Bài 162: ようがない・ざるを得ない・がたい・抜く

N2 · Bài 162 · 18 phút — Muốn làm cũng không có cách, bị hoàn cảnh ép đành phải làm, trong lòng khó chấp nhận, vất vả mấy cũng gắng đến cùng: lúc chùng xuống và đứng dậy lại dưới cây hẹn ước trong tuyết

Bài trước, văn phòng quận đã sơ bộ từ chối phương án của tụi mình ngay tại quầy. Bài này học bốn cách nói khi gặp khó khăn: ようがない (hết cách), ざるを得えない (đành phải), がたい (trong lòng khó mà), 抜ぬく (gắng đến cùng). Xem truyện tranh trước nào!

Học xong bài này, bạn có thể:

• Dùng ようがない để nói "muốn làm cũng không biết làm sao": 手ての 打うちようが ない
• Dùng ざるを得えない để nói "bị hoàn cảnh ép, đành phải ～": 認みとめざるを 得えない
• Dùng がたい để nói "trong lòng khó mà ～": 忘わすれがたい、信しんじがたい
• Dùng 抜ぬく để nói "gắng đến cùng, ～ cho tới nơi tới chốn": やり抜ぬく、考かんがえ抜ぬく

Ngày tuyết, dưới cây hẹn ước

Văn phòng quận từ chối phương án. Ngày tuyết tháng Giêng, Rin đến dưới cây hẹn ước… (区役所くやくしょ＝văn phòng quận; 断ことわる＝từ chối; 手てを打うつ＝tìm cách; 認みとめる＝công nhận; 諦あきらめる＝từ bỏ; よし＝được!; ドーナツ＝donut; 砂糖さとう＝đường)

ようがない＝hết cách; ざるを得えない＝đành phải; がたい＝khó mà; 抜ぬく＝đến cùng. Bài sau, Rin nói quyết tâm với ông nội…

Từ vựng bài này: khó khăn, quyết tâm và tuyết ngọt ngọt

• 〜ようが ない (yō ga nai): không có cách nào ～, hết cách ～
• 〜ざるを 得えない (zaru o enai): đành phải ～ (bị hoàn cảnh ép)
• 〜がたい (gatai): (Trong lòng) khó mà ～
• 〜抜ぬく (nuku): gắng ～ đến cùng; ～ triệt để
• 手てを 打うつ (te o utsu): tìm cách, đưa ra biện pháp
• 断ことわる (kotowaru): từ chối
• 認みとめる (mitomeru): công nhận, thừa nhận
• 諦あきらめる (akirameru): từ bỏ, đành bỏ cuộc
• 捨すてる (suteru): vứt bỏ, bỏ đi
• 信しんじる (shinjiru): tin, tin tưởng
• 許ゆるす (yurusu): tha thứ, cho phép
• 直なおす (naosu): sửa, sửa chữa
• 苦くるしい (kurushii): đau khổ, vất vả
• 思おもい出で (omoide): kỷ niệm, hồi ức
• 連絡れんらく (renraku): liên lạc
• 中止ちゅうし (chūshi): hủy bỏ, đình chỉ
• 案あん (an): phương án, đề xuất
• 材料ざいりょう (zairyō): nguyên liệu, vật liệu
• ドーナツ (dōnatsu): bánh donut
• 砂糖さとう (satō): đường

Ngữ pháp 1 / 4: ようがない

Động từ thể ます (bỏ ます) ＋ようがない＝muốn làm cũng không biết làm sao: cách làm, điều kiện hoàn toàn không có. Động từ する thành しようがない. 手ての 打うちようが ない＝đã hết cách xoay xở.

