì
• 久ひさしぶり (hisashiburi): lâu rồi không gặp, sau một thời gian dài
• 粉こな (kona): bột, dạng bột mịn
• 三みっつ目め (mittsume): cái thứ ba
• ごちそう (gochisō): bữa tiệc, món ăn thịnh soạn
• 規則きそく (kisoku): quy tắc, quy định
• 汗あせ (ase): mồ hôi
• 泥どろ (doro): bùn
• ほこり (hokori): bụi
• 借金しゃっきん (shakkin): khoản vay, nợ
• 冗談じょうだん (jōdan): lời đùa, chuyện đùa
• 謎なぞ (nazo): điều bí ẩn, câu đố
• 夢ゆめ (yume): giấc mơ
• 走はしり去さる (hashirisaru): chạy đi, chạy vụt mất

Ngữ pháp 1 / 4: ずくめ

N＋ずくめ: toàn là ~, một màu ~. Từ đầu đến cuối, từ trên xuống dưới đều là cùng một thứ: いい ことずくめ＝toàn chuyện tốt; 黒くろずくめ＝một thân đồ đen.

• Hình thức: N＋ずくめ: Thêm ずくめ ngay sau danh từ. Cuối câu dùng ずくめだ, trước danh từ dùng ずくめの N: 黒くろずくめの 人ひと.
• Ý nghĩa: toàn là ~, một màu ~: Xung quanh, cả ngày, cả người đều bị bao phủ bởi cùng một thứ: 今日きょうは いい ことずくめだ (hôm nay toàn chuyện tốt).
• Danh từ đi được khá hạn chế: Hay gặp nhất: màu sắc (黒くろずくめ・白しろずくめ), chuyện tốt (いい ことずくめ), món ngon (ごちそうずくめ), quy định (規則きそくずくめ). Không phải danh từ nào cũng đi được.
• Khác với だらけ: だらけ là "đầy khắp nơi (thứ bẩn, thứ xấu)": ゴミだらけ、間違まちがいだらけ. ずくめ là "một màu cùng một thứ", thường dùng với màu sắc và chuyện tốt.

• 旅行りょこうは ごちそうずくめだった。 — Chuyến du lịch đó bữa nào cũng toàn món thịnh soạn.
• 今年ことしは 合格ごうかくも 就職しゅうしょくも 決きまって、いい ことずくめだ。 — Năm nay vừa đậu kỳ thi vừa tìm được việc, toàn là chuyện tốt.
• 店みせの 前まえに 黒くろずくめの 男おとこが 立たって いた。 — Trước cửa tiệm có một người đàn ông mặc toàn đồ đen đứng đó.
• 彼女かのじょは 白しろずくめで パーティーに 来きた。 — Cô ấy mặc toàn đồ trắng đến dự tiệc.
• 規則きそくずくめの 寮りょうの 生活せいかつは 大変たいへんだ。 — Cuộc sống ký túc xá đầy quy định thật vất vả.

Ngữ pháp 2 / 4: まみれ

N＋まみれ: dính đầy ~, lấm lem ~. Chất lỏng hay bột dính kín bề mặt: 粉こなまみれ＝đầy bột; 汗あせまみれ＝mồ hôi đầm đìa.

• Hình thức: N＋まみれ: Thêm ngay sau danh từ: まみれだ／まみれに なる／まみれの N／まみれで.
• Ý nghĩa: dính đầy, lấm lem ~: Chất lỏng hay hạt nhỏ dính kín bề mặt: 汗あせ・泥どろ・油あぶら (dầu mỡ)・ほこり・粉こな.
• Cũng dùng nghĩa bóng: 借金しゃっきんまみれ (nợ nần chồng chất): điều xấu quấn lấy cả con người.
• So với だらけ: だらけ: thứ "nhiều, rải khắp nơi" (傷きずだらけ＝đầy vết thương, 間違まちがいだらけ, ゴミだらけ). まみれ: "dính kín cả bề mặt". 間違まちがい không đi với まみれ; 傷きず (vết thương) thường cũng nói 傷きずだらけ.

