Bài 179: 社説と 書評を 読む
N1 · Bài 179 · 20 phút — Cùng Rin đọc xã luận và bài điểm sách trên báo, ôn lại một lượt các mẫu câu của Bài 173～178
Bài này không học ngữ pháp mới! Giữa tháng Ba, cái cây bị rào lại bằng hàng rào thi công. Sáng hôm ấy, báo đăng một bài xã luận về Yanaka, bên cạnh còn có bài điểm sách về một cuốn ảnh. Hãy đọc hai bài cùng Rin, xem phe phản đối phản ứng thế nào sau khi đọc, và luyện nối các mẫu câu đánh giá, nhấn mạnh, mục đích của Bài 173～178 lại với nhau.
Học xong bài này, bạn có thể:
- Dùng 極まりない・の至り・といったらない・かぎりだ để nói "cực kỳ ～・～ vô cùng・～ không tả nổi・rất ～"
- Dùng ときたら・からして・たりとも để than phiền, nêu ví dụ cơ bản nhất, và nói "dù chỉ một ～ cũng không"
- Dùng たる・にして・ばこそ・とは để nói "đã là ～ thì・đến ～ mới・chính vì ～ mới・không ngờ ～"
- Dùng とあって・とあれば・ともなると・ゆえに để nói về tình huống đặc biệt và lý do
- Dùng んばかりに・んがため・あっての・べく・まじき・べからず để đọc hiểu cách nhấn mạnh và mục đích trong văn viết
Xã luận mời cả phố ngồi lại
Cái cây đã bị rào lại vì thi công. Sáng nay, báo đăng một bài xã luận về Yanaka⋯⋯（社説＝xã luận）
Xã luận đặt tiêu đề bằng あっての, phê phán bằng まじき; Thầy Mèo chỉ một câu ともなると đã nói ra đúng giọng xã luận. Bài sau, hội đồng quận cuối cùng cũng sắp quyết định⋯⋯
Đọc hiểu một bài xã luận và một bài điểm sách
Phần trong 「」 là nguyên văn của báo. Thử tìm xem chỗ nào dùng mẫu câu của Bài 173～178! Bấm vào từng câu để nghe tiếng Nhật.
Từ vựng của bài này
- 社説 (shasetsu): xã luận (bài bình luận thể hiện lập trường của tòa báo)
- 書評 (shohyō): điểm sách, bình luận sách (bài giới thiệu và đánh giá một cuốn sách)
- 見出し (midashi): tiêu đề (của báo, của bài viết)
- 記憶 (kioku): ký ức
- 工事 (kōji): công trình, thi công
- 柵 (saku): hàng rào
- 立ち入る (tachiiru): đi vào, bước vào (một nơi nào đó)
- 囲む (kakomu): vây quanh, rào lại
- 集まる (atsumaru): tụ tập
- 狭い (semai): chật, hẹp
- 救急車 (kyūkyūsha): xe cấp cứu
- 危険 (kiken): nguy hiểm
- 命 (inochi): sinh mệnh, tính mạng
- 広げる (hirogeru): mở rộng, nới rộng
- 愛する (aisuru): yêu
- 両方 (ryōhō): cả hai bên, hai phía
- 残す (nokosu): để lại, giữ lại
- 話し合い (hanashiai): thảo luận, thương lượng
- 反対派 (hantaiha): phe phản đối
- うなずく (unazuku): gật đầu
- 写真集 (shashinshū): tuyển tập ảnh, sách ảnh
- 写真家 (shashinka): nhiếp ảnh gia
- 住民 (jūmin): cư dân
- 筆者 (hissha): tác giả, người viết
- 表紙 (hyōshi): bìa sách
- 見逃す (minogasu): bỏ lỡ, bỏ sót
- 心強い (kokorozuyoi): vững dạ, đáng tin cậy, yên tâm
- 光栄 (kōei): vinh dự, vinh quang
- 切り抜く (kirinuku): cắt (từ tờ báo)
- 特集 (tokushū): chuyên đề, số đặc biệt
Ngữ pháp 1 / 6: 極まりない・の至り・といったらない・かぎりだ
Gốc tính từ な＋極まりない＝cực kỳ ～; N＋の至り／の極み＝～ vô cùng; ～と いったら ない＝～ không tả nổi; ～かぎりだ＝(tôi thấy) rất ～
- Gốc tính từ な＋極まりない: Với tính từ な như 危険・失礼・不便, bỏ "な" rồi nối thẳng: 危険 極まりない. Phần lớn dùng cho chuyện xấu, giọng rất mạnh, hay gặp trong xã luận và lời phê bình. Mẹo: 極 chính là "cực" trong "cực kỳ", nên 危険極まりない ≈ "nguy hiểm cực kỳ".
