Bài 152: あげく・つつある・一方だ・やら〜やら

N2 · Bài 152 · 18 phút — Loay hoay mãi mà kết quả không ra gì, đang dần thay đổi, cứ ngày càng ～, nào là ～ nào là ～: chữ ký kiến nghị và đếm ngược công trình cuối năm

Bài trước, Rin đã nhận được lời hẹn nhận việc của công ty du lịch Tanuki. Bài này học bốn cách nói về "quá trình và sự thay đổi": あげく (kết quả xấu sau khi loay hoay), つつ ある (đang thay đổi), 一方いっぽうだ (cứ thay đổi theo một chiều), やら〜やら (một đống việc rối tung). Xem truyện tranh trước nhé!

Học xong bài này, bạn có thể:

• Dùng あげく để nói "loay hoay mãi, rốt cuộc (kết quả không tốt) ～", và phân biệt với 末すえに ở bài trước
• Dùng つつ ある để nói "đang dần dần ～": 署名しょめいが 集あつまりつつ ある
• Dùng 一方いっぽうだ để nói "cứ ngày càng ～, chỉ tăng không giảm": 寒さむく なる 一方いっぽうだ
• Dùng やら〜やら để than "nào là ～ nào là ～": バイトやら 大掃除おおそうじやら

Chữ ký vs. đếm ngược công trình

Nhận lời hẹn việc xong, thoắt cái đã cuối năm. Chữ ký và công trình, bên nào chạy nhanh hơn? (署名しょめい＝chữ ký kiến nghị, 超こえる＝vượt quá, 迷まよう＝phân vân, 注文ちゅうもん＝gọi món, 減へる＝giảm)

あげく＝loay hoay xong kết quả xấu; つつある＝đang thay đổi; 一方いっぽうだ＝cứ một chiều; やら＝nào là nào là. Bài sau, báo đăng gì nhỉ?

Từ vựng bài này: thay đổi, cuối năm và gọi món

• 〜あげく（に） (ageku): loay hoay mãi, rốt cuộc (kết quả không tốt) ～
• 〜つつ ある (tsutsu aru): đang dần dần ～ (sự thay đổi đang diễn ra)
• 〜一方いっぽうだ (ippō da): cứ ngày càng ～, chỉ tăng không giảm
• 〜やら〜やら (yara yara): nào là ～ nào là ～ (một đống việc rối tung)
• さんざん (sanzan): (Làm) rất lâu, rất nhiều lần; thậm tệ
• 迷まよう (mayou): phân vân, không quyết được; lạc đường (道みちに 迷まよう)
• 注文ちゅうもん (chūmon): gọi món, đặt hàng
• 工事こうじ (kōji): công trình, thi công
• 進すすむ (susumu): tiến lên, tiến triển
• 増ふえる (fueru): tăng
• 減へる (heru): giảm
• 近ちかづく (chikazuku): đến gần, tiến lại gần
• 年末ねんまつ (nenmatsu): cuối năm
• 大掃除おおそうじ (ōsōji): tổng vệ sinh (dọn dẹp kỹ cuối năm)
• 話はなし合あい (hanashiai): thảo luận, bàn bạc

Ngữ pháp 1 / 4: あげく

Động từ thể た／danh từ の＋あげく（に）＝loay hoay mãi, rốt cuộc (kết quả không tốt) ～: tốn rất nhiều thời gian, công sức mà cuối cùng chỉ nhận lại kết quả đáng tiếc. 迷まよった あげく、全部ぜんぶ 注文ちゅうもんした＝phân vân mãi, rốt cuộc gọi hết.

• Cấu trúc: Vた形けい／Nの＋あげく（に）: Động từ dùng thể た: 迷まよった あげく、探さがした あげく. Danh từ thêm の: 話はなし合あいの あげく. Thêm に phía sau cũng được: あげくに.
• Ý nghĩa: loay hoay mãi, rốt cuộc ～: Vế đầu là việc tốn rất nhiều thời gian, lặp đi lặp lại (hay đi cùng さんざん, 長ながい 間あいだ), vế sau là kết quả cuối cùng.
• Kết quả phần lớn là không tốt: Sau あげく thường là thất bại, công cốc, điều đáng tiếc. Thầy Mèo nói "gọi hết" thực ra là tự giễu (しちゃいました mang giọng "hỏng rồi, lại thế nữa"), mà người trả tiền lại là Rin, với ví của Rin thì càng là kết quả xấu, nên dùng あげく.
• So với 末すえに ở bài trước: 末すえに là "trải qua một hồi ～, cuối cùng cũng ～", kết quả tốt xấu đều được, hay dùng cho kết quả tốt: 練習れんしゅうした 末すえに、合格ごうかくした. あげく mang cảm giác "mất công vô ích".

