Bài 67: 春に なったら、わたしが さがす

N4 · Bài 67 · 20 phút — Ôn tập Bài 64～66 (có dùng cả Bài 62～63): たら・と・ば・なら・場合ばあい — nhìn vế sau để chọn đúng kiểu “nếu”

Bài này không học ngữ pháp mới! Ta đặt 4 kiểu điều kiện “たら・と・ば・なら” (thêm 場合ばあい) của Bài 64～66 cạnh nhau để so sánh, tiện thể dùng かもしれない・〜に見みえる của Bài 62～63. Trong đề, リン là Rin, 先生せんせい là Thầy Mèo, おじいちゃん là ông nội, くまや là quán ramen của Bác Gấu.

Học xong bài này, bạn có thể:

• Dùng たら để nói “nếu～” và “sau khi～thì～”, biết khuyên bằng たらどうですか
• Dùng と để nói kết quả tất yếu “hễ～là～”, biết sau と không được nhờ vả
• Biết chia thể ば, dùng ばいい để hỏi cách làm, ばよかった để nói hối tiếc
• Dùng なら để đón chủ đề của người kia và khuyên, dùng 場合ばあい để nói “trường hợp lỡ～”

Mùa xuân, tớ sẽ đi tìm

Bài trước, Rin rút được quẻ “xuân sẽ đến” ở lễ viếng đền đầu năm. Tháng 1, ông nội gọi video từ bệnh viện ở Đài Loan. (しゅじゅつ＝phẫu thuật)

たら・と・ば・なら đều là “nếu”, hãy nhìn vế sau để chọn đúng cái. Bài sau: tháng 1 tuyết rơi lớn, Rin bị tuyết ướt, lại còn được khách khen!

Sau cuộc gọi

Rin dùng です・ます với Thầy Mèo và Bác Gấu; Bác Gấu ít nói nên dùng thể thường. Chạm từng câu để nghe tiếng Nhật.

Thẻ từ vựng ôn tập

• ひざ (hiza): đầu gối (mới)
• 手術しゅじゅつ (shujutsu): phẫu thuật, mổ (mới)
• 入院にゅういんする (nyūin suru): nhập viện (mới)
• 病院びょういん (byōin): bệnh viện (mới)
• 終おわる (owaru): kết thúc, xong (mới)
• あんしん (anshin): yên tâm (mới)
• まよう (mayou): lạc (đường), phân vân (mới)
• ヌガー (nugā): kẹo nougat (mới)
• ボタン (botan): nút bấm (mới)
• おす (osu): bấm, nhấn (mới)
• コート (kōto): áo khoác
• さがす (sagasu): tìm, tìm kiếm
• 見みつかる (mitsukaru): tìm thấy, được tìm thấy
• 場合ばあい (baai): trường hợp, tình huống
• きっぷ (kippu): vé (tàu, xe)
• おみやげ (omiyage): quà mang về (quà lưu niệm)
• パイナップルケーキ (painappuru kēki): bánh dứa (pineapple cake)
• 早はやく (hayaku): sớm hơn, nhanh lên (trạng từ của 早はやい)

Ngữ pháp 1 / 4: たら

〜たら＝“nếu～” hoặc “sau khi～thì～”: động từ thể た＋ら, tính từ い 〜かったら, danh từ・tính từ な 〜だったら. Vế sau nhờ vả hay nêu ý chí đều được, là kiểu đa năng nhất.

• Cách làm: thể た＋ら: Động từ thể た＋ら: したら・なったら・行いったら / Tính từ い bỏ い thêm かったら: 寒さむかったら / Danh từ・tính từ な＋だったら: 雨あめだったら・ひまだったら
• Hai nghĩa: nếu / sau khi: Chưa chắc có xảy ra: 高たかかったら、買かいません (nếu đắt thì không mua). Việc chắc chắn sẽ xảy ra: 春はるに なったら (đến mùa xuân) ＝ “sau khi～ thì～”.
• 〜たら どうですか: đưa lời khuyên: 病院びょういんへ 行いったら どうですか (đi khám bệnh viện thì sao?). Với bạn bè, người nhà có thể nói 〜たら どう?. Với thầy cô, cấp trên thì phải cẩn thận, nghe có thể giống đang chỉ dạy họ.

• あした 手術しゅじゅつを したら、よく なるよ。 — Mai mổ xong là khỏe lại thôi.
• 高たかかったら、買かいません。 — Nếu đắt thì tôi không mua.
• 雨あめだったら、バスで 行いきます。 — Nếu trời mưa thì đi bằng xe buýt.
• 日本にほんに 来きたら、電話でんわして ください。 — Sau khi bạn đến Nhật, hãy gọi điện cho tôi.

Ngữ pháp 2 / 4: と

Thể thường (hiện tại)＋と＝“hễ～là～”: vế trước vừa xảy ra thì vế sau chắc chắn xảy ra theo (quy luật tự nhiên, thao tác máy, đường đi, thói quen). Vế sau không được nhờ vả hay nêu ý chí.

