Bài 182: なくして・ことなしに・が 最後・いかん

N1 · Bài 182 · 18 phút — Cách nói trang trọng về điều kiện và kết quả: ông nội bước vào くまや và cuối cùng cũng gặp Bác Gấu!

Bài trước, ông nội nói dù kế hoạch đã quyết hay chưa ông vẫn sẽ sang, và Rin ra sân bay Haneda đón ông. Bài này học bốn mẫu câu N1: なくして (không có ～ thì không thể ～), ことなしに (không ～ thì không thể ～), が最後さいご (một khi ～ là hết đường về), いかん (tùy ～ ra sao). Xem truyện tranh trước nhé!

Học xong bài này, bạn có thể:

• Dùng なくして／なしに để nói «không có ～ thì không thể ～»: みなさんの 協力きょうりょく なくして
• Dùng ことなしに để nói «không làm ～ thì không thể ～»: 毎日まいにち 作つくる ことなしに
• Dùng が最後さいご／たら最後さいご để nói «một khi ～ là không quay lại được nữa»: 一度いちど 食たべたが 最後さいご
• Dùng いかんで／いかんによらず để nói «tùy ～ ra sao» và «bất kể ～ ra sao»: 結果けっかの いかんに よらず

Ông nội bước vào くまや

Ông nội cuối cùng cũng đến Nhật! Rin dẫn ông vào くまや ở Yanaka, gặp Bác Gấu, người từng học việc ở はな屋や năm xưa. (協力きょうりょく＝hiệp lực, giúp đỡ・師匠ししょう＝sư phụ・審議しんぎ＝thẩm nghị・結果けっか＝kết quả)

なくして／ことなしに＝không có ～ thì không thể ～; が最後さいご＝một khi ～ là hết đường về; いかん＝tùy ～ ra sao. Bài sau, đi xem cái cây sau hàng rào.

Từ vựng bài này: điều kiện và kết quả

• 〜なくして（は） (nakushite (wa)): không có ～ (thì không thể ～)
• 〜ことなしに (koto nashi ni): không (làm) ～ (thì không thể ～)
• 〜が 最後さいご (ga saigo): một khi ～ thì (không quay lại được nữa)
• 〜いかん (ikan): ra sao, thế nào (trang trọng)
• 結果けっか (kekka): kết quả
• 調子ちょうし (chōshi): tình trạng, phong độ (tốt hay xấu của cơ thể, màn thể hiện)
• ソファ (sofa): ghế sofa
• 協力きょうりょく (kyōryoku): hợp tác, giúp đỡ (hiệp lực)
• 師匠ししょう (shishō): sư phụ, thầy dạy nghề
• 教おしえ (oshie): lời dạy, sự chỉ dạy
• 一度いちど (ichido): một lần
• 審議しんぎ (shingi): thẩm nghị (hội đồng thảo luận và quyết định)
• おかわり (okawari): thêm một bát, xin thêm
• 住民じゅうみん (jūmin): cư dân
• 理解りかい (rikai): hiểu, thông cảm (lý giải)
• 計画けいかく (keikaku): kế hoạch
• 相手あいて (aite): đối phương, người kia
• 現場げんば (genba): hiện trường
• 判断はんだん (handan): phán đoán
• 支ささえ合あう (sasaeau): nâng đỡ lẫn nhau
• 天候てんこう (tenkō): thời tiết (thiên hậu, cách nói trang trọng)
• 認みとめる (mitomeru): công nhận, cho phép
• 成績せいせき (seiseki): thành tích
• 奨学金しょうがくきん (shōgakukin): học bổng
• 試合しあい (shiai): trận đấu, cuộc thi

Ngữ pháp 1 / 4: なくして

N＋なくして（は）／なしに（は）〜ない: không có N thì không thể ～ (N là điều kiện không thể thiếu). みなさんの 協力きょうりょく なくして、来こられなかった＝không có sự giúp đỡ của mọi người thì tôi đã không đến được.

