Bài 78: 面接に 参りました

N4 · Bài 78 · 20 phút — Ôn tổng hợp Bài 73～77: tôn kính ngữ, khiêm nhường ngữ・lịch sự ngữ, ba mức nhờ vả, cùng の・こと・〜さ・ことに する／なる

Bài này không học ngữ pháp mới! Ta đặt Bài 73～77 cạnh nhau để so sánh: tôn kính ngữ, khiêm nhường ngữ・lịch sự ngữ, cách nhờ vả, danh từ hóa bằng の・こと, và ことに する／なる. Trong đề, リン là Rin, 先生せんせい là thầy Mèo, 面接めんせつ là buổi phỏng vấn (diện tiếp). Mẹo cho bạn: nhiều từ Hán trong bài có âm Hán-Việt rất gần, như 観光かんこう = quan quang, 合格ごうかく = hợp cách, 案内あんない = án nội, nên rất dễ đoán nghĩa!

Học xong bài này, bạn có thể:

• Phân biệt tôn kính ngữ và khiêm nhường ngữ: hành động của người kia thì nâng lên, của mình thì hạ xuống
• Dùng お〜ください、お／ご〜する、ございます để nói những câu lịch sự ở khách sạn, trong phỏng vấn
• Chọn てくれませんか／てもらえませんか／ていただけませんか tùy người đối diện, và biết nói させてください
• Dùng の・こと・のは〜だ・〜さ biến hành động và tính từ thành danh từ, phân biệt ことが ある・ことに する・ことに なる

Phỏng vấn nào!

Rin muốn học trường du lịch, hôm nay thi vấn đáp! (面接めんせつ＝phỏng vấn)

Người khác dùng tôn kính ngữ, mình dùng khiêm nhường ngữ; biến hành động thành danh từ bằng の/こと. Bài sau: Rin đọc thêm đoạn thư...

Phỏng vấn ở trường chuyên môn du lịch

Giám khảo dùng tôn kính ngữ với Rin, còn Rin nói về mình bằng khiêm nhường ngữ. Bấm từng câu để nghe tiếng Nhật.

Thẻ từ vựng ôn tập

• 面接めんせつ (mensetsu): phỏng vấn (diện tiếp)
• 専門学校せんもんがっこう (senmon gakkō): trường chuyên môn (trường dạy nghề)
• 観光かんこう (kankō): du lịch, tham quan (quan quang)
• 理由りゆう (riyū): lý do
• 選えらぶ (erabu): chọn
• 伝つたえる (tsutaeru): truyền đạt, giới thiệu (cho người khác biết)
• よさ (yosa): điểm tốt, cái hay
• 趣味しゅみ (shumi): sở thích (thú vị)
• 笑顔えがお (egao): nụ cười, khuôn mặt tươi cười
• 大切たいせつ (taisetsu): quan trọng, quý giá (tính từ な)
• 去年きょねん (kyonen): năm ngoái
• 失礼しつれいします (shitsurei shimasu): xin phép làm phiền (nói khi vào phòng)
• どうぞ、おかけください (dōzo, okake kudasai): mời ngồi
• 将来しょうらい (shōrai): tương lai, sau này
• ガイド (gaido): hướng dẫn viên
• 語学学校ごがくがっこう (gogaku gakkō): trường ngôn ngữ
• 大変たいへん (taihen): vất vả, khó khăn (tính từ な)
• 案内あんないする (annai suru): dẫn đường, hướng dẫn (án nội)
• 先輩せんぱい (senpai): tiền bối, anh chị đi trước
• 質問しつもん (shitsumon): câu hỏi, hỏi (chất vấn)
• 通かよう (kayou): (đều đặn) đi lại, đi học, đi làm
• 合格ごうかくする (gōkaku suru): đậu, trúng tuyển (hợp cách)
• おめでとうございます (omedetō gozaimasu): chúc mừng
• 団子だんご (dango): dango (bánh bột nếp xiên)
• ダイエット (daietto): ăn kiêng, giảm cân

