Bài 45: 谷中に 行った

N5 · Bài 45 · 18 phút — Ôn Bài 40～44: thể ない, thể た, thể thường – cả tuần nhật ký dùng hết

Bài này không học ngữ pháp mới! Ta nối Bài 40～44 thành "nhật ký một tuần" của Rin: thứ Hai đi Yanaka tìm tiệm, thứ Ba tìm hụt, thứ Tư Kumata giúp, thứ Năm… Thầy Mèo lại gây chuyện. Trong đề, くまた là bạn Kumata, リン là bạn Rin, 先生せんせい là Thầy Mèo.

Học xong bài này, bạn có thể:

• Đổi động từ thể ます sang bốn thể thường: る・ない・た・なかった (kể cả hai ngoại lệ ある→ない và いく→いった)
• Đổi tính từ và danh từ sang thể thường: やさしい・やさしくない, しずかだ・しずかだった, cùng ngoại lệ いい→よかった
• Dùng thể ない để nói "xin đừng〜", "phải〜", "không〜 cũng được"
• Dùng thể た để nói "đã từng〜", "nào là〜, nào là〜 (nêu ví dụ)", "nên〜", và phân biệt rõ: với bạn dùng thể thường, với thầy cô dùng です・ます

Nhật ký của Rin: 4 ngày, 4 bài

Rin và Kumata nói chuyện thể thường. Tuần này Rin viết nhật ký thể thường! (にっき＝nhật ký; lời Rin＝nội dung nhật ký)

Nhật ký và bạn bè dùng thể thường: いった・なかった・やさしい. Bài sau Rin bị cảm, học 「vì〜」「chắc là〜」!

Nhật ký bị xem trộm

Kumata và Rin nói chuyện thể thường, với Thầy Mèo thì đổi lại です・ます. Bấm từng câu để nghe tiếng Nhật.

Thẻ từ vựng ôn tập

• 日記にっき (nikki): nhật ký (mới)
• 地図ちず (chizu): bản đồ (mới)
• かく (kaku): vẽ (mới)
• また (mata): lại, một lần nữa (Bài 28)
• さがす (sagasu): tìm (Bài 36)
• やさしい (yasashii): hiền, tốt bụng (mới)
• ほんとう (hontō): thật (Bài 44)
• 長ながい (nagai): dài (mới)
• うん (un): ừ (Bài 44)
• ある (aru): có, ở (đồ vật)
• 行いく (iku): đi
• 来くる (kuru): đến
• だんご (dango): dango (bánh nếp viên)

Ngữ pháp 1 / 4: Động từ thể thường

Thể thường của động từ (＝thể thân mật) chỉ có bốn ô: る (hiện tại)・ない (phủ định)・た (quá khứ)・なかった (quá khứ phủ định). Dùng khi viết nhật ký và nói chuyện với bạn

• Thể ない: Nhóm Ⅰ hàng う→hàng あ＋ない: Nhóm Ⅰ đổi âm cuối hàng う sang hàng あ rồi thêm ない: のむ→のまない. Nhóm Ⅱ, Ⅲ và ある đặc biệt thì xem ô "phủ định" ở áp phích phía trên.
• Thể た: theo thể て, đổi một chữ: Biết thể て là biết thể た: のんで→のんだ、かいて→かいた、まって→まった、たべて→たべた、して→した、きて→きた. Thể て của いく vốn là ngoại lệ いって, nên thể た cũng thành いった (không phải いきた).
• なかった: quá khứ của ない: ない biến đổi giống tính từ い: い→かった. いかない→いかなかった、たべない→たべなかった、ない→なかった。

• 毎日まいにち 日本語にほんごを 勉強べんきょうする。 — Ngày nào cũng học tiếng Nhật.
• きのうは どこにも 行いかなかった。 — Hôm qua không đi đâu cả.
• 駅えきで くまたを 待まった。 — Đã đợi Kumata ở ga.
• コーヒーは 飲のまない。 — Tôi không uống cà phê.