• Hình thức: N＋なくして（は）／なしに（は）: Gắn thẳng sau danh từ: 協力きょうりょく なくして、予約よやく なしに. Thêm は (なくしては、なしには) thì nhấn mạnh hơn.
• Ý nghĩa: không có N thì không thể ～: N là «điều kiện không thể thiếu». 努力どりょく なくして、成功せいこうは ない＝không nỗ lực thì không thể thành công.
• Vế sau nhất định là phủ định: Các cách nói «không làm được» như 〜ない、〜ません、〜られない、難むずかしい. Chỉ kể sự việc kiểu «không mang ô mà ra ngoài» thì không dùng なくして.
• Trang trọng・thiên về văn viết: Hay dùng trong bài phát biểu, văn bản. Khi trò chuyện bình thường, chỉ cần nói «N が なければ、〜ない»: 予約よやくが なければ、入はいれない.

• みなさんの 協力きょうりょく なくして、ここには 来こられなかった。 — Không có sự giúp đỡ của mọi người, tôi đã không đến được đây.
• 努力どりょく なくして、成功せいこうは ない。 — Không nỗ lực thì không có thành công.
• 師匠ししょうの 教おしえ なくしては、今いまの わたしは ありません。 — Không có sự chỉ dạy của sư phụ thì đã không có tôi ngày hôm nay.
• 予約よやく なしには、この 店みせには 入はいれません。 — Không đặt chỗ trước thì không vào quán này được.
• 住民じゅうみんの 理解りかい なくして、計画けいかくは 進すすめられない。 — Không có sự thông cảm của cư dân thì không thể thúc đẩy kế hoạch.

Ngữ pháp 2 / 4: ことなしに

V thể từ điển＋ことなしに〜ない: không (làm) ～ thì không thể ～. Nghĩa giống なくして, chỉ khác là phía trước đặt động từ. 毎日まいにち 作つくる ことなしに、味あじは 守まもれない＝không nấu mỗi ngày thì không giữ được vị.

• Hình thức: V thể từ điển＋ことなしに: 作つくる ことなしに、見みる ことなしに、練習れんしゅうする ことなしに. Không dùng thể た.
• Ý nghĩa: không ～ thì không thể ～: Hành động phía trước là «điều kiện nhất định phải có», vế sau là phủ định: 現場げんばを 見みる ことなしに、判断はんだんは できない.
• Phân biệt với ことなく (Bài 164): ことなく＝không ～ mà (cứ) ～, chỉ mô tả cách làm hay trạng thái, ví dụ 休やすむ ことなく 働はたらいた (làm việc không nghỉ); còn ことなしに〜ない＝không ～ thì không thể, nói về điều kiện cần.
• Trang trọng・thiên về văn viết: Nghĩa gần với ないことには (nếu không ～ thì ～), nhưng ないことには khẩu ngữ hơn. Chỉ kể việc «không rửa tay mà đã ăn» thì dùng ないで là đủ.

• 毎日まいにち 作つくる ことなしに、味あじは 守まもれない。 — Không nấu mỗi ngày thì không giữ được vị.
• 練習れんしゅうする ことなしに、上手じょうずには ならない。 — Không luyện tập thì không tiến bộ.
• 現場げんばを 見みる ことなしに、判断はんだんは できない。 — Không tận mắt xem hiện trường thì không thể phán đoán.
• 人ひとは、支ささえ合あう ことなしに 生いきて いけない。 — Con người không nâng đỡ lẫn nhau thì không sống nổi.
• 相手あいての 話はなしを 聞きく ことなしに、相手あいてを 理解りかいする ことは できない。 — Không lắng nghe đối phương nói thì không thể hiểu họ.

Ngữ pháp 3 / 4: が最後さいご

V thể た＋が最後さいご／Vたら最後さいご: một khi ～ thì (không dừng lại được, không quay lại được nữa). 一度いちど 食たべたが 最後さいご、忘わすれられない＝một khi đã ăn một lần là không bao giờ quên được.

