Bài 148: ばかりでなく・うえに・のみならず

N2 · Bài 148 · 17 phút — Không chỉ ~ mà còn ~, hơn nữa ~, không những ~ (văn viết): viết một phương án thay thế "ưu điểm chồng ưu điểm" cho cây anh đào

Bài trước, Rin đã đọc hiểu biên bản cuộc họp: chỉ cần có một phương án thay thế an toàn, ủy ban quận sẽ xem xét. Bài này học ba cách nói "thêm một điều nữa": ばかりでなく (không chỉ ~ mà còn ~), うえに (hơn nữa ~, cộng thêm ~), のみならず (không những ~, văn viết). Xem truyện tranh trước nhé!

Học xong bài này, bạn có thể:

• Dùng ばかりでなく（〜も）để nói "không chỉ ~ mà còn ~": 木きを 守まもる ばかりでなく、歩道ほどうも 広ひろく する
• Dùng ばかりか để nói "không những ~ mà thậm chí còn ~", và biết vế sau không được là lời rủ "~ nhé/~ đi" hay "xin hãy ~"
• Dùng うえに để chồng hai việc cùng chiều lên nhau: おいしい うえに 安やすい
• Dùng のみならず để viết đề xuất và báo cáo trang trọng, và phân biệt khi nào dùng nó, khi nào dùng だけでなく

Phương án cộng dồn ưu điểm

Biên bản cuộc họp nói cần phương án thay thế, Rin vẽ phương án của mình ở phòng vẽ... (守まもる＝bảo vệ, 広ひろく する＝mở rộng, 狭せまく なる＝trở nên hẹp, 土地とち＝đất, 道路どうろ＝đường, よい＝cách nói văn viết của いい)

ばかりでなく・のみならず＝không chỉ A mà còn B; うえに＝chồng thêm một lớp cùng chiều. Bài sau, JLPT và đơn kiến nghị ập tới cùng lúc...

Từ vựng bài này: phương án, con đường và "thêm một điều nữa"

• 〜ばかりでなく／ばかりか (bakari de naku / bakari ka): không chỉ ~ mà còn ~ / không những ~ mà thậm chí còn ~
• 〜うえ（に） (ue (ni)): hơn nữa ~, cộng thêm ~
• 〜のみならず (nomi narazu): không những ~ (văn viết)
• 案あん (an): phương án, đề án (案 = án, Hán-Việt quen thuộc: phương án, đề án)
• 製図室せいずしつ (seizushitsu): phòng vẽ kỹ thuật
• 歩道ほどう (hodō): vỉa hè
• 幅はば (haba): bề rộng
• 足たりる (tariru): đủ
• 出だす (dasu): đưa ra, nhường ra
• 救急車きゅうきゅうしゃ (kyūkyūsha): xe cứu thương
• 通とおれる (tōreru): đi qua được
• 残のこる (nokoru): còn lại, được giữ lại
• 住民じゅうみん (jūmin): dân cư, cư dân
• 観光客かんこうきゃく (kankōkyaku): khách du lịch
• 全体ぜんたい (zentai): toàn thể, cả

Ngữ pháp 1 / 3: ばかりでなく

Thể thường＋ばかりでなく（〜も）＝không chỉ ~, mà còn ~: nói A trước, rồi thêm B cùng loại. 木きを 守まもる ばかりでなく、歩道ほどうも 広ひろく する＝không chỉ giữ cây, còn mở rộng vỉa hè.

• Hình thức: thể thường＋ばかりでなく: Động từ và tính từ -i dùng thể thường nối thẳng: 守まもる ばかりでなく・狭せまい ばかりでなく. Danh từ nối thẳng, không thêm だ: 住民じゅうみんばかりでなく. Tính từ -na thêm な: 静しずかな ばかりでなく. Vế sau hay có 「〜でも ある」＝cũng là ~ (thêm も vào である đã học): 便利べんりでも ある＝cũng tiện lợi.
• Ý nghĩa: không chỉ A, còn B: A là điều chắc chắn có, rồi thêm B cùng loại. B ở vế sau thường thêm 「も」: 歩道ほどうも・観光客かんこうきゃくも.
• ばかりか: sắc thái mạnh hơn: 〜ばかりか＝"không những ~ mà thậm chí còn ~", mang chút ngạc nhiên. Nhưng vế sau không được là 「～よう（nhé/đi）」hay 「～て ください」: khi nói đề nghị của mình hoặc nhờ người khác, hãy dùng ばかりでなく.
• Đừng nhầm với "ばかり": テレビばかり 見みる＝cứ xem ti vi suốt (chỉ toàn ~) đã học. Thêm でなく sau ばかり thì nghĩa thành "không chỉ ~".

