Bài 44: うん、いいよ！

N5 · Bài 44 · 18 phút — Bỏ です・ます đi, nói thoải mái như bạn bè

Cho đến giờ, bạn học toàn です・ます lịch sự. Nhưng giữa bạn bè và người nhà, người Nhật nói bằng 「thể thường」 (còn gọi là thể thân mật). Tin vui: phần lớn bạn đã học rồi — thể từ điển của động từ (Bài 34), thể ない (Bài 40), thể た (Bài 42), たかくない・たかくなかった của tính từ, và じゃない (cách nói nhẹ nhàng của じゃありません) mà bạn gặp khi học phủ định của danh từ. Bài này xếp tất cả vào một bảng tổng hợp, và chỉ có hai điều thật sự mới: ない → なかった của động từ, và です → だ、でした → だった của danh từ・tính từ な. Xem truyện tranh trước nào!

Học xong bài này, bạn có thể:

• Chuyển động từ sang thể thường: 行いく・行いかない・行いった・行いかなかった
• Chuyển tính từ, danh từ sang thể thường: たかい・たかかった／ひまだ・ひまだった
• Hỏi đáp với bạn bè bằng thể thường: あした、ひま？ ── うん、ひまだよ。

Với bạn bè, không cần です・ます

Hỏi bà cụ ở khu phố mua sắm mà vẫn chưa tìm ra tiệm. Trên đường tan học, Kumata có một đề nghị… (ふつうに 話はなす＝nói chuyện bình thường, không dùng kính ngữ; しょうてんがい＝phố mua sắm; ふるい＝cũ; だんご＝bánh dango)

Thể thường＝cách nói bỏ です・ます, dùng khi nói với bạn bè, người nhà. Bài sau: Rin bắt đầu viết nhật ký bằng thể thường!

Từ vựng bài này: những từ dùng khi trò chuyện với bạn

• ふつう (futsū): bình thường, thông thường
• 話はなす (hanasu): nói, nói chuyện
• うん (un): ừ, ờ (＝cách nói thân mật của はい)
• ううん (uun): không (＝cách nói thân mật của いいえ)
• ほんとう (hontō): thật, thật sự
• 商店街しょうてんがい (shōtengai): phố mua sắm
• 写真しゃしん (shashin): ảnh, bức ảnh
• おなか (onaka): bụng
• すく (suku): (bụng) đói, trống
• ひま (hima): rảnh, rảnh rỗi
• 宿題しゅくだい (shukudai): bài tập về nhà
• すごく (sugoku): rất, siêu (cách nói giữa bạn bè)

Ngữ pháp 1 / 3: Thể thường của động từ

Thể thường của động từ: thể từ điển・thể ない・thể た・なかった

• Thể thường là gì?: Thể thường là cách nói không có です・ます, còn gọi là 「thể thân mật」. Dùng khi nói với bạn bè, người nhà, người nhỏ tuổi hơn mình; với thầy cô, nhân viên cửa hàng, người mới gặp lần đầu thì vẫn dùng です・ます. Sau này nhiều mẫu câu cũng đi sau thể thường, nên bảng này nhất định phải thuộc!
• Bốn thể thường của động từ: 行いきます → 行いく (thể từ điển); 行いきません → 行いかない (thể ない); 行いきました → 行いった (thể た); 行いきませんでした → 行いかなかった. Ba dạng đầu bạn đều học rồi! Lưu ý thể từ điển không nhất thiết kết thúc bằng る: động từ nhóm Ⅰ kết thúc bằng âm hàng う: 行いく、話はなす、飲のむ.
• Với động từ, chỉ có một điều mới: なかった: Đuôi ない biến đổi giống tính từ い: い → かった, giống như たかくない → たかくなかった bạn đã học. Vì vậy 行いかない → 行いかなかった、食たべない → 食たべなかった、しない → しなかった、来こない → 来こなかった.
• ある khá đặc biệt: Phủ định của ある không phải あらない mà là ない: ある・ない・あった・なかった. Câu 「店みせは なかった」 Rin nói trong truyện tranh nghĩa là 「(lúc đó) không có tiệm đó」.
• Mẹo nhỏ khi nói chuyện với bạn bè: ① Câu hỏi không thêm か, chỉ cần lên giọng cuối câu: 行いく？ ② Trả lời bằng うん (ừ)／ううん (không): うん、行いく。／ううん、行いかない。Khi bị hỏi もう〜た？ (đã ...chưa?) mà chưa làm, nói まだ〜て いない (thể thường của 〜て いません): ううん、まだ して いない。③ Giữa bạn bè hay lược は・が・を, thay bằng một nhịp ngừng 「、」 ở vị trí đó: 宿題しゅくだい（を）、もう した？／写真しゃしん（は）、ふるいね。／おなか（が） すいた。Đây chỉ là thói quen khi nói chuyện thoải mái; khi dùng です・ます hay viết văn thì vẫn phải nói đủ trợ từ.