Ngữ pháp 1 / 4: Tôn kính ngữ

Hành động của người kia → tôn kính ngữ: động từ đặc biệt, お〜に なる, 〜れる／〜られる

• Học thuộc các động từ đặc biệt trước: いる・行いく・来くる→いらっしゃる; 食たべる・飲のむ→召めし上あがる; 言いう→おっしゃる; する→なさる; 見みる→ご覧らんに なる. Đã có động từ đặc biệt thì dùng động từ đặc biệt.
• Cách thường: お〜に なる・〜れる／〜られる: お＋gốc thể ます＋に なる: 待まつ→お待まちに なる, 帰かえる→お帰かえりに なる. Nhẹ hơn là 〜れる／〜られる: 行いかれる, 選えらばれる — trông giống thể bị động, phải xem hành động là của ai để phân biệt.
• Nhờ người kia làm: お〜ください: お＋gốc thể ます＋ください, lịch sự hơn 〜てください: お待まちください (xin chờ một chút). Trong phỏng vấn, dịp trang trọng, mời người ngồi thường nói どうぞ、おかけください.

• 先生せんせいは もう お帰かえりに なりました。 — Thầy đã về rồi ạ.
• お客きゃくさまは 何なにを 召めし上あがりますか。 — Quý khách dùng gì ạ?
• 社長しゃちょうは 京都きょうとへ 行いかれました。 — Giám đốc đã đi Kyoto.
• こちらで お待まちください。 — Xin quý vị chờ ở đây một chút.

Ngữ pháp 2 / 4: Khiêm nhường ngữ・lịch sự ngữ

Hành động của mình → khiêm nhường ngữ: động từ đặc biệt, お／ご〜する; muốn lời nói trang trọng hơn → ございます

• Động từ khiêm nhường đặc biệt: 行いく・来くる→参まいる; 言いう→申もうす; する→いたす; 聞きく・(đến) thăm→伺うかがう; 見みる→拝見はいけんする; いる→おる. Chủ ngữ là "tôi" hoặc "người phía tôi".
• Tôi làm giúp bạn: お／ご〜する: Động từ gốc Nhật phần lớn thêm お: お持もちする, お待まちする; động từ gốc Hán phần lớn thêm ご: ご案内あんないする (cũng có ngoại lệ: お電話でんわする). Muốn lịch sự hơn thì đổi する thành いたす: ご案内あんないいたします.
• Lịch sự ngữ: ございます: あります→ございます, です→でございます. Không phân biệt ta hay người, chỉ làm lời nói trang trọng hơn; ở khách sạn, trung tâm thương mại nghe nhiều nhất.

• 台湾たいわんから 参まいりました。 — Tôi đến từ Đài Loan.
• 明日あした 伺うかがいます。 — Ngày mai tôi xin đến thăm.
• お荷物にもつを お持もちします。 — Tôi xin xách hành lý giúp quý khách.
• トイレは あちらで ございます。 — Nhà vệ sinh ở đằng kia ạ.

Ngữ pháp 3 / 4: Nhờ vả・させてください

Càng gián tiếp càng lịch sự: 〜て いただけませんか; xin cho tôi ～: 〜させて ください

• Ba mức nhờ vả: Với bạn bè: 〜て くれませんか; với người bình thường: 〜て もらえませんか; với cấp trên, khách, giám khảo: 〜て いただけませんか. Hỏi kiểu "không thể ～ được sao?" nhẹ nhàng hơn 〜て ください.
• Kính ngữ của việc nhận ơn: くれる→くださる: 先輩せんぱいが 教おしえて くださる (chủ ngữ là người giúp mình, dùng が). もらう→いただく: 先生せんせいに 教おしえて いただく (người giúp mình dùng に). あげる→さしあげる: nói thẳng với bề trên nghe như ban ơn, phải cẩn thận khi dùng.
