Bài 46: ねつが あるので、休みます

N5 · Bài 46 · 18 phút — Nói lý do “vì〜” và phỏng đoán “chắc là〜”

Ở Bài 44–45 bạn đã biết đổi câu sang thể thường. Bài này thể thường sẽ có đất dụng võ ngay: thể thường + ので là “vì〜”; thể thường + でしょう／だろう là “chắc là〜”. Danh từ và tính từ đuôi な có một cái bẫy nhỏ, lát nữa sẽ nói kỹ. Xem truyện tranh trước nào!

Học xong bài này, bạn có thể:

• Dùng ので để nói lý do lịch sự: ねつが あるので、休やすみます。(Vì sốt nên xin nghỉ)
• Dùng でしょう để phỏng đoán “chắc là〜”, hiểu dự báo thời tiết: あしたは 雨あめが 降ふるでしょう。
• Dùng でしょう？ để xác nhận “〜đúng không?”; hiểu lời tự nhủ trong lòng và だろう giữa bạn bè

Một ngày bị cảm

Hôm sau, sau khi viết xong nhật ký thứ tư, Rin bị cảm. Cậu ấy nằm trong ký túc xá, gọi điện xin thầy Mèo nghỉ... (ねつ＝sốt; かぜ＝cảm; のど＝cổ họng; うん＝ừ (はい dạng thân mật); むり＝cố quá sức; しない ほうが いい＝tốt nhất đừng〜)

Nói lý do dùng ので, phỏng đoán dùng でしょう, lời trong lòng dùng だろう. Bài sau: Rin khỏi bệnh, kỳ nghỉ dài cậu ấy “định” đi du lịch một mình!

Từ vựng bài này: bệnh tật, thời tiết

• 風邪かぜ (kaze): cảm, cảm lạnh
• 熱ねつ (netsu): sốt; nhiệt độ cơ thể
• のど (nodo): cổ họng
• 痛いたい (itai): đau
• 休やすむ (yasumu): nghỉ ngơi; xin nghỉ (không đi học, đi làm)
• 寝ねる (neru): ngủ
• 無理むり (muri): cố quá sức, gắng gượng
• おだいじに (odaiji ni): giữ gìn sức khỏe nhé (nói với người bệnh)
• うん (un): ừ, ờ (はい dạng thân mật)
• たぶん (tabun): có lẽ, chắc là
• 薬くすり (kusuri): thuốc
• 雨あめ (ame): mưa
• 降ふる (furu): (mưa, tuyết) rơi
• 晴はれ (hare): trời nắng, trời quang
• 遅おくれる (okureru): trễ, chậm (giờ)

Ngữ pháp 1 / 3: ので

Thể thường＋ので: giải thích “vì〜” (khách quan, lịch sự hơn)

• ので là gì?: ので đặt sau lý do, nghĩa là “vì〜 (nên)”. Lý do trước, kết quả sau: ねつが あるので、休やすみます。 Vế sau cứ nói dạng です・ます bình thường, cũng có thể là lời xin phép, nghe rất lịch sự: ねつが あるので、休やすんでも いいですか。(Vì sốt, em xin nghỉ được không ạ?)
• Động từ・tính từ đuôi い: nối thể thường trực tiếp: ある＋ので、痛いたい＋ので、ない＋ので. Quá khứ cũng dùng thể thường: 飲のんだので、遅おくれたので. Chú ý tính từ đuôi い không thêm な: 痛いたいので, không phải 痛いたいなので.
• Tính từ đuôi な・danh từ: だ → な: Thể thường là 静しずかだ、かぜだ, nhưng だ gặp ので phải đổi thành な: 静しずかなので、かぜなので、日曜日にちようびなので. きれい、好すき cũng là tính từ đuôi な đấy: きれいなので、好すきなので. Chỉ だ ở thì hiện tại mới đổi: quá khứ giữ nguyên, 静しずかだったので、かぜだったので (だった vẫn giữ).
• Chọn ので hay から?: Cả hai đều là “vì”. から (Bài 28) nhấn vào “lý do của riêng tôi”, nói với bạn bè rất tự nhiên; ので nghe như giải thích tình huống khách quan, mềm mại và lịch sự hơn. Khi xin thầy nghỉ hay giải thích với nhân viên, dùng ので là an toàn nhất.

• ねつが あるので、休やすみます。 — Vì sốt nên xin nghỉ.
• この へやは 静しずかなので、よく 勉強べんきょうします。 — Phòng này yên tĩnh nên mình hay học ở đây. (tính từ đuôi な＋なので)
• きょうは 日曜日にちようびなので、学校がっこうは 休やすみです。 — Hôm nay là Chủ nhật nên trường nghỉ. (danh từ＋なので)
• 薬くすりを 飲のんだので、すこし よく なりました。 — Vì đã uống thuốc nên đỡ hơn một chút. (dạng た＋ので)
• でんしゃが 遅おくれたので、タクシーで 行いきました。 — Vì tàu điện bị trễ nên đã đi taxi.

