Bài 117: おかげで・せいで・ため

N3 · Bài 117 · 18 phút — Nhờ ~, tại ~, do ~: ba sắc thái khi nói về nguyên nhân

Bài trước ta đã ôn thời gian và sự biến đổi, Rin vẫn đang chờ thư trả lời của はな. Để nói nguyên nhân, ta đã học から và ので; bài này học thêm ba cách nói “nhìn vào kết quả tốt hay xấu”: おかげで、せいで、ため. Xem truyện tranh trước nhé!

Học xong bài này, bạn có thể:

• Dùng おかげで để nói “nhờ ~” (kết quả tốt, biết ơn)
• Dùng せいで／せいだ để nói “tại ~” (kết quả xấu, phàn nàn)
• Dùng せいか để nói “có lẽ là do ~”
• Hiểu thông báo ở ga: 「〜の ため」＝do ~, vì ~

Sau cơn bão

Rin vẫn chờ thư của はな. Tháng Chín, bão đến, tàu ngừng chạy! (運休うんきゅう＝ngừng chạy; 返事へんじ＝thư trả lời; 住所じゅうしょ＝địa chỉ)

Kết quả tốt dùng おかげで, kết quả xấu dùng せいで, thông báo dùng ため. Bài sau, kế hoạch Yanaka của Rin sắp đến tay trưởng phòng!

Từ vựng bài này: nguyên nhân và giao thông

• 〜おかげで (okage de): nhờ có ~, may nhờ ~
• 〜せいで (sei de): tại ~, vì ~ mà (ra nông nỗi)
• 〜せいか (sei ka): có lẽ là do ~
• 〜ため（に） (tame): do ~, vì ~
• 台風たいふう (taifū): bão
• 運休うんきゅう (unkyū): (Tàu điện, xe buýt) ngừng chạy
• アナウンス (anaunsu): thông báo (loa) ở ga
• 大雪おおゆき (ōyuki): tuyết lớn
• 遅おくれる (okureru): trễ; đến muộn
• 事故じこ (jiko): tai nạn, sự cố
• 工事こうじ (kōji): thi công, công trình
• 中止ちゅうし (chūshi): hủy, dừng tổ chức
• 出口でぐち (deguchi): lối ra
• ツアー (tsuā): tour, chuyến tham quan
• 案内あんないする (annai suru): dẫn đường, hướng dẫn
• 成功せいこう (seikō): thành công
• 手伝てつだう (tetsudau): giúp đỡ
• 返事へんじ (henji): thư trả lời, hồi âm
• 住所じゅうしょ (jūsho): địa chỉ
• 動うごく (ugoku): cử động, di chuyển; (máy móc, tàu xe) chạy, hoạt động
• 寝坊ねぼうする (nebō suru): ngủ quên
• 熱ねつ (netsu): sốt
• 薬くすり (kusuri): thuốc
• 試験しけん (shiken): kỳ thi
• 合格ごうかくする (gōkaku suru): đỗ, thi đậu
• 楽らく (raku): nhàn, thoải mái
• 下さがる (sagaru): giảm xuống; (sốt) hạ

Ngữ pháp 1 / 3: おかげで

A おかげで B＝nhờ có A mà có kết quả tốt B. Người nói mang lòng biết ơn.

• A おかげで B＝nhờ A mà B: A mang lại kết quả tốt B: 先生せんせいの おかげで、合格ごうかくしました。＝Nhờ thầy mà em đã đỗ. Tiếng Việt thường dịch là “nhờ”, “nhờ có”, “may mà có”.
• Cách nối: Nの／thể thường＋おかげで: Danh từ: みんなの おかげで. Động từ dùng thể thường, hay gặp thể た: 薬くすりを 飲のんだ おかげで. Tính từ い nối trực tiếp: 駅えきが 近ちかい おかげで. Tính từ な thêm な: 静しずかな おかげで.
• Cuối câu: 〜おかげだ／おかげです: Muốn đưa nguyên nhân xuống cuối câu: 成功せいこうしたのは、みんなの おかげです。＝Thành công được là nhờ mọi người. Nói lịch sự thì dùng おかげです.
• Chỉ dùng cho kết quả tốt: おかげで mang cảm giác “cảm ơn”, nên kết quả phải tốt. Nếu kết quả xấu mà vẫn nói おかげで thì nghe như đang mỉa mai.

• 先生せんせいの おかげで、試験しけんに 合格ごうかくしました。 — Nhờ thầy mà em đã đỗ kỳ thi.
• 薬くすりを 飲のんだ おかげで、熱ねつが 下さがった。 — Nhờ uống thuốc mà hết sốt.
• 駅えきが 近ちかい おかげで、毎朝まいあさ 楽らくです。 — Nhờ ga gần mà sáng nào cũng nhàn.
• くまたくんが 手伝てつだって くれた おかげで、ツアーが 成功せいこうした。 — Nhờ Kumata đến giúp mà tour thành công.
• 成功せいこうしたのは、みんなの おかげです。 — Thành công được là nhờ mọi người.