• きのう 谷中やなかに 行いった。 — Hôm qua mình đã đi Yanaka.
• きょうは 学校がっこうに 行いかない。 — Hôm nay không đi học.
• あした、くまやに 行いく？ ── うん、行いく！ — Mai đi くまや không? ── Ừ, đi!
• きょうは なにも 食たべなかった。 — Hôm nay chẳng ăn gì cả. (なにも＋phủ định)
• 宿題しゅくだい、もう した？ ── ううん、まだ して いない。 — Bài tập làm xong chưa? ── Chưa làm. (đã lược を của 宿題しゅくだいを; まだ＋て いない)
• くまたさんは きのう 来こなかった。 — Hôm qua Kumata không đến. (来くる → 来こない → 来こなかった)
• おなか すいた。 — Đói bụng rồi. (おなかが すいた → おなか すいた, đã lược が)

Ngữ pháp 2 / 3: Thể thường của tính từ い

Thể thường của tính từ い: chỉ cần bỏ です

• Chỉ cần bỏ です: Các dạng đã học như たかいです、たかくないです、たかかったです、たかくなかったです, bỏ です đi là thành thể thường: たかい・たかくない・たかかった・たかくなかった.
• Đừng thêm だ: Tính từ い tự kết thúc câu được, phía sau không thêm だ: きょうは あつい。(○) きょうは あついだ。(×). だ dành cho tính từ な và danh từ ở mẫu ngữ pháp tiếp theo.
• いい là trường hợp đặc biệt: いい chỉ ở dạng hiện tại khẳng định mới đọc là いい, còn lại đều biến từ よい (＝cách nói trang trọng hơn của いい): よくない、よかった、よくなかった. Nói いくない là sai, nhất định phải nói よくない.
• 〜たい、ほしい cũng vậy: 〜たい và ほしい biến đổi giống tính từ い: 食たべたいです → 食たべたい、食たべたくないです → 食たべたくない; ほしかったです → ほしかった.

• きょうは あついね。 — Hôm nay nóng quá.
• この ラーメン、おいしい！ — Tô ramen này ngon quá! (この ラーメン（は）、đã lược は)
• きのうは さむかった。 — Hôm qua lạnh lắm.
• テスト、むずかしくなかった。 — Bài thi (hôm trước) không khó. (テスト（は）、đã lược は)
• その 映画えいが、よかった？ ── うん、すごく よかった！ — Phim đó (xem rồi) hay không? ── Ừ, siêu hay! (いい → よかった; すごく＝rất, siêu)
• きょうは なにも 食たべたくない。 — Hôm nay chẳng muốn ăn gì cả.

Ngữ pháp 3 / 3: Tính từ な・danh từ＋だ

Thể thường của tính từ な・danh từ: đổi です thành だ

• Mới: です → だ: です của tính từ な và danh từ biến thành だ ở thể thường: ひまです → ひまだ、雨あめです → 雨あめだ、学生がくせいです → 学生がくせいだ.
• Ôn tập: じゃない・じゃなかった: Phủ định bạn đã học rồi: khi học phủ định của danh từ bạn đã gặp, じゃありません nói với bạn bè thành じゃない; bài quá khứ của tính từ cũng đã học じゃありませんでした. Ở đây chỉ xếp chúng vào bảng tổng hợp: ひまじゃありません → ひまじゃない, quá khứ cũng là ない → なかった: ひまじゃなかった.
• Mới: でした → だった: でした → だった: ひまでした → ひまだった、雨あめでした → 雨あめだった. Tính từ な không thêm かった được (ひまかった ×), đó là cách biến đổi của tính từ い.
• Câu hỏi không nói だ: Khi bạn bè hỏi, sau danh từ và tính từ な cứ lên giọng thẳng: ひま？、元気げんき？、ほんとう？ Khi trả lời có thể nói うん、ひまだよ。Chỉ đáp bằng một danh từ cũng rất tự nhiên: 「どこに 行いった？」「商店街しょうてんがい。」
• だ nghe khá thẳng: Câu chỉ kết thúc bằng một chữ だ nghe khá cứng, dứt khoát. Khi trò chuyện với bạn bè, hay thêm よ、ね cho mềm mại: ひまだよ、いい 天気てんきだね。(天気てんき＝thời tiết)

• あしたは ひまだ。 — Mai mình rảnh.
• きょうは ひまじゃない。 — Hôm nay mình không rảnh.
• きのうは 雨あめだった。 — Hôm qua trời mưa. (hôm qua là ngày mưa)
• くまやは しずかじゃなかった。 — くまや (lúc đó) không yên tĩnh.
• 元気げんき？ ── うん、元気げんきだよ。 — Khỏe không? ── Ừ, khỏe nhé.
• リンさんは 日本人にほんじんじゃない。台湾人たいわんじんだ。 — Rin không phải người Nhật, là người Đài Loan.