Bài 40: 外に 出ないで ください

N5 · Bài 40 · 18 phút — “Không〜” của động từ + nhờ lịch sự “Xin đừng〜”

Bạn đã biết nói「xin hãy làm〜」(〜て ください). Bài này đi theo chiều ngược lại: trước hết học「không〜」của động từ – thể ない, rồi dùng nó để nói「xin đừng〜」. Cách đổi vẫn chia theo ba nhóm động từ của Bài 34, và quy tắc mới quan trọng nhất là: đuôi う phải đổi thành わ! Cùng xem truyện tranh nào!

Học xong bài này, bạn có thể:

• Đổi động từ sang thể ない: 飲のむ → 飲のまない、買かう → 買かわない、来くる → 来こない
• Nghe hiểu, đọc hiểu「không〜」của động từ: でんきが つかない (đèn không sáng)
• Nhờ người khác một cách lịch sự「xin đừng〜」, và hiểu được loa phát thanh, biển báo: 外そとに 出でないで ください。

Đêm bão

Đêm bão tháng chín, Rin ở một mình trong ký túc xá. Lá thư của ông nội đặt trên bàn cạnh cửa sổ; trong tủ lạnh có bánh flan Thầy Mèo gửi nhờ... (外そと＝bên ngoài; でんき＝đèn điện; つく＝sáng; 停電ていでん＝mất điện; ぬらす＝làm ướt)

Thể ない＝「không〜」của động từ; thêm で ください thành「xin đừng〜」. Mẹo nhỏ: lúc mất điện nên hạn chế mở tủ lạnh để giữ lạnh – chỉ có điều lý do của Thầy Mèo hơi khác. Bài sau: Rin muốn đi làm thêm, có bao nhiêu việc「bắt buộc phải làm」!

Từ vựng bài này: những từ dùng trong đêm bão

• 外そと (soto): bên ngoài
• 出でる (deru): ra, đi ra, rời đi
• 停電ていでん (teiden): mất điện
• 電気でんき (denki): đèn điện, điện
• つく (tsuku): (đèn, điện) sáng
• 窓まど (mado): cửa sổ
• 手紙てがみ (tegami): thư
• ぬらす (nurasu): làm ướt (cái gì đó)
• 冷蔵庫れいぞうこ (reizōko): tủ lạnh
• 開あける (akeru): mở (cửa, cửa sổ, tủ lạnh)
• プリン (purin): bánh flan (purin)
• 心配しんぱい (shinpai): lo lắng
• 使つかう (tsukau): dùng, sử dụng
• さわる (sawaru): sờ, chạm

Ngữ pháp 1 / 2: Thể ない

Thể ない: 「không〜」của động từ (cách nói thân mật)

• Thể ない là gì?: Thể ない là「không〜」của động từ, tức là bản thân mật của 〜ません: 飲のみません ＝ 飲のまない (không uống). Bạn hay nghe khi tự nói một mình hoặc giữa người nhà, bạn bè: でんきが つかない。(Đèn không sáng.) Với thầy cô, nhân viên cửa hàng vẫn nói 〜ません. Cách nói thân mật với bạn bè sẽ học kỹ ở Bài 44.
• Nhóm Ⅰ: cột う → cột あ＋ない: Đổi âm cuối cột う của thể từ điển thành âm cột あ cùng hàng rồi thêm ない: 行いく→行いかない、待まつ→待またない、飲のむ→飲のまない、帰かえる→帰かえらない、ぬらす→ぬらさない。
• Đuôi う: đổi thành わ, không phải あ: Động từ nhóm Ⅰ có thể từ điển kết thúc bằng う thì đổi thành わ＋ない: 買かう→買かわない、使つかう→使つかわない. Nếu nói かあない thì người Nhật sẽ không hiểu đâu! Đây là quy tắc mới quan trọng nhất của bài này.
• Nhóm Ⅱ: る → ない; nhóm Ⅲ: học thuộc cả từ: Nhóm Ⅱ đổi る thành ない: 食たべる→食たべない、見みる→見みない、開あける→開あけない、出でる→出でない. Nhóm Ⅲ chỉ có hai từ: する→しない、来くる→来こない (く đổi thành こ!). 勉強べんきょうする→勉強べんきょうしない cũng tương tự.
• Cũng đổi được từ thể ます: Thể ます của nhóm Ⅰ là âm cột い, chỉ cần đổi sang cột あ là được: 飲のみます→飲のまない、買かいます→買かわない (い → わ). Cách này chỉ áp dụng cho nhóm Ⅰ. Ngoài ra, thể ない của あります rất đặc biệt, chính là ない: じかんが ない。(Không có thời gian. じかん＝thời gian)

• 飲のむ → 飲のまない — uống → không uống (Nhóm Ⅰ: む → ま)
• 買かう → 買かわない — mua → không mua (đuôi う → わ!)
• 帰かえる → 帰かえらない — về nhà → không về nhà (Nhóm Ⅰ: る → ら)
• 見みる → 見みない — xem → không xem (Nhóm Ⅱ: る → ない)
• 来くる → 来こない — đến → không đến (Nhóm Ⅲ: học thuộc cả từ)
• きょうは コーヒーを 飲のまない。 — Hôm nay không uống cà phê. (nói với bạn bè)
• でんきが つかない。 — Đèn không sáng. (tự nói một mình)

Ngữ pháp 2 / 2: ないでください

Thể ない＋で ください: nói lịch sự「xin đừng〜」

• Cách làm: thể ない＋で＋ください: Đổi sang thể ない trước, rồi thêm で ください: 飲のむ → 飲のまない → 飲のまないで ください (xin đừng uống). Chú ý là で có hai dấu (đục), không phải て.
• Dùng khi nào?: Nhờ đối phương một cách lịch sự「đừng làm〜」. Nhân viên cửa hàng, thầy cô, loa phát thanh, biển báo dùng nhiều nhất. Đêm bão, Rin nghe TV nhắc mọi người: 外そとに 出でないで ください。
• Là một cặp với 〜て ください: 開あけて ください＝xin hãy mở; 開あけないで ください＝xin đừng mở. Một câu nhờ bạn làm, một câu nhờ bạn đừng làm, nửa sau của câu giống hệt nhau.
• So sánh với 〜ては いけません: 〜ては いけません là「theo quy định thì không được」, giọng cứng hơn; 〜ないで ください là「nhờ bạn đừng」, mềm mỏng hơn. Khi nhắc bạn bè, khách hàng, dùng 〜ないで ください sẽ ít làm người ta khó chịu hơn.
• Thêm lý do sẽ tự nhiên hơn: Phía trước có thể dùng から để nêu lý do: あぶないですから、さわらないで ください。(Nguy hiểm nên xin đừng chạm vào. あぶない＝nguy hiểm) Khi nghe người khác nói vậy, chỉ cần đáp「はい、わかりました。」hoặc「すみません。」là được.

• 外そとに 出でないで ください。 — Xin đừng ra ngoài.
• ここで しゃしんを とらないで ください。 — Xin đừng chụp ảnh ở đây.
• 窓まどを 開あけないで ください。 — Xin đừng mở cửa sổ.
• 手紙てがみを ぬらさないで ください。 — Xin đừng làm ướt lá thư.
• この ペンを 使つかわないで ください。 — Xin đừng dùng cây bút này. (使つかう → 使つかわない)
• あぶないですから、さわらないで ください。 — Nguy hiểm, xin đừng chạm vào. (あぶない＝nguy hiểm)
• 心配しんぱい しないで ください。 — Xin đừng lo lắng.