Bài 136: 〜っぽい・〜がち・〜気味・〜だらけ

N3 · Bài 136 · 18 phút — Giống ~ / hay ~, dễ ~, hơi ~, đầy ~: bốn “cái đuôi” nhỏ miêu tả xu hướng và trạng thái

Bài trước, cả khu phố đã rục rịch, Thầy Mèo còn ký “tán thành ramen” lên bảng thông báo. Nhưng Rin vừa phải lo thực tập ở công ty du lịch, vừa làm thêm, lại còn báo cáo của trường chuyên môn… Bài này học bốn “cái đuôi” miêu tả xu hướng và trạng thái: っぽい、がち、気味ぎみ、だらけ. Xem truyện tranh trước nào!

Học xong bài này, bạn có thể:

• Dùng 〜っぽい để nói “giống ~” và “hay ~”: 子こどもっぽい、忘わすれっぽい
• Dùng 〜がち để nói “thường hay ~, dễ ~” (xu hướng xấu): 遅おくれがち、病気びょうきがち
• Dùng 〜気味ぎみ để nói “hơi có vẻ ~”: 風邪かぜ気味ぎみ、疲つかれ気味ぎみ
• Dùng 〜だらけ để nói “đầy ~, toàn ~” (thứ không mong muốn): 間違まちがいだらけ

Rin, cậu ổn không?

Hôm nay Thầy Mèo lại đến trường chuyên môn làm giảng viên khách mời. Dạo này Rin có vẻ lạ lạ… (風邪かぜ＝cảm, 実習じっしゅう＝thực tập, 薬くすり＝thuốc)

っぽい＝giống ~ / hay ~, がち＝dễ ~, 気味ぎみ＝hơi ~, だらけ＝đầy ~. Bài sau, Kumata nhận ra Rin có gì đó không ổn…

Từ vựng bài này: những “cái đuôi” miêu tả xu hướng và trạng thái

• 〜っぽい (ppoi): giống ~; hay ~, dễ ~
• 子こどもっぽい (kodomoppoi): trẻ con, ấu trĩ
• 忘わすれっぽい (wasureppoi): hay quên, quên trước quên sau
• 怒おこりっぽい (okorippoi): hay cáu, nóng tính
• 熱ねつっぽい (netsuppoi): hình như hơi sốt
• 〜がち (gachi): hay ~, dễ ~ (việc không tốt)
• 遅おくれがち (okuregachi): hay đến trễ, dễ bị trễ
• 病気びょうきがち (byōkigachi): hay ốm, sức khỏe yếu
• 〜気味ぎみ (gimi): hơi có vẻ ~ (xu hướng)
• 風邪かぜ気味ぎみ (kazegimi): hơi bị cảm
• 疲つかれ気味ぎみ (tsukaregimi): hơi mệt
• 太ふとり気味ぎみ (futorigimi): hơi mập lên
• 〜だらけ (darake): đầy ~, toàn ~
• 間違まちがいだらけ (machigaidarake): toàn là lỗi
• 実習じっしゅう (jisshū): thực tập
• 寝不足ねぶそく (nebusoku): thiếu ngủ
• あめ (ame): kẹo
• 泥どろ (doro): bùn

Ngữ pháp 1 / 4: Giống ~ / hay ~

Danh từ / gốc ます / tính từ い bỏ い＋っぽい: ① danh từ＋っぽい＝“giống ~” (子こどもっぽい＝như trẻ con, ấu trĩ) ② gốc ます của một số ít động từ＋っぽい＝“hay ~” (忘わすれっぽい＝hay quên) ③ 赤あかい→赤あかっぽい＝hơi ngả đỏ.

• Danh từ＋っぽい＝giống ~: 子こどもっぽい＝như trẻ con (ấu trĩ), 熱ねつっぽい＝hình như hơi sốt, 赤あかっぽい＝ngả đỏ. Không phải “là” thật, mà là “cảm giác giống như”.
• Gốc ます＋っぽい＝hay ~: 忘わすれる→忘わすれっぽい (hay quên), 怒おこる→怒おこりっぽい (hay cáu). Nói về tính cách một người: rất dễ trở nên như vậy. Chỉ một số ít động từ dùng được (忘わすれっぽい、怒おこりっぽい), không gắn tùy tiện vào động từ nào cũng được.
• Chia giống tính từ い: っぽくない (không ~), っぽく なる (trở nên ~), っぽかった (đã từng ~), っぽい 人ひと (người hay ~).
• Tính từ い bỏ い rồi mới gắn: 赤あかい→赤あかっぽい (ngả đỏ). っぽい là khẩu ngữ; nói 子こどもっぽい với người lớn hàm ý chê, nên dùng cẩn thận.

• 先生せんせいは ときどき 子こどもっぽい。 — Thầy đôi khi rất trẻ con.
• 最近さいきん、忘わすれっぽく なった。 — Dạo này tôi hay quên lắm.
• 兄あには 怒おこりっぽい。 — Anh trai tôi hay cáu lắm.
• 今日きょうは ちょっと 熱ねつっぽいです。 — Hôm nay hình như hơi sốt.
• 赤あかっぽい 服ふくを 買かった。 — Tôi đã mua cái áo ngả đỏ.

Ngữ pháp 2 / 4: Dễ ~ (xấu)

Gốc ます / danh từ＋がち＝“hay ~, dễ ~”: xảy ra thường xuyên, và phần lớn là việc không tốt. 遅おくれがち＝hay đến trễ; 病気びょうきがち＝hay ốm.