• Hình thức: V thể た＋が最後さいご／Vたら最後さいご: 食たべたが 最後さいご、座すわったが 最後さいご; cũng có thể nói 食たべたら 最後さいご、寝ねたら 最後さいご. Nhất định dùng thể た.
• Ý nghĩa: một khi ～ là hết đường về: Sau khi làm một việc nào đó, sẽ rơi vào trạng thái không dừng lại được, không cứu vãn được. Phía trước hay thêm 一度いちど (một lần).
• Vế sau là trạng thái «không dừng được, không quay lại được»: Thường là chuyện không hay: 一度いちど 寝ねたら 最後さいご、朝あさまで 起おきない. Chuyện tốt cũng được, nhưng phải có cảm giác phóng đại «bị níu lại, không rời được», như «忘わすれられない 味あじ» của ông nội. Uống thuốc rồi khỏe lên chỉ là kết quả một lần, dùng たら là đủ.
• Sau が最後さいご không đi với lời nhờ, lời mời: Sau が最後さいご là mô tả «điều chắc chắn sẽ xảy ra», không thể nối với ý chí hay lời nhờ như «〜ましょう», «〜て ください».

• 一度いちど 食たべたが 最後さいご、忘わすれられない 味あじだ。 — Một khi đã ăn một lần là không bao giờ quên được vị này.
• この ソファに 座すわったが 最後さいご、もう 立たてない。 — Một khi ngồi xuống chiếc sofa này là không đứng dậy nổi nữa.
• 先生せんせいは 食たべ始はじめたら 最後さいご、誰だれも 止とめられない。 — Thầy mà đã bắt đầu ăn thì không ai cản được.
• 熊太くまたは 一度いちど 寝ねたら 最後さいご、朝あさまで 起おきない。 — Kumata mà đã ngủ là không dậy cho đến sáng.
• この 木きは 切きられたが 最後さいご、もう 戻もどらない。 — Cái cây này mà bị đốn đi thì sẽ không bao giờ trở lại nữa.

Ngữ pháp 4 / 4: いかん

N（の）＋いかんで（は）: tùy N ra sao; N（の）＋いかんに よらず: bất kể N ra sao. 審議しんぎの 結果けっか いかんで、店みせの 場所ばしょが 変かわる＝vị trí quán sẽ đổi tùy kết quả thẩm nghị.

• Hình thức: N（の）＋いかん: 結果けっか いかんで hay 結果けっかの いかんで đều được. Phía trước đặt danh từ «nội dung hay kết quả còn chưa chắc»: 結果けっか、天候てんこう、成績せいせき、理由りゆう、調子ちょうし.
• いかんで（は）: tùy ～ ra sao: いかんで＝tùy ～ mà định; いかんでは＝tùy tình hình ～, có thể sẽ ～: 天候てんこう いかんでは、中止ちゅうしに なります.
• いかんに よらず: bất kể ～ ra sao: Cũng có thể nói いかんに かかわらず、いかんを 問とわず. 理由りゆうの いかんに よらず＝bất kể lý do gì.
• So sánh với 次第しだいで: Nghĩa gần giống 次第しだいで, nhưng いかん trang trọng hơn, hay dùng trong thông báo, quy định, giải thích chính thức.

• 審議しんぎの 結果けっか いかんで、店みせの 場所ばしょが 変かわる。 — Vị trí quán sẽ đổi tùy kết quả thẩm nghị.
• 天候てんこう いかんでは、ツアーは 中止ちゅうしに なります。 — Tùy tình hình thời tiết, tour tham quan có thể bị hủy.
• 理由りゆうの いかんに よらず、遅刻ちこくは 認みとめません。 — Bất kể lý do gì, cũng không chấp nhận đến muộn.
• 成績せいせき いかんで、奨学金しょうがくきんが もらえるか どうか 決きまる。 — Có nhận được học bổng hay không tùy vào thành tích.
• 結果けっかの いかんに かかわらず、最後さいごまで がんばります。 — Bất kể kết quả ra sao, tôi cũng sẽ cố gắng đến cùng.