• 一日中いちにちじゅう 畑はたけで 働はたらいて、汗あせまみれに なった。 — Làm việc ngoài ruộng cả ngày, mồ hôi đầm đìa.
• 泥どろまみれの 靴くつで 入はいらないで。 — Đừng mang đôi giày dính đầy bùn vào nhà.
• 倉庫そうこの 古ふるい 箱はこは ほこりまみれだった。 — Những cái thùng cũ trong kho phủ đầy bụi.
• 借金しゃっきんまみれの 生活せいかつは もう いやだ。 — Tôi chán cuộc sống nợ nần chồng chất rồi.
• 子こどもの 手てが チョコまみれだ。 — Tay đứa bé dính đầy sô-cô-la.

Ngữ pháp 3 / 4: めく・じみる

N＋めく: mang vẻ ~ (春はるめく＝có hơi xuân); N＋じみる: giống như ~, phần lớn là chê (子こどもじみた＝trẻ con).

• Hình thức: N＋めく／N＋じみる: Cả hai đều biến danh từ thành động từ. めく là nhóm Ⅰ: めいて／めいた N. じみる là nhóm Ⅱ: じみて／じみた N.
• めく＝mang hơi hướng ~: Hay gặp nhất với mùa: 春はるめく (có hơi xuân), 秋あきめく (có hơi thu). Còn có 冗談じょうだんめいた (như đùa), 謎なぞめいた (bí ẩn), 言いい訳わけめいた (nghe như viện cớ).
• じみる＝giống như ~ (nghĩa xấu): 子こどもじみた (trẻ con), 年寄としよりじみた (già khụ), 説教せっきょうじみた (như đang lên lớp): đáng lẽ không nên giống mà lại giống, mang ý chê.
• So với らしい: らしい: đúng với dáng vẻ vốn có của ~ (子こどもらしい＝ngây thơ, nghĩa tốt). じみる: không nên giống mà lại giống (子こどもじみた＝trẻ con, nghĩa xấu).

• 日差ひざしも 少すこしずつ 春はるめいて きた。 — Ánh nắng cũng dần dần mang hơi xuân.
• 彼かれは 冗談じょうだんめいた 口調くちょうで 本音ほんねを 言いった。 — Anh ấy dùng giọng như đùa để nói ra lời thật lòng.
• 謎なぞめいた 手紙てがみが 届とどいた。 — Tôi nhận được một lá thư bí ẩn.
• そんな 年寄としよりじみた 服ふく、まだ 早はやいよ。 — Mặc đồ già khụ kiểu đó thì bạn còn hơi sớm đấy.
• 説教せっきょうじみた ことは 言いいたく ないけど⋯⋯ — Tôi không muốn nói như đang lên lớp, nhưng mà...

Ngữ pháp 4 / 4: ごとく

Nの／động từ thể từ điển (が)＋ごとく: như ~ (＝bản văn ngôn của ように); Nの＋ごとき＋N: N giống như ~ (＝ような).

• Hình thức: Nの ごとく／Nの ごとき N: Nの ごとく／Nの ごとき N; động từ thể từ điển (＋が)ごとく: 流ながれるが ごとく.
• Ý nghĩa: như ~: Chính là bản văn ngôn của ように／ような: 風かぜの ごとく (như gió), 山やまの ごとき (chất cao như núi). Chữ Hán của ごとく là 如 — Hán-Việt "như", bạn nhận ra ngay.
• Dùng ở đâu: Văn viết, diễn văn, lời thoại phóng đại hay kiểu cổ. Ông nội nói "五十年前ごじゅうねんまえの ごとく" mang nỗi niềm hoài niệm; trò chuyện thường ngày chỉ cần dùng ように.
• Cách nói cố định: 例年れいねんの ごとく: 例年れいねんの ごとく＝như mọi năm, báo chí và thông báo hay dùng. Nói thân mật hơn thì có いつもの ごとく (như mọi khi).

• 例年れいねんの ごとく、今年ことしも 町まちの 祭まつりが 開ひらかれた。 — Như mọi năm, năm nay thị trấn cũng tổ chức lễ hội.
• 彼かれは 風かぜの ごとく 走はしり去さった。 — Anh ấy chạy đi như một cơn gió.
• 山やまの ごとき 宿題しゅくだいが 待まって いる。 — Đống bài tập chất cao như núi đang chờ tôi.
• 夢ゆめの ごとき 毎日まいにちは、すぐに 終おわった。 — Những ngày như mơ ấy qua đi rất nhanh.
• 水みずが 流ながれるが ごとく、彼かれは 上手じょうずに 話はなした。 — Anh ấy nói trôi chảy và hay như nước chảy.