Bài 99: 古い 町であり、猫が 多い

N3 · Bài 99 · 18 phút — Cách viết báo cáo, luận văn, văn thuyết minh: "là ～" của văn viết, và cách nối câu mà không cần thể て

Bài trước đã kết thúc phần N4: quán trong tấm ảnh chính là くまや. Bài này Rin vào trường nghề du lịch, nơi giáo trình, báo cáo và luận văn đều viết bằng văn viết. Ta học trước hai điều cơ bản nhất. Xem truyện tranh trước nào!

Học xong bài này, bạn có thể:

• Hiểu "là ～" của văn viết: である／ではない／であった／であろう
• Biết sau tính từ い và động từ không thêm である (nhưng thêm được であろう)
• Dùng thể liên dụng ngưng để nối câu: 降ふり、／多おおく、／町まちであり、
• Dùng 〜ず、 để viết "không ～ mà ～" (する → せず)

Báo cáo phải dùng「である」

Tìm thấy quán rồi! Rin vào trường nghề du lịch, tiếng Nhật buổi đầu có vẻ khác thường… (観光かんこう＝du lịch; 土地とち＝vùng đất)

Văn viết đổi だ thành である, và nối câu bằng「美うつくしく、」「であり、」. Bài sau, trong sổ tên cũ có tìm thấy はな không nhỉ?

Từ vựng bài này: văn viết và Yanaka

• である (de aru): là ～ ("だ" của văn viết)
• ではない (de wa nai): không phải ～ (phủ định của văn viết)
• であろう (de arō): có lẽ là ～ (phỏng đoán của văn viết)
• であった (de atta): (ngày trước) đã là ～ (quá khứ của văn viết)
• 観光かんこう (kankō): du lịch, tham quan
• 土地とち (tochi): vùng đất; địa phương
• つなぐ (tsunagu): nối, kết nối
• 仕事しごと (shigoto): công việc
• 美うつくしい (utsukushii): đẹp
• 専門学校せんもんがっこう (senmon gakkō): trường nghề (trường đào tạo kỹ năng chuyên môn)
• レポート (repōto): báo cáo (bài tập)
• 宿題しゅくだい (shukudai): bài tập về nhà
• 紹介しょうかいする (shōkai suru): giới thiệu
• 谷中やなか (Yanaka): Yanaka (khu phố cổ ở Tokyo, nhiều dốc và nhiều mèo)
• 坂さか (saka): con dốc
• 新聞しんぶん (shinbun): báo (báo giấy)
• 飲のみ物もの (nomimono): đồ uống
• 食たべ物もの (tabemono): đồ ăn

Ngữ pháp 1 / 2: Thể である

である＝"là ～" của văn viết: danh từ・tính từ な＋である (phủ định ではない, quá khứ であった, phỏng đoán であろう). Dùng trong báo cáo, luận văn, văn thuyết minh.

• である＝"だ" của văn viết: Sau danh từ và tính từ な, đổi だ thành である: 町まちだ → 町まちである、静しずかだ → 静しずかである. Động từ và tính từ い vốn không thêm だ nên vẫn dùng thể thông thường: 行いく、高たかい.
• Phủ định và quá khứ: Phủ định viết ではない (không dùng じゃない của khẩu ngữ); quá khứ viết であった (＝だった), quá khứ phủ định viết ではなかった (＝じゃなかった): ここは 昔むかし、学校がっこうであった.
• であろう＝"だろう" của văn viết: Phỏng đoán "có lẽ ～": 明日あしたも 雨あめであろう. Lưu ý: である không đi sau động từ và tính từ い, nhưng であろう thì được, giống だろう: 寒さむく なるであろう、雨あめが 降ふるであろう. Hay gặp trong luận văn, bình luận, văn bản trang trọng.
• Khi nào dùng?: Báo cáo, luận văn, xã luận báo, văn thuyết minh, giáo trình. Không dùng khi nói chuyện thường ngày (nói với bạn "おいしいである" nghe rất buồn cười). Trong một bài viết đừng trộn です・ます với である, hãy thống nhất cả bài.

• 観光かんこうは、人ひとと 土地とちを つなぐ 仕事しごとである。 — Du lịch là công việc nối con người với vùng đất.
• 谷中やなかは 静しずかな 町まちである。 — Yanaka là khu phố yên tĩnh.
• くまやは 大おおきい 店みせではない。 — くまや không phải là một quán lớn.
• 明日あしたも 雨あめであろう。 — Ngày mai có lẽ trời cũng sẽ mưa.
• ここは 昔むかし、学校がっこうであった。 — Nơi này ngày trước là trường học.

Ngữ pháp 2 / 2: Thể ngưng

Thể liên dụng ngưng＝cách văn viết nối câu: động từ dùng thân ます (降ふります→降ふり、), tính từ い bỏ て của 〜くて (多おおくて→多おおく、), danh từ・tính từ な đổi で thành であり、 (町まちで→町まちであり、), phủ định dùng 〜ず、

• Động từ: thân ます＋、: Chỉ cần bỏ ます: 降ふります → 降ふり、／起おきます → 起おき、／します → し、／来きます → 来き、. Nghĩa giống 降ふって、起おきて. Lưu ý: động từ nhóm Ⅰ không suy ra từ thể て được (bỏ て của 降ふって sẽ thành「降ふっ」là sai), nhất định phải dùng thân ます.
• Tính từ い: 〜く、: Bỏ て của 〜くて: 多おおくて → 多おおく、／美うつくしくて → 美うつくしく、. Trường hợp đặc biệt いい phải viết よく、.
• Danh từ・tính từ な: であり、: Văn viết hay dùng であり、 (chính là dạng ngưng của である, trang trọng hơn で、): 町まちであり、／静しずかであり、. Trong văn bản cũng có thể dùng 町まちで、／静しずかで、. Tính từ な không đổi thành「〜く」.
• Phủ định: ない → ず: Đổi ない của thể ない thành ず: 食たべない → 食たべず、／言いわない → 言いわず、／降ふらない → 降ふらず、. Đặc biệt: する → せず、来こない → 来こず. 〜ずに mà bạn đã học chính là ず này.
• Thì do cuối câu quyết định: Dạng ngưng tự nó không có thì quá khứ. Trong 起おき、学校がっこうへ 行いった, việc "thức dậy" cũng là chuyện đã xảy ra rồi: thì của cả câu do động từ cuối cùng quyết định.

• 朝あさ 六時ろくじに 起おき、電車でんしゃで 学校がっこうへ 行いく。 — Sáu giờ sáng thức dậy, đi tàu điện đến trường.
• この 店みせは 安やすく、おいしい。 — Quán này vừa rẻ vừa ngon.
• 谷中やなかは 古ふるい 町まちであり、猫ねこが 多おおい。 — Yanaka là phố cổ, có nhiều mèo.
• 雨あめが 降ふり、とても 寒さむい。 — Trời mưa, lạnh vô cùng.
• 林リンは 何なにも 言いわず、家いえへ 帰かえった。 — Rin chẳng nói gì mà về nhà.
• 宿題しゅくだいを せず、寝ねて しまった。 — Chưa làm bài tập đã ngủ thiếp đi.