• 木きを 守まもる ばかりでなく、歩道ほどうも 広ひろく します。 — Không chỉ giữ cây, mà còn mở rộng vỉa hè.
• 谷中やなかは 住民じゅうみんばかりでなく、観光客かんこうきゃくにも 人気にんきが ある。 — Yanaka không chỉ được cư dân yêu thích mà còn được khách du lịch ưa chuộng.
• この 道みちは 狭せまい ばかりでなく、車くるまも 多おおい。 — Con đường này không chỉ hẹp mà xe cũng nhiều.
• 谷中やなかは 静しずかな ばかりでなく、便利べんりでも ある。 — Yanaka không chỉ yên tĩnh mà còn tiện lợi.
• 熊太くまたは 手伝てつだって くれた ばかりか、お弁当べんとうも 作つくって くれた。 — Kumata không những đến giúp, mà còn làm cả cơm hộp cho mình.

Ngữ pháp 2 / 3: うえに

Thể bổ nghĩa danh từ＋うえ（に）＝hơn nữa ~, cộng thêm ~: chồng thêm một việc B cùng chiều lên A. おいしい うえに 安やすい＝vừa ngon vừa rẻ.

• Hình thức: nối giống như bổ nghĩa danh từ: Động từ thể thường: 通とおれる うえに・迷まよった うえに; tính từ -i: 安やすい うえに; tính từ -na thêm な: 親切しんせつな うえに; danh từ thêm の: 雨あめの うえに. Lưu ý: Nの うえに＝"là N, hơn nữa còn ~", dùng với danh từ chỉ trạng thái, tình huống (trời mưa, bị bệnh...), không dùng để nói phạm vi người như "không chỉ cư dân mà cả khách du lịch cũng ~".
• Ý nghĩa: hơn nữa, cộng thêm: Đã có A, bên trên lại thêm B. Sau B thường thêm 「も」: 木きも・風かぜも.
• Hai vế phải cùng chiều: Việc tốt＋việc tốt, việc xấu＋việc xấu. Kiểu một tốt một xấu như "ngon nhưng đắt" thì phải dùng けど.
• Vế sau không đi với mệnh lệnh, lời rủ: うえに đang "trình bày sự thật hoặc đánh giá". Sau nó không được nối thẳng 「～て ください」「～ましょう」. Muốn rủ ai thì nói hết câu rồi bắt đầu một câu mới.

• 救急車きゅうきゅうしゃが 通とおれる うえに、木きも 残のこる。 — Xe cứu thương qua được, hơn nữa cây cũng giữ được.
• くまやの ラーメンは おいしい うえに 安やすい。 — Mì ramen của くまや vừa ngon vừa rẻ.
• 熊太くまたは 親切しんせつな うえに、料理りょうりも 上手じょうずだ。 — Kumata rất tốt bụng, hơn nữa còn nấu ăn giỏi.
• 今日きょうは 雨あめの うえに、風かぜも 強つよい。 — Hôm nay không những mưa mà gió cũng lớn.
• 道みちに 迷まよった うえに、雨あめにも 降ふられた。 — Đã lạc đường, lại còn bị dính mưa.

Ngữ pháp 3 / 3: のみならず

Thể thường／danh từ＋のみならず＝không những ~: nghĩa giống ばかりでなく nhưng là cách nói văn viết, trang trọng nhất. 住民じゅうみんのみならず、観光客かんこうきゃくにも よい＝không những tốt cho cư dân mà tốt cho cả khách du lịch.

• Hình thức: N／thể thường＋のみならず: Danh từ nối thẳng: 住民じゅうみんのみならず. Động từ, tính từ -i dùng thể thường: 守まもる のみならず. Với danh từ và tính từ -na, trong văn viết trang trọng cũng hay nói 「〜である のみならず」.
• Ý nghĩa: không những A, B cũng: Giống ばかりでなく, vế sau phải nối lại bằng 「も」: 観光客かんこうきゃくにも・町まちも・問題もんだいでも ある.
• Dùng trong hoàn cảnh trang trọng: のみ là cách viết trang trọng của だけ. のみならず dùng trong bản đề xuất, báo cáo, diễn thuyết, báo chí; lúc này 「いい」cũng hay viết thành 「よい」trang trọng hơn (nghĩa như nhau). Trò chuyện với bạn thì dùng だけでなく là đủ.
• Đặt ở đầu câu: のみならず、〜: Nói xong một câu, câu sau mở đầu bằng 「のみならず、」＝"không những thế, ~", cách dùng gần giống その上うえ đã học nhưng trang trọng hơn.

• 住民じゅうみんのみならず、観光客かんこうきゃくにも よい 案あんです。 — Đây là phương án không những tốt cho cư dân mà còn tốt cho khách du lịch.
• この 案あんは 木きを 守まもる のみならず、町まちも 安全あんぜんに する。 — Phương án này không những giữ cây mà còn làm cho phố xá an toàn hơn.
• この 問題もんだいは 谷中やなかのみならず、東京とうきょう全体ぜんたいの 問題もんだいでも ある。 — Vấn đề này không chỉ là vấn đề của Yanaka mà còn là vấn đề của cả Tokyo.
• 日本にほんからのみならず、台湾たいわんからも 署名しょめいが 届とどいた。 — Không những từ Nhật Bản, mà cả từ Đài Loan cũng gửi đến đơn kiến nghị.
• 店長てんちょうは 土地とちを 提供ていきょうする。のみならず、工事こうじも 手伝てつだう。 — Chủ quán sẽ nhường đất. Không những thế, còn giúp thi công.