Ngữ pháp 2 / 4: Tính từ・Danh từ

Tính từ い bỏ です là thành thể thường; tính từ な và danh từ đổi です thành だ. Phủ định và quá khứ cũng có bộ riêng

• Tính từ い: bỏ です: やさしいです→やさしい、やさしくないです→やさしくない、やさしかったです→やさしかった. Tất cả chỉ là bỏ です đi.
• Tính từ な・Danh từ: です→だ: しずかです→しずかだ、しずかじゃありません→しずかじゃない、しずかでした→しずかだった、しずかじゃありませんでした→しずかじゃなかった. Danh từ cũng vậy: がくせいだ・がくせいだった。
• Ngoại lệ いい: Khi chia, いい đổi thành よ: よくない・よかった・よくなかった. Chỉ có dạng khẳng định hiện tại vẫn là いい。

• きのうは さむかった。 — Hôm qua trời lạnh.
• この ラーメンは たかくない。 — Tô ramen này không đắt.
• 谷中やなかは しずかだった。 — Yanaka (hồi đó) rất yên tĩnh.
• きのうは 日曜日にちようびじゃなかった。 — Hôm qua không phải Chủ nhật.

Ngữ pháp 3 / 4: Mẫu câu thể ない

Làm thể ない trước, rồi đổi phần đuôi: 〜ないで ください (xin đừng), 〜なければ なりません (phải), 〜なくても いいです (không〜 cũng được)

• 〜ないで ください: xin đừng〜: Thể ない＋で ください. Lịch sự nhờ đối phương "đừng làm": 外そとに 出でないで ください、さわらないで ください。
• 〜なければ なりません: phải〜: Đổi ない của thể ない thành なければ, phía sau thêm なりません (cũng có thể nói いけません): かかなければ なりません＝không viết là không được＝phải viết.
• 〜なくても いいです: không〜 cũng được: Đổi ない thành なくても, phía sau thêm いいです: こなくても いいです＝không đến cũng được. Khi trả lời câu hỏi "〜なければ なりませんか", nói "không cần" là いいえ、〜なくても いいです。

• ここで 写真しゃしんを とらないで ください。 — Xin đừng chụp ảnh ở đây.
• 毎日まいにち 日本語にほんごを 勉強べんきょうしなければ なりません。 — Ngày nào cũng phải học tiếng Nhật.
• あしたは 学校がっこうに 来こなくても いいです。 — Ngày mai không đến trường cũng được.
• 冷蔵庫れいぞうこを 開あけないで ください。 — Xin đừng mở tủ lạnh.

Ngữ pháp 4 / 4: Mẫu câu thể た

Thể た＋ことが ある (đã từng〜), 〜たり〜たり する (nào là〜, nào là〜 (nêu ví dụ)), 〜た ほうが いい (nên〜); "nên không〜" dùng thể ない

• 〜た ことが あります: đã từng〜: Thể た＋ことが あります nói về kinh nghiệm: 京都きょうとに いった ことが あります. Chưa từng thì nói 〜た ことが ありません. Với bạn bè: いった ことが ある。
• 〜たり〜たり します: nào là〜, nào là〜 (nêu ví dụ): Chọn hai việc tiêu biểu trong nhiều việc: よんだり、ねたり します. Cuối câu nhất định phải có します, và thì của cả câu cũng do nó quyết định: việc đã làm cuối tuần thì nói しました。
• 〜た ほうが いい／〜ない ほうが いい: Khuyên "nên〜" dùng thể た: きいた ほうが いいです. Khuyên "nên không〜" dùng thể ない: たべすぎない ほうが いいです. Chú ý không phải なかった。

• 浅草あさくさに 行いった ことが あります。 — Tôi đã từng đến Asakusa.
• 日曜日にちようびは 本ほんを 読よんだり、寝ねたり します。 — Chủ nhật tôi lúc thì đọc sách, lúc thì ngủ.
• 日本語にほんごで 日記にっきを 書かいた ほうが いいですよ。 — Viết nhật ký bằng tiếng Nhật thì tốt hơn đấy.
• 食たべすぎない ほうが いいですよ。 — Nên không ăn quá nhiều đấy.