• 迷まよった あげく、全部ぜんぶ 注文ちゅうもんして しまった。 — Phân vân mãi, rốt cuộc gọi hết.
• さんざん 探さがした あげく、財布さいふは 見みつからなかった。 — Tìm mãi, ví vẫn không thấy.
• 長ながい 話はなし合あいの あげく、何なにも 決きまらなかった。 — Bàn bạc rất lâu, rốt cuộc chẳng quyết định được gì.
• 道みちに 迷まよった あげくに、雨あめに 降ふられた。 — Lạc đường mãi, cuối cùng còn bị mắc mưa.
• 一時間いちじかん 待まった あげく、バスは 来こなかった。 — Đợi một tiếng, rốt cuộc xe buýt chẳng thấy đâu.

Ngữ pháp 2 / 4: つつある

Động từ thể ます (bỏ ます)＋つつ ある＝đang dần dần ～: sự thay đổi đã bắt đầu, đang tiến về một hướng từng chút một, chưa đến đích. 署名しょめいが 集あつまりつつ ある＝chữ ký đang dần tăng lên.

• Cấu trúc: Vます形けい (bỏ ます)＋つつ ある: 集あつまります → 集あつまり＋つつ ある; 増ふえます → 増ふえ＋つつ ある; なります → なり＋つつ ある.
• Ý nghĩa: đang dần dần ～: Sự thay đổi đã bắt đầu, đang tiến về một hướng từng chút một, chưa hoàn tất. Hay đi cùng 少すこしずつ.
• Chỉ dùng với động từ "thay đổi": Chỉ dùng được với động từ chỉ trạng thái sẽ đổi như 増ふえる (tăng) ↔ 減へる (giảm), 変かわる, 集あつまる, 近ちかづく, 〜に なる. Cũng rất hay đi cùng mẫu 一方いっぽうだ ở phần sau. Hành động thường như 食たべる, 読よむ thì dùng 〜て いる là đủ.
• Sắc thái: thiên về trang trọng: Rất hay dùng trong tin tức, báo cáo, buổi thuyết minh. Trong truyện, Rin nói vậy với Kumata thì cậu ấy trêu ngay "như đang đọc bản tin". Nói chuyện với bạn bè mà dùng つつ ある thì nghe hơi cứng.

• 署名しょめいが 少すこしずつ 集あつまりつつ ある。 — Chữ ký đang tăng dần từng chút.
• 谷中やなかの 町まちは 変かわりつつ ある。 — Yanaka đang thay đổi.
• 日本にほんに 来くる 観光客かんこうきゃくは 増ふえつつ ある。 — Khách du lịch đến Nhật đang tăng lên.
• 古ふるい 店みせは 減へりつつ あります。 — Các tiệm lâu đời đang dần ít đi.
• リンの 日本語にほんごは 上手じょうずに なりつつ ある。 — Tiếng Nhật của Rin đang ngày một tiến bộ.

Ngữ pháp 3 / 4: 一方いっぽうだ

Động từ thể từ điển＋一方いっぽうだ＝cứ ngày càng ～, chỉ tăng không giảm: sự thay đổi chỉ đi theo một hướng, không dừng lại được, phần lớn mang sắc thái lo lắng. 工事こうじの 準備じゅんびは 進すすむ 一方いっぽうだ＝việc chuẩn bị công trình cứ tiến lên mãi.

