Bài 52: 前より 読める！

N4 · Bài 52 · 18 phút — Nói "biết/có thể làm gì", và "nhìn thấy, nghe thấy"

Bạn đã học "Vことが できます" (có thể ~) và việc chia động từ thành ba nhóm. Bài này sẽ rút gọn mẫu đó: 読よむ ことが できます → 読よめます. Ngoài ra, tiếng Nhật còn có động từ riêng cho "nhìn thấy, nghe thấy". Xem truyện tranh trước nhé!

Học xong bài này, bạn có thể:

• Biến động từ sang thể khả năng để nói "biết/có thể ~": 日本語にほんごが 話はなせます。(Tôi nói được tiếng Nhật)
• Dùng 見みえる・聞きこえる để nói "nhìn thấy, nghe thấy": 窓まどから 木きが 見みえます。
• Khi đi du lịch mà nghe không rõ, lịch sự nhờ người ta nói lại: すみません、よく 聞きこえません。(ở đây よく = rõ)

Manh mối sân thượng

Bác Gấu nghe đến "はな" liền làm rơi cái muôi... Chiều tối, Rin lại mở thư của ông nội trên sân thượng ký túc xá. (屋上おくじょう＝sân thượng; 店みせ＝tiệm; 窓まど＝cửa sổ; 鐘かね＝chuông; 音おと＝âm thanh)

Đổi động từ sang thể khả năng là "biết/có thể ~"; những gì tự lọt vào mắt, vào tai thì dùng 見みえる・聞きこえる. Bài sau: cả nhóm đi tìm cây lớn ở Yanaka!

Từ vựng bài này: đọc hiểu, nhìn thấy, nghe thấy

• 読よめる (yomeru): đọc hiểu được, biết đọc (thể khả năng của 読よむ)
• できる (dekiru): biết, có thể (thể khả năng của する)
• 見みえる (mieru): nhìn thấy (tự lọt vào mắt)
• 聞きこえる (kikoeru): nghe thấy (âm thanh tự lọt vào tai)
• よく (yoku): rõ, kỹ (nghĩa mới của bài này)
• 前まえより (mae yori): hơn trước
• 手紙てがみ (tegami): thư
• 屋上おくじょう (okujō): sân thượng (nền phẳng trên nóc tòa nhà)
• 窓まど (mado): cửa sổ
• 木き (ki): cây
• 桜さくら (sakura): hoa anh đào; cây anh đào
• お寺てら (otera): chùa
• 鐘かね (kane): chuông (của chùa)
• 声こえ (koe): tiếng (của người hoặc con vật)
• 音おと (oto): tiếng động (do đồ vật phát ra)
• 富士山ふじさん (Fujisan): núi Phú Sĩ
• めがね (megane): kính mắt
• 泳およぐ (oyogu): bơi
• なっとう (nattō): natto (đậu nành lên men)

Ngữ pháp 1 / 2: Thể khả năng

Thể khả năng: động từ chuyển thành "biết/có thể ~" (năng lực, hoặc hoàn cảnh cho phép)

• Thể khả năng là gì?: Thể khả năng＝"biết/có thể ~". Có thể nói về năng lực: 日本語にほんごが 話はなせます (tôi nói được tiếng Nhật); cũng có thể nói về hoàn cảnh cho phép: この 部屋へやで 勉強べんきょうできます (phòng này học được). Nghĩa giống "読よむ ことが できます" ở Bài 35, chỉ là ngắn hơn, và được dùng nhiều hơn trong đời sống lẫn văn viết (ことが できる nghe trang trọng, cứng hơn).
• Nhóm Ⅰ: hàng う → hàng え＋る: Âm cuối của thể từ điển chuyển sang hàng え rồi thêm る: 読よむ→読よめる、話はなす→話はなせる、泳およぐ→泳およげる. Cẩn thận: 帰かえる là nhóm Ⅰ (Bài 34): 帰かえる→帰かえれる.
• Nhóm Ⅱ: る → られる; nhóm Ⅲ học thuộc: Nhóm Ⅱ bỏ る thêm られる: 食たべる→食たべられる、見みる→見みられる、起おきる→起おきられる、寝ねる→寝ねられる. Nhóm Ⅲ: する→できる (勉強べんきょうする→勉強べんきょうできる)、来くる→来こられる (đọc là こられる, không phải くられる).
• Sau khi thành thể khả năng, chia như nhóm Ⅱ: Mọi thể khả năng đều kết thúc bằng る và chia giống nhóm Ⅱ: 読よめる→読よめます・読よめません・読よめない・読よめた. Đối tượng thường đổi を thành が: 漢字かんじを 読よむ → 漢字かんじが 読よめる. (Người Nhật cũng có khi nói を, nhưng người mới học dùng が là an toàn nhất.)