• Cách làm: thể thường hiện tại＋と: 行いく＋と、行いかない＋と、安やすい＋と、雨あめだ＋と. Vế trước luôn dùng thể hiện tại, không dùng thể た.
• Vế sau là kết quả chắc chắn: Quy luật tự nhiên: 春はるに なると、あたたかく なります。Máy móc: ボタンを おすと、きっぷが 出でます。Đường đi: この 道みちを 行いくと、神社じんじゃが あります。
• Vế sau không được nhờ vả・nêu ý chí: Sau と không dùng 〜て ください・〜ましょう・〜たい. Muốn nhờ người khác hoặc nói mình sẽ làm gì thì đổi sang たら: 日本にほんに 来きたら、電話でんわして ください。

• 春はるに なると、あたたかく なります。 — Hễ đến mùa xuân là trời ấm lên.
• この ボタンを おすと、きっぷが 出でます。 — Hễ bấm nút này là vé sẽ ra.
• 冬ふゆに なると、ひざが いたく なります。 — Hễ đến mùa đông là đầu gối lại đau.
• この 道みちを 行いくと、神社じんじゃが あります。 — Cứ đi theo con đường này là sẽ thấy đền thờ.

Ngữ pháp 3 / 4: ば

〜ば＝“nếu～ (thì)～”: động từ đổi hàng う sang hàng え rồi thêm ば, tính từ い 〜ければ. Hai cặp hay gặp nhất: 〜ばいい (～là được) và 〜ばよかった (giá mà～thì tốt).

• Cách làm: Nhóm Ⅰ đổi hàng う→え＋ば: 行いけば / Nhóm Ⅱ る→れば: 食たべれば / Nhóm Ⅲ する→すれば・来くる→くれば / Tính từ い bỏ い thêm ければ: 安やすければ
• 〜ばいい: ～là được: Đưa lời khuyên hoặc hỏi cách: 町まちの 人ひとに 聞きけば いい (hỏi người địa phương là được). どう すれば いいですか (nên làm thế nào?) ＝ どう したら いいですか.
• 〜ばよかった: hối tiếc: Việc đã không kịp nữa: もっと 早はやく 行いけば よかった (giá mà đi sớm hơn). Đặt “việc lẽ ra nên làm” vào ば là tiếc vì đã không làm: 食たべる 前まえに 聞きけば よかった (giá mà hỏi trước khi ăn).

• 安やすければ、買かいます。 — Nếu rẻ thì tôi mua.
• どう すれば いいですか。 — Nên làm thế nào thì tốt nhỉ?
• かさを 買かえば よかった。 — Giá mà mua cái ô thì tốt.
• 雨あめが 降ふれば、家いえで 本ほんを 読よみます。 — Nếu trời mưa, tôi sẽ ở nhà đọc sách.

Ngữ pháp 4 / 4: なら・場合ばあい

なら＝“(nếu bạn nói) ～ thì～”: đón lấy chủ đề người kia vừa nhắc rồi đưa lời khuyên hoặc thông tin. 場合ばあい(は)＝“trong trường hợp～, lỡ khi～”, hay dùng trong quy định và giải thích.

• なら: đón chủ đề rồi khuyên: Người kia nhắc đến một việc, bạn nói tiếp: ラーメンなら、くまやが いいですよ (nói đến ramen thì くまや tuyệt lắm). Danh từ, tính từ な nối thẳng với なら: 京都きょうとなら・ひまなら. Động từ, tính từ い dùng thể thường: 行いくなら・寒さむいなら.
• 行いくなら và 行いったら: 行いくなら: chưa xuất phát, làm việc ở vế sau trước (mua áo khoác trước khi đi). 行いったら: đến nơi rồi mới làm — 「行いったら、コートを 買かった ほうが いい」cũng là câu đúng, chỉ là nghĩa thành “đến Hokkaido rồi hãy mua”. Hãy xem việc ở vế sau xảy ra lúc nào.
• 場合ばあい(は): trong trường hợp～: Danh từ＋の＋場合ばあい: 雨あめの 場合ばあい. Tính từ な＋な＋場合ばあい: ひまな 場合ばあい (chỉ danh từ mới dùng の). Động từ thể thường＋場合ばあい: 来こられない 場合ばあい. Hay xuất hiện trong quy định, giải thích, lưu ý, trang trọng hơn たら một chút.

• ラーメンなら、くまやが いいですよ。 — Nói đến ramen thì くまや tuyệt lắm.
• 北海道ほっかいどうへ 行いくなら、コートを 買かった ほうが いいよ。 — Nếu đi Hokkaido thì nên mua áo khoác trước đấy.
• 雨あめの 場合ばあいは、バスで 行いきます。 — Trong trường hợp trời mưa, chúng ta đi bằng xe buýt.
• 来こられない 場合ばあいは、電話でんわを ください。 — Lỡ không đến được thì xin hãy gọi cho tôi.