Ngữ pháp 2 / 3: せいで・せいか

A せいで B＝tại A mà xảy ra kết quả xấu B. Khi không chắc nguyên nhân, nói A せいか (có lẽ là do A).

• A せいで B＝tại A nên B: A mang lại kết quả xấu B: 台風たいふうの せいで、電車でんしゃが 止とまった。＝Tại bão nên tàu điện dừng. Tiếng Việt thường dịch là “tại”, “tại vì”, “chỉ tại ~”.
• Cách nối giống おかげ: Danh từ＋の: 事故じこの せいで. Động từ thể thường: 寝坊ねぼうした せいで. Tính từ い nối trực tiếp: 寒さむい せいで. Tính từ な thêm な: 下手へたな せいで.
• Cuối câu: 〜せいだ／せいです: 電車でんしゃが 遅おくれたのは、事故じこの せいです。＝Tàu điện trễ là tại sự cố.
• せいか＝có lẽ là do ~: Khi không chắc, đổi で thành か: 熱ねつの せいか、何なにも 食たべたく ない。＝Có lẽ do sốt nên chẳng muốn ăn gì. Đặt ở cuối câu cũng được: 住所じゅうしょの せいかな (có phải tại địa chỉ không?)、台風たいふうの せいかも しれません (có lẽ là tại bão).
• Cẩn thận khi đổ lỗi cho người: 「〜さんの せいだ」 là đổ lỗi thẳng cho người kia, giọng rất nặng. Khi nhận lỗi về mình, có thể nói: わたしが 寝坊ねぼうした せいです.

• 台風たいふうの せいで、電車でんしゃが 止とまった。 — Tại bão nên tàu điện dừng.
• 寝坊ねぼうした せいで、学校がっこうに 遅おくれました。 — Tại tôi ngủ quên nên đi học trễ.
• 電車でんしゃが 遅おくれたのは、事故じこの せいです。 — Tàu điện trễ là tại sự cố.
• 熱ねつの せいか、何なにも 食たべたく ない。 — Có lẽ do sốt nên chẳng muốn ăn gì.
• 食たべすぎた せいで、おなかが 痛いたい。 — Tại ăn nhiều quá nên đau bụng.

Ngữ pháp 3 / 3: ため

A ため（に）、B＝do A nên B. Cách nói trang trọng trong thông báo, loa phát thanh, tin tức; chỉ nêu nguyên nhân, không mang cảm xúc tốt xấu.

• A ため（に）、B＝do A nên B: 台風たいふうの ため、運休うんきゅうです。＝Do bão, ngừng chạy. Giống câu thông báo “Do ảnh hưởng của bão, tàu ngừng chạy” trong tiếng Việt.
• Cách nối: Nの／thể thường＋ため: Danh từ＋の: 大雪おおゆきの ため. Động từ thể thường: 事故じこが あった ため. Tính từ い nối trực tiếp: 寒さむい ため. Tính từ な thêm な: 静しずかな ため.
• Nguyên nhân? Hay mục đích?: Ta đã học ために nghĩa “để ~”. Trước nó là hành động mình sắp làm (thể từ điển) → mục đích: 勉強べんきょうする ために. Trước nó là sự việc, trạng thái, chuyện đã xảy ra (事故じこが あった、寒さむい、大雪おおゆき) → nguyên nhân. Lưu ý: danh từ＋の ため có thể là cả hai — 大雪おおゆきの ため＝do tuyết lớn; 先生せんせいの ため＝vì thầy / cho thầy, phải xem ngữ cảnh.
• Khi nào dùng: Thông báo, loa phát thanh, tin tức, báo cáo, giải thích chính thức. Nói chuyện với bạn thì dùng から、ので là đủ; nói ため sẽ quá cứng.

• 台風たいふうの ため、電車でんしゃは 運休うんきゅうです。 — Do bão, tàu điện ngừng chạy.
• 大雪おおゆきの ため、電車でんしゃが 遅おくれて います。 — Do tuyết lớn, tàu điện đang chạy trễ.
• 事故じこが あった ため、バスが 遅おくれました。 — Do có tai nạn, xe buýt bị trễ.
• 工事こうじの ため、この 出口でぐちは 使つかえません。 — Do thi công, lối ra này không sử dụng được.
• 雨あめの ため、ツアーは 中止ちゅうしに なりました。 — Do trời mưa, tour đã bị hủy.