• Gốc ます＋がち＝dễ ~: 遅おくれる→遅おくれがち, 忘わすれる→忘わすれがち. Nghĩa là “(vô tình) hay như vậy”: số lần nhiều, xu hướng mạnh, nhưng không phải lần nào cũng vậy.
• Danh từ＋がち: Chỉ một số ít danh từ hay dùng cách này, phổ biến nhất là 病気びょうきがち (hay ốm, sức khỏe yếu).
• Chia giống tính từ な: 遅おくれがちだ／遅おくれがちです, 遅おくれがちな 人ひと (người hay đến trễ), 少すくなく なりがちだ (dễ bị ít đi).
• Việc tốt không dùng がち: がち mang cảm giác “không tốt”. Thói quen tốt thì nói thẳng: 毎日まいにち 野菜やさいを 食たべて います.

• 最近さいきん、授業じゅぎょうに 遅おくれがちです。 — Dạo này tôi hay đi học trễ.
• 子こどもの ときは 病気びょうきがちだった。 — Hồi nhỏ tôi hay ốm.
• 雨あめの 日ひは 電車でんしゃが 遅おくれがちだ。 — Ngày mưa tàu điện hay bị trễ.
• 忙いそがしいと、寝ねる 時間じかんが 少すくなく なりがちだ。 — Hễ bận là thời gian ngủ dễ bị ít đi.
• 忘わすれがちな ことは メモしよう。 — Việc dễ quên thì hãy ghi lại nhé.

Ngữ pháp 3 / 4: Hơi ~

Danh từ / gốc ます＋気味ぎみ＝“hơi có vẻ ~”: mức độ không nặng nhưng có thể cảm thấy. 風邪かぜ気味ぎみ＝hơi bị cảm; 疲つかれ気味ぎみ＝hơi mệt.

• Danh từ / gốc ます＋気味ぎみ: 風邪かぜ→風邪かぜ気味ぎみ, 疲つかれる→疲つかれ気味ぎみ, 太ふとる→太ふとり気味ぎみ. Khi làm hậu tố thì đọc là ぎみ (風邪かぜ気味ぎみ); 気味きみ đứng riêng (気味きみが 悪わるい＝rờn rợn) đọc là きみ.
• Nghĩa: hơi hơi ~: Mức độ nhẹ, là cảm giác của chính mình: “hình như hơi hơi”. Hay dùng nhất khi nói về sức khỏe: 風邪かぜ気味ぎみ, 疲つかれ気味ぎみ, 寝不足ねぶそく気味ぎみ (hơi thiếu ngủ).
• Phía sau nối thế nào: 風邪かぜ気味ぎみだ／です, 風邪かぜ気味ぎみで (vì hơi bị cảm nên ~), 風邪かぜ気味ぎみの 人ひと (người đang hơi bị cảm).
• Khác với がち: がち＝hay xảy ra (số lần nhiều); 気味ぎみ＝hiện giờ đang hơi như vậy (mức nhẹ). 遅おくれがち＝hay đến trễ; 風邪かぜ気味ぎみ＝bây giờ đang hơi bị cảm.

• すみません、ちょっと 風邪かぜ気味ぎみです。 — Xin lỗi, tôi hơi bị cảm.
• 疲つかれ気味ぎみで、早はやく 寝ねた。 — Hơi mệt nên tôi đi ngủ sớm.
• 最近さいきん 少すこし 太ふとり気味ぎみだ。 — Dạo này tôi hơi mập lên.
• 風邪かぜ気味ぎみの 人ひとは マスクを して ください。 — Ai đang hơi bị cảm, xin hãy đeo khẩu trang.
• 試験しけんの 前まえは 寝不足ねぶそく気味ぎみに なる。 — Trước kỳ thi lúc nào cũng hơi thiếu ngủ.

Ngữ pháp 4 / 4: Đầy ~

Danh từ＋だらけ＝“đầy ~, toàn ~”: đâu đâu cũng có, và phần lớn là thứ không mong muốn. 間違まちがいだらけ＝toàn là lỗi; ごみだらけ＝khắp nơi toàn rác.

• Danh từ＋だらけ＝đầy ~: 間違まちがい＋だらけ, ごみ＋だらけ. Danh từ gắn thẳng, ở giữa không chen が.
• Phần lớn là thứ không mong muốn: Nói về “nhiều đến phiền phức”: lỗi, rác, bùn. Công viên nở đầy hoa đẹp thì phải nói 花はなが いっぱい.
• Phía sau nối thế nào: だらけだ／です, だらけの＋danh từ (間違まちがいだらけの レポート), だらけに なる (trở nên đầy ~).
• Phân biệt với 気味ぎみ: 気味ぎみ＝người hay trạng thái “hơi hơi” (mức nhẹ); だらけ＝một nơi nào đó “đâu đâu cũng có” thứ gì đó (số lượng nhiều). Vì vậy “bệnh cảm” không thể nói 風邪かぜだらけ.

• この レポートは 間違まちがいだらけだ。 — Bài báo cáo này toàn lỗi.
• 部屋へやが ごみだらけで、座すわる ところが ない。 — Phòng toàn rác, không có chỗ nào để ngồi.
• 机つくえの 上うえが 紙かみだらけに なった。 — Trên bàn chất đầy giấy.
• 間違まちがいだらけの 作文さくぶんを もう いちど 書かいた。 — Tôi đã viết lại bài văn toàn lỗi một lần nữa.
• 先生せんせいの 机つくえの 上うえは あめだらけだ。 — Trên bàn của thầy toàn là kẹo.