- N＋の至り／の極み: 光栄の 至り (vinh dự vô cùng), 感激の 極み (cảm động đến cực điểm). Là cách nói rất trang trọng và cố định, hay dùng trong diễn văn và lời xã giao. Hán-Việt: 光栄 = quang vinh, 感激 = cảm kích, 至 = chí (cùng chữ với "chí cực").
- 〜と いったら ない: Danh từ (thường là "tính từ＋さ")＋と いったら ない: ～ không tả nổi. Dùng được cho cả tốt lẫn xấu: 温かさと いったら ない, 寒さと いったら ない.
- 〜かぎりだ: Tính từ い・tính từ な＋な＋かぎりだ: rất ～, ～ vô cùng. Chỉ dùng để nói tâm trạng "của chính mình" lúc này: うれしい かぎりだ, 心強い かぎりだ.
- 約束を 守らないのは、失礼 極まりない。 — Không giữ lời hứa, thật là thất lễ hết sức.
- 一人で 待つ 夜の 寂しさと いったら ない。 — Đêm một mình ngồi chờ, buồn không tả nổi.
- 友だちが 来て くれて、うれしい かぎりです。 — Bạn đến thăm tôi, tôi vui vô cùng.
Ngữ pháp 2 / 6: ときたら・からして・たりとも
N＋と きたら＝nói đến ～ thì (hết nói nổi); N＋からして＝chỉ riêng ～ (phần cơ bản nhất) đã ～; một＋số đếm＋たりとも＋phủ định＝dù chỉ một ～ cũng không ～
- N＋と きたら: Nhắc đến một người hay vật quen thuộc rồi than phiền: うちの 兄と きたら、また 寝て いる. Thường mang tâm trạng "thật hết cách với anh ấy", khá khẩu ngữ.
- N＋からして: Nêu ra phần cơ bản nhất, thấy đầu tiên: 名前からして, 表紙からして. Nghĩa là "chỉ riêng điểm này đã ～, khỏi nói phần còn lại", dùng được cho cả tốt lẫn xấu.
- Một＋số đếm＋たりとも＋phủ định: 一日たりとも・一円たりとも・一人たりとも: thường đi với "một＋số đếm", phía sau nhất định là phủ định (～ない・～ては いけない・～べきでは ない), nhấn mạnh một cái cũng không được.
- うちの 兄と きたら、一日中 ゲームを して いる。 — Nói đến anh tôi thì, suốt ngày chơi game.
- この 店は 名前からして おもしろい。 — Quán này chỉ riêng cái tên đã thú vị.
- 試合まで 一日たりとも 休めない。 — Trước trận đấu, không được nghỉ dù chỉ một ngày.
Ngữ pháp 3 / 6: たる・にして・ばこそ・とは
N＋たる もの＝đã là ～ (thì phải ～) / N＋とも あろう＋N＝đường đường là ～ mà lại; N＋にして＝đến ～ mới ～, vừa là ～ vừa là ～; Vば＋こそ＝chính vì ～ mới ～; thể thường＋とは＝không ngờ ～
- N＋たる もの／N＋とも あろう N: 教師たる もの＝đã là thầy giáo (thì phải ～), phía sau hay đi với べきだ. 先生とも あろう 人が＝đường đường là một thầy giáo mà lại ～, phía sau là chuyện không nên xảy ra.
- N＋にして: ① thời gian, tuổi tác＋にして＝đến ～ mới cuối cùng ～ (hay dùng để nhìn lại điều đã thành hiện thực): 五十年にして、ようやく 会えた. ② N1＋にして＋N2＝vừa là N1 vừa là N2: 写真家にして 住民.
- Vば＋こそ: Thể ば＋こそ: chính vì ～ mới ～. Mang tính văn viết và giàu cảm xúc hơn からこそ: 待って いれば こそ、会える.
- Thể thường＋とは: Không ngờ ～! Thể hiện sự ngạc nhiên, cảm thán, thường nói dở rồi dừng lại: 反対派も 読んだとは.
- 先生とも あろう 人が、道に 迷うとは。 — Đường đường là một thầy giáo mà lại bị lạc đường.
- 五十年にして、ようやく 会えた。 — Năm mươi năm trôi qua, cuối cùng mới gặp được nhau.
- 家族を 思えば こそ、遠い 国で 頑張れる。 — Chính vì nghĩ đến gia đình, nên mới cố gắng được nơi đất khách quê người.