Ngữ pháp 2 / 3: でしょう

Thể thường＋でしょう: “chắc là〜” (phỏng đoán), “〜đúng không?” (xác nhận)

• Cách dùng 1: phỏng đoán “chắc là〜”: Dùng khi chưa chắc chắn nhưng nghĩ là như vậy. Dự báo thời tiết Nhật ngày nào cũng nói: あしたは 雨あめが 降ふるでしょう。 Thêm たぶん phía trước thì ý đoán rõ hơn: たぶん 晴はれでしょう。
• Cách nối: thể thường＋でしょう: Động từ: 降ふるでしょう、降ふらないでしょう、寝ねたでしょう. Tính từ đuôi い: 寒さむいでしょう、寒さむかったでしょう. Danh từ・tính từ đuôi な: bỏ だ rồi nối thẳng: かぜでしょう、静しずかでしょう. Lưu ý: tiếng Việt đặt “chắc” ở đầu vế, còn でしょう luôn đứng cuối câu.
• Cách dùng 2: xác nhận “〜đúng không?” (nghe giọng để phân biệt): Lên giọng ở cuối câu thì thành “〜đúng không?”, dùng khi bạn nghĩ người nghe sẽ đồng ý. Kumata nói: メロンパンが 好すきでしょう？ (Cậu thích melon pan, đúng không?) Khi mời ăn thử cũng hay nghe: これは おいしいでしょう？ Cùng một câu かぜでしょう: xuống giọng ↘ là “chắc là cảm” (phỏng đoán); lên giọng ↗ là “là cảm, đúng không?” (xác nhận).
• Mức độ lịch sự: でしょう là dạng phỏng đoán của です, khá lịch sự, dự báo thời tiết và nhân viên cửa hàng đều dùng. Nhưng nói thẳng “〜でしょう。” với thầy thì nghe như đang đọc đáp án, còn “〜đúng không?↗” lại hơi giống đang kiểm tra người ta. Muốn hỏi thầy thì thêm か cho lịch sự: あしたは 雨あめでしょうか。(Ngày mai trời có mưa không ạ?)

• あしたは 雨あめが 降ふるでしょう。 — Ngày mai chắc sẽ mưa.
• あしたは 晴はれでしょう。 — Ngày mai chắc là trời nắng. (danh từ nối thẳng)
• よるの 京都きょうとは 静しずかでしょう。 — Kyoto buổi tối chắc yên tĩnh lắm. (tính từ đuôi な nối thẳng)
• リンさんは もう 寝ねたでしょう。 — Rin chắc đã ngủ rồi. (dạng た＋でしょう)
• これは おいしいでしょう？ — Món này ngon, đúng không? ↗

Ngữ pháp 3 / 3: だろう

Thể thường＋だろう: dạng thân mật của でしょう (tự nhủ, lời trong lòng)

• だろう＝dạng thân mật của でしょう: Giống như dạng thân mật của です là だ, dạng thân mật của でしょう là だろう. Nghĩa không đổi: あしたは 雨あめが 降ふるだろう。(Ngày mai chắc sẽ mưa)
• Cách nối giống でしょう: Động từ, tính từ đuôi い dùng thể thường: あるだろう、高たかいだろう、むずかしかっただろう. Danh từ, tính từ đuôi な không thêm だ: 雨あめだろう、静しずかだろう.
• Khi nào dùng?: Hay gặp nhất là tự nhủ, nghĩ thầm: thầy Mèo thấy Rin ngủ liền nghĩ trong lòng “リンさんは 食たべないだろう”. Người lớn nói với người nhỏ, hay con trai nói với bạn thân cũng dùng, ví dụ ông nội lo cho Rin nói “ねつが あるだろう” (chắc là sốt rồi). Có điều だろう nghe nam tính và cứng hơn, con gái ít nói thẳng với người khác.
• Đừng nói với thầy cô, nhân viên, người lớn: だろう là thể thân mật lại khá cứng, nói thẳng với thầy cô, nhân viên, người lớn sẽ rất bất lịch sự. Với thầy hãy dùng でしょう, muốn hỏi thì dùng でしょうか. Trong gia đình có thể dùng thể thân mật, nhưng cũng ít ai nói だろう với ông nội.

• ねつが あるだろう。 — Chắc là sốt rồi. (ông nội lo cho Rin)
• あしたは 雨あめが 降ふるだろう。 — Ngày mai chắc sẽ mưa. (tự nhủ)
• リンさんは メロンパンを 食たべないだろう。 — Rin chắc không ăn melon pan đâu. (lời nghĩ thầm của thầy Mèo)
• きのうの テストは むずかしかっただろう。 — Bài thi hôm qua chắc khó lắm. (thấy bạn ủ rũ, nghĩ thầm)
• あの みせは 高たかいだろう。 — Quán đó chắc đắt lắm.