Bài 41: この 紙に 名前を 書かなければ なりません
N5 · Bài 41 · 18 phút — なければ なりません・なくても いいです：nói về quy định và việc “không cần làm”
Bài trước bạn đã học thể ない (書く → 書かない). Bài này dùng ngay nó: đổi phần ない ở cuối câu là nói được “phải〜” và “không〜 cũng được”. Làm thủ tục, đọc quy định, nghe bác sĩ dặn đều dùng đến. Xem truyện tranh trước nhé!
Học xong bài này, bạn có thể:
- Dùng thể ない để nói “phải〜”：書かない → 書かなければ なりません
- Nói “không〜 cũng được”：急がなくても いいです、はんこは なくても いいです
- Trả lời “〜なければ なりませんか”：はい、〜なければ なりません／いいえ、〜なくても いいです
Việc phải làm
Sau bão, ví của Rin cũng cạn sạch, nên cậu ấy quyết định đi làm thêm! (アルバイト＝làm thêm；窓口＝quầy；はんこ＝con dấu)
ない → なければ なりません＝phải〜；ない → なくても いいです＝không〜 cũng được (nghĩa là “không cần”, không phải “cấm”). Bài sau: Rin hỏi Bác Gấu một câu và nhận về câu trả lời bất ngờ...
Từ vựng bài này: những từ hay gặp khi làm thủ tục
- アルバイト (arubaito): làm thêm
- 窓口 (madoguchi): quầy (ở cơ quan nhà nước, nhà ga)
- 紙 (kami): giấy
- 名前 (namae): tên
- 書く (kaku): viết, điền
- はんこ (hanko): con dấu
- サイン (sain): chữ ký
- パスポート (pasupōto): hộ chiếu
- 見せる (miseru): cho 〜 xem, xuất trình
- 払う (harau): trả (tiền)
- 急ぐ (isogu): vội, nhanh lên
- くつ (kutsu): giày
- ぬぐ (nugu): cởi (giày, quần áo)
- 薬 (kusuri): thuốc
Ngữ pháp 1 / 2: Phải〜
Thể ない: ない → なければ なりません：phải〜
- Cách làm: ない → なければ なりません: Chia thể ない trước, rồi thay ない ở cuối: 書く → 書かない → 書かなければ なりません (phải viết). Cứ nhớ なければ như một khối, không cần tách ra.
- Cả ba nhóm động từ đều giống nhau: Mấu chốt là chia đúng thể ない: 行く→行かなければ、払う→払わなければ (はらい → はらわ: い → わ!)、起きる→起きなければ、する→しなければ、来る→来なければ (đọc là こ).
- なりません／いけません đều được: 〜なければ いけません nghĩa y hệt. なりません hay dùng cho quy định, lẽ thường; いけません rất hay dùng khi nói, mang cảm giác “mình thấy nhất định phải thế” hơn. Học cả hai, nghe là hiểu được rồi.
- Khi nào dùng?: Khi nói về quy định (ở quầy, trường học, thói quen của gia đình Nhật), lời dặn của bác sĩ, hoặc việc bản thân buộc phải làm: アルバイトを しなければ なりません。(Mình phải đi làm thêm.)
- Sách ghi là ならない: Từ điển và sách giáo khoa thường viết 〜なければ ならない (ならない là thể ない của なる). Cách viết này chỉ cần nhận ra; khi nói ta dùng 〜なければ なりません.
- この 紙に 名前を 書かなければ なりません。 — Phải viết tên vào tờ giấy này.
- パスポートを 見せなければ なりません。 — Phải xuất trình hộ chiếu.
- くつを ぬがなければ なりません。 — Phải cởi giày. (khi vào nhà người Nhật)
- まいにち 薬を 飲まなければ なりません。 — Ngày nào cũng phải uống thuốc.
- あしたは はやく 起きなければ いけません。 — Ngày mai nhất định phải dậy sớm.
- アルバイトを しなければ なりません。 — Mình phải đi làm thêm.
- お金を 払わなければ なりません。 — Phải trả tiền. (はらい → はらわ)
Ngữ pháp 2 / 2: Không〜 cũng được
Thể ない: ない → なくても いいです：không〜 cũng được
- Cách làm: ない → なくても いいです: Chia thể ない trước, rồi đổi ない thành なくても いいです: 急ぐ → 急がない → 急がなくても いいです (không vội cũng được).
- Thật ra là hai khối bạn đã học: ない chia giống tính từ い: たかい → たかくて, ない → なくて (〜くて của tính từ, đã học rồi). Rồi gắn 〜ても いいです ở Bài 37 (được phép〜): なくて＋も いいです＝“không〜 cũng được”.
- “Không có〜 cũng được” và “phải có〜”: Thể ない của あります là ない. Nên “không có〜 cũng không sao” là Nは なくても いいです: はんこは なくても いいです。(Không cần con dấu cũng được.) Ngược lại, ない → なければ なりません là “phải có〜”: はんこが なければ なりませんか。(Nhất định phải có con dấu ạ?)
- Trả lời câu hỏi “phải〜 không?”: Khi bị hỏi “〜なければ なりませんか”: nếu cần thì “はい、〜なければ なりません”; nếu không cần thì “いいえ、〜なくても いいです”. Ví dụ: 「くつを ぬがなければ なりませんか。」「いいえ、ぬがなくても いいです。」Lưu ý: なくても いいです là “không cần (không bắt buộc)”, không phải “cấm”, cũng không phải “mình quyết định không làm”.
- So sánh ba anh em: 書いても いいです＝viết cũng được; 書かなくても いいです＝không viết cũng được; 書かないで ください＝xin đừng viết. Nếu “không cần đến” mà nói thành 来ないで ください thì thành “xin đừng đến”, người nghe sẽ rất buồn đấy!
- はんこは なくても いいです。 — Không cần con dấu cũng được.
- 急がなくても いいですよ。 — Không vội cũng được nhé.
- きょうは 来なくても いいです。 — Hôm nay không đến cũng được.
- ぜんぶ 食べなくても いいですよ。 — Không cần ăn hết đâu nhé.
- お金は 払わなくても いいです。 — Không cần trả tiền. (はらい → はらわ)
- サインを して ください。はんこは なくても いいです。 — Xin hãy ký tên. Không cần con dấu cũng được.
- いいえ、くつを ぬがなくても いいです。 — Không, không cởi giày cũng được. (trả lời “Phải cởi giày không?”)