• Cấu trúc: V thể từ điển＋一方いっぽうだ: 進すすむ 一方いっぽうだ・減へる 一方いっぽうだ・増ふえる 一方いっぽうだ. Các động từ "có thay đổi" như 増ふえる↔減へる rất hay dùng vậy. Tính từ phải đổi thành "〜く なる" trước: 寒さむく なる 一方いっぽうだ.
• Ý nghĩa: cứ ngày càng ～: Sự thay đổi tiếp tục theo một hướng, không dừng lại, cũng không quay ngược. Nói về "xu hướng kéo dài", không phải việc chỉ xảy ra một lần.
• Phần lớn mang sắc thái lo lắng (không phải luôn luôn): Hay dùng cho thay đổi không mong muốn: 物価ぶっかが 上あがる, 体重たいじゅうが 増ふえる, お金かねが 減へる. Tuy nhiên đây không phải quy tắc cứng, xu hướng trung tính hoặc tốt cũng dùng được.
• So với つつ ある: つつ ある là "đang thay đổi", mô tả tiến độ một cách bình tĩnh; 一方いっぽうだ là "cứ thay đổi, không dừng được", phần lớn (không phải luôn) mang lo lắng. 署名しょめいが 集あつまりつつ ある (đang tăng) / 準備じゅんびは 進すすむ 一方いっぽうだ (cứ tiến lên, lo quá).

• 工事こうじの 準備じゅんびは 進すすむ 一方いっぽうだ。 — Việc chuẩn bị công trình cứ thế tiến lên.
• 毎日まいにち 寒さむく なる 一方いっぽうです。 — Trời mỗi ngày một lạnh hơn.
• 物価ぶっかは 上あがる 一方いっぽうだ。 — Vật giá cứ tăng mãi.
• ラーメンを 食たべすぎて、体重たいじゅうが 増ふえる 一方いっぽうだ。 — Ăn ramen nhiều quá, cân nặng cứ tăng một chiều.
• お金かねは 減へる 一方いっぽうだ。 — Tiền chỉ càng ngày càng ít đi.

Ngữ pháp 4 / 4: やら〜やら

Danh từ／động từ thể từ điển＋やら、〜やら＝nào là ～ nào là ～: nêu hai việc trong cả đống, nghĩa là "nhiều việc đến rối tung, mệt quá". バイトやら 大掃除おおそうじやら＝nào là làm thêm nào là tổng vệ sinh.

• Cấu trúc: Aやら、Bやら: Danh từ, động từ thể từ điển thêm やら trực tiếp phía sau: バイトやら・驚おどろくやら. Cả hai vế đều phải thêm やら. Bài này chỉ luyện hai cách nối là danh từ và động từ thể từ điển.
• Ý nghĩa: nào là ～ nào là ～: Nêu hai ví dụ trong nhiều việc, ngụ ý "còn nhiều nữa".
• Mang theo tâm trạng: Phía sau hay nối "で＋大変たいへんだ／忙いそがしい": nhiều việc đến rối tung, mệt rã rời. Một cách dùng điển hình khác là cảm xúc lẫn lộn, tâm trạng rối bời: 驚おどろくやら 喜よろこぶやら (vừa giật mình vừa mừng).
• So với や・〜たり〜たり: 本ほんや 服ふく＝nêu ví dụ bình thản; 〜たり〜たり＝liệt kê các hành động đã làm. やら〜やら là "một đống việc dồn cả lại", mang giọng than phiền hoặc xúc động, không hợp để giới thiệu bình thản.

• テストやら 署名しょめいやらで、大変たいへんだ。 — Nào thi cử nào chữ ký, vất vả quá.
• 年末ねんまつは バイトやら 大掃除おおそうじやらで 忙いそがしい。 — Cuối năm nào làm thêm nào tổng vệ sinh, bận tối mắt.
• 旅行りょこうの 前まえは、買かい物ものやら 準備じゅんびやらで 忙いそがしい。 — Trước chuyến đi nào mua đồ nào chuẩn bị, bận tối mắt.
• 内定ないていの 電話でんわで、驚おどろくやら 喜よろこぶやら、大変たいへんだった。 — Nhận cuộc gọi hẹn việc, vừa giật mình vừa mừng, xúc động không chịu nổi.
• 部屋へやは 本ほんやら 服ふくやらで いっぱいだ。 — Trong phòng nào sách nào quần áo, chật ních (いっぱい＝đầy ắp).