Ngữ pháp 4 / 6: とあって・とあれば・ともなると・ゆえに
Thể thường＋と あって＝vì là ～ (tình huống đặc biệt); thể thường＋と あれば＝nếu là ～ thì (sẵn sàng); N＋とも なると／とも なれば＝một khi đã đến ～; thể thường／N（の）＋ゆえ（に）＝vì ～ (văn viết)
- Thể thường＋と あって: Vì là tình huống đặc biệt thế này (lễ hội, người nổi tiếng, hàng giới hạn) nên xảy ra kết quả đương nhiên. Phía sau chủ yếu là miêu tả, không dùng với yêu cầu hay mệnh lệnh.
- Thể thường／N＋と あれば: Nếu là vì ～ thì sẵn sàng (thậm chí làm cả việc bình thường không làm): 子どもの ためと あれば、夜も 働く.
- N＋とも なると／とも なれば: Khi đã đến một thân phận, độ tuổi, giai đoạn nào đó thì đương nhiên trở nên ～: 社長とも なると、休む 時間も ない.
- Thể thường／N（の）＋ゆえ（に）: "Vì" trong văn viết: 古い 町で ある ゆえに. Danh từ có thể nối thẳng: 大雪ゆえに. Còn có ゆえの＋N (～ nên mới có ～). Hán-Việt: ゆえ 故 = cố, như trong "sự cố", "cố ý" (nghĩa gốc là "lý do").
- 日曜日と あって、公園は 人が 多い。 — Vì là Chủ nhật nên trong công viên rất đông người.
- 子どもの ためと あれば、夜も 働く。 — Nếu là vì con, thì ban đêm cũng sẵn sàng đi làm.
- 大雪ゆえに、電車が 止まった。 — Vì tuyết rơi dày, tàu điện đã ngừng chạy.
Ngữ pháp 5 / 6: んばかりに・んがため・あっての
Thể ない của V (ない→ん)＋ばかりに／trích dẫn＋と ばかりに＝như thể sắp ～; thể ない của V (ない→ん)＋が ため（に）＝để ～ (mục đích mạnh); N1＋あっての＋N2＝có N1 mới có N2
- Thể ない của V (ない→ん)＋ばかりに: Trông như thể sắp ～ (nhưng thật ra chưa): 泣かんばかりに, 言わんばかりに. Cũng hay dùng "と ばかりに" nối thẳng với lời trích dẫn: 「どうだ」と ばかりに. する → せんばかりに.
- Thể ない của V (ない→ん)＋が ため（に）: Để ～, mạnh hơn ために rất nhiều, mang quyết tâm "nhất định phải làm cho được", chủ yếu dùng trong văn viết: 合格せんが ため. する → せんが ため.
- N1＋あっての＋N2: Có N1 mới có N2; N1 là điều kiện không thể thiếu của N2: お客様 あっての 仕事, 記憶あっての 町.
- 子どもは 泣かんばかりに 頼んだ。 — Đứa trẻ nhờ vả như sắp khóc đến nơi.
- 試験に 合格せんが ため、毎日 勉強した。 — Để thi đậu, ngày nào cũng học.
- お客様 あっての 仕事だ。 — Có khách hàng, mới có công việc này.
Ngữ pháp 6 / 6: べく・まじき・べからず
Thể từ điển của V＋べく (する→すべく)＝để ～ (mục đích, văn viết); thể từ điển của V＋まじき＋N (Nに あるまじき)＝～ không được có (đối với người ～); thể từ điển của V＋べからず／べからざる＋N＝cấm ～, không được ～
- Thể từ điển của V＋べく: Để ～, mang tính văn viết hơn ために, phía sau là việc đã làm hoặc quyết tâm, không dùng với yêu cầu hay mệnh lệnh: 迎えるべく 準備する. する → すべく.
- Thể từ điển của V＋まじき＋N: "Đối với người ～ thì không được có ～", hay dùng Nに あるまじき＋N: 教師に あるまじき 態度. Giọng rất nặng, là lời phê phán gay gắt.
- Thể từ điển của V＋べからず／べからざる＋N: "Cấm ～" trên biển báo: ここで 泳ぐべからず. Khi nối danh từ phải dùng べからざる: 許すべからざる こと (điều không thể tha thứ). する → すべからず.
- 祖父を 迎えるべく、毎日 準備して いる。 — Để đón ông nội, ngày nào cũng chuẩn bị.
- それは 教師に あるまじき 態度だ。 — Đó là thái độ mà người làm thầy giáo không được phép có.
- ここで 泳ぐべからず。 — Cấm bơi ở đây.