• 日本語にほんごが すこし 話はなせます。 — Tôi nói được một chút tiếng Nhật.
• 漢字かんじは 読よめますが、書かけません。 — Chữ Kanji tôi đọc hiểu được, nhưng không viết được. (〜が、〜: Bài 28)
• なっとうが 食たべられますか。 — Bạn ăn được natto không? (Nghĩa đen: có thể ăn không)
• この 部屋へやで 勉強べんきょうできます。 — Phòng này học được. (する→できる)
• あしたは 7時じに 来こられますか。 — 7 giờ sáng mai bạn đến được không? (来くる→来こられる)

Ngữ pháp 2 / 2: 見みえる・聞きこえる

見みえる・聞きこえる: cảnh vật tự lọt vào mắt, âm thanh tự lọt vào tai — "nhìn thấy, nghe thấy"

• 見みえる＝nhìn thấy: Không cần cố nhìn, cảnh vật tự lọt vào mắt: 屋上おくじょうから 富士山ふじさんが 見みえます. Cũng có thể nói về tình trạng của mắt: めがねが ないから、よく 見みえません (không đeo kính nên nhìn không rõ; ở đây よく＝rõ, không phải "thường"). Nhìn ra từ đâu thì tự nhiên nhất là dùng から chỉ điểm xuất phát: 窓まどから、屋上おくじょうから.
• 聞きこえる＝nghe thấy: Âm thanh tự truyền vào tai: お寺てらの 鐘かねが 聞きこえます. Khi gọi điện, gọi video mà sóng yếu, hãy nói: すみません、よく 聞きこえません。もういちど おねがいします。 Chú ý: よく＋見みえません/聞きこえません＝nhìn không rõ/nghe không rõ (よく ở đây là "rõ, kỹ", không phải "thường").
• 見みえる vs 見みられる: 見みられる là thể khả năng của 見みる: có dịp, có điều kiện để đi xem (thứ mình muốn xem). この 部屋へやで テレビが 見みられます＝phòng này xem được ti vi (có điều kiện để xem). 見みえる là vật tự lọt vào tầm mắt, mắt nhìn rõ. Vì vậy "không có kính nên nhìn không rõ" phải nói 見みえません, không phải 見みられません. Tiếng Việt cũng phân biệt tương tự: "nhìn thấy" ≈ 見みえる, còn "xem được" ≈ 見みられる.
• 聞きこえる vs 聞きける: 聞きける là thể khả năng của 聞きく: có dịp đi nghe, ví dụ "ở đây nghe được nhạc". Âm thanh nhỏ, nghe không rõ thì nhất định dùng 聞きこえません. Ngoài ra 聞きく còn có nghĩa "hỏi", còn 聞きこえる thì không.

• 屋上おくじょうから 富士山ふじさんが 見みえます。 — Từ sân thượng nhìn thấy núi Phú Sĩ.
• めがねが ないから、よく 見みえません。 — Vì không đeo kính nên nhìn không rõ. (よく＝rõ)
• となりの 部屋へやから 声こえが 聞きこえます。 — Từ phòng bên cạnh nghe thấy tiếng nói chuyện.
• すみません、よく 聞きこえません。もういちど おねがいします。 — Xin lỗi, tôi nghe không rõ. Xin hãy nói lại một lần nữa. (よく＝rõ)
• この 部屋へやで テレビが 見みられます。 — Phòng này xem được ti vi. (có điều kiện để xem: 見みられる)