• Dạng: V thể ます＋ようがない: Bỏ ます rồi thêm ようが ない: 打うちます→打うちようが ない、直なおします→直なおしようが ない、食たべます→食たべようが ない. Cách nói lịch sự: ようが ありません.
• Động từ する: しようがない: 連絡れんらくする→連絡れんらくしようが ない, cũng có thể nói 連絡れんらくの しようが ない. を gốc thường đổi thành の: 手てを 打うつ→手ての 打うちようが ない.
• Ý nghĩa: hoàn toàn không có cách: Không phải "không muốn làm", mà là cả cách lẫn điều kiện đều không có: không biết địa chỉ, không có nguyên liệu, hỏng quá nặng. Vì thế hay đi với "～ので" để nêu lý do.
• Đừng nhầm với 〜て しょうが ない: Trước đây bạn đã học 会あいたくて しょうが ない (thể て＋しょうがない＝～ không chịu nổi). Bài này là "thể ます＋ようがない": 連絡れんらくし＋ようが ない、打うち＋ようが ない (する→しようがない). Nhìn phần đứng trước: thể て→しょうがない (cảm xúc mạnh); thể ます→ようがない (không có cách). しょう (ょ nhỏ) và しよう (よ lớn) chỉ khác một nét. 〜て しょうが ない vốn từ しようが ない mà ra, nhưng khi nối sau thể て đã thành cách nói cố định "～ không chịu nổi".

• もう 手ての 打うちようが ない。 — Đã hết cách xoay xở rồi.
• 住所じゅうしょが わからないので、連絡れんらくしようが ない。 — Không biết địa chỉ nên không liên lạc được.
• ここまで 壊こわれたら、もう 直なおしようが ない。 — Hỏng thế này thì hết sửa rồi.
• 材料ざいりょうが ないので、作つくりようが ありません。 — Không có nguyên liệu nên không làm được.
• 雪ゆきで 道みちが 通とおれないので、行いきようが ない。 — Tuyết rơi đường tắc, chẳng đi nổi.

Ngữ pháp 2 / 4: ざるを得えない

Động từ thể ない (ない→ざる) ＋を 得えない＝bị hoàn cảnh ép, đành phải ～: trong lòng không muốn lắm, nhưng tình hình buộc phải làm vậy. 認みとめざるを 得えない＝đành phải thừa nhận.

• Dạng: V thể ない＋ざるを 得えない: Đổi ない ở thể ない thành ざる, rồi thêm を 得えない: 行いかない→行いかざるを 得えない、認みとめない→認みとめざるを 得えない. 得え đọc là え.
• Ngoại lệ: する→せざる、来くる→来こざる: 中止ちゅうしする→中止ちゅうしせざるを 得えない (không phải しざる). 来くる→来こざるを 得えない.
• Ý nghĩa: bị hoàn cảnh ép: Không phải tự mình muốn làm, mà là "tình hình thành ra thế này, chỉ còn cách làm vậy", mang cảm giác bất lực, không tình nguyện. Có cảm giác "bị ép" mạnh hơn なければ ならない, giọng trang trọng, thiên về văn viết.
• So với những cách nói đã học: しか ない＝chỉ còn cách này (khẩu ngữ); ない わけには いかない＝vì tình vì lý mà không thể không làm; ざるを得えない＝bị hoàn cảnh ép đến mức đành phải, trang trọng nhất. Cách nói lịch sự: ざるを 得えません.

• 安全あんぜんの 理由りゆうは、認みとめざるを 得えない。 — Vì an toàn nên đành phải công nhận.
• 雪ゆきで バスが 止とまったので、歩あるいて 帰かえらざるを 得えなかった。 — Tuyết rơi xe buýt ngừng chạy, đành đi bộ về nhà.
• 台風たいふうが 来くるので、祭まつりは 中止ちゅうしせざるを 得えない。 — Bão sắp đến, lễ hội đành phải hủy.
• 店長てんちょうに 頼たのまれたら、行いかざるを 得えません。 — Bị chủ quán nhờ thì đành phải đi.
• 熱ねつが 高たかいので、旅行りょこうは やめざるを 得えない。 — Sốt cao nên đành bỏ chuyến du lịch.

Ngữ pháp 3 / 4: がたい

Động từ thể ます (bỏ ます) ＋がたい＝trong lòng khó mà ～: không phải thể lực hay kỹ thuật không làm được, mà là về tình cảm, về lẽ phải rất khó chấp nhận. 忘わすれがたい＝khó quên.

• Dạng: V thể ます＋がたい: Bỏ ます rồi thêm がたい: 諦あきらめます→諦あきらめがたい、信しんじます→信しんじがたい、許ゆるします→許ゆるしがたい.
• Chia như tính từ い: Quá khứ: がたかった (信しんじがたかった); nối thẳng với danh từ: 忘わすれがたい 思おもい出で (không thêm な).
• Ý nghĩa: cái "khó" về tâm lý: Hay đi với động từ chỉ cảm xúc, phán đoán: 信しんじる、許ゆるす、認みとめる、忘わすれる、諦あきらめる、捨すてる. 捨すてがたい＝tiếc không nỡ bỏ, khó mà dứt.
• Phân biệt với にくい: Trước đây bạn đã học にくい: 持もちにくい、読よみにくい＝khó làm về mặt cơ thể, kỹ thuật. Xách đồ nặng, đọc chữ nhỏ thì không nói がたい.

• この 木きは 諦あきらめがたい。 — Cây này thật khó bỏ.
• 留学りゅうがくの 思おもい出では 忘わすれがたい。 — Kỷ niệm du học thật khó quên.
• あの 人ひとが うそを ついたなんて、信しんじがたい。 — Người đó mà lại nói dối, khó tin quá.
• 約束やくそくを 何度なんども 守まもらないのは、許ゆるしがたい。 — Hết lần này đến lần khác thất hứa, thật khó tha thứ.
• どちらの ケーキも おいしくて、どちらも 捨すてがたい。 — Cả hai loại bánh đều ngon, cái nào cũng khó bỏ.

Ngữ pháp 4 / 4: 抜ぬく

Động từ thể ます (bỏ ます) ＋抜ぬく＝vất vả mấy cũng gắng đến cùng; ～ triệt để: quá trình rất khổ, nhưng chịu đựng đến cuối, làm đến mức cao nhất. やり抜ぬく＝kiên trì làm đến cùng.

• Dạng: V thể ます＋抜ぬく: Bỏ ます rồi thêm 抜ぬく: やります→やり抜ぬく、走はしります→走はしり抜ぬく、考かんがえます→考かんがえ抜ぬく. Bản thân 抜ぬく là động từ nhóm Ⅰ: 抜ぬいた、抜ぬこう、抜ぬきます.
• Ý ①: gắng đến cùng: Giữa chừng rất khổ, rất muốn bỏ cuộc, vẫn chịu đựng đến đích: やり抜ぬく、がんばり抜ぬく、守まもり抜ぬく. Hay đi cùng 最後さいごまで.
• Ý ②: ～ triệt để, ～ hết mức: 考かんがえ抜ぬく＝nghĩ đi nghĩ lại, 悩なやみ抜ぬく＝trăn trở đến tận cùng, 選えらび抜ぬく＝chọn lọc kỹ càng.
• Phân biệt với 〜切きる: Trước đây bạn đã học 〜切きる＝～ xong, ～ hết. Trọng tâm của 切きる là "làm xong, làm hết" (ví dụ 食たべ切きる＝ăn hết phần); trọng tâm của 抜ぬく là "chịu đựng vượt qua quá trình vất vả". Ăn hết một tô ramen thì dùng 食たべ切きる.

• 最後さいごまで やり抜ぬきます。 — Mình sẽ cố đến cùng.
• この 木きを 最後さいごまで 守まもり抜ぬく。 — Sẽ bảo vệ cái cây này đến cùng.
• 熊太くまたは 苦くるしくても、マラソンを 走はしり抜ぬいた。 — Dù rất khổ, Kumata vẫn chạy hết cuộc marathon.
• 一週間いっしゅうかん 考かんがえ抜ぬいて、答こたえを 出だした。 — Nghĩ suốt cả tuần mới đưa ra quyết định.
• 店長てんちょうが 選えらび抜ぬいた 材料ざいりょうで 作つくって います。 — Làm từ nguyên liệu chủ quán đã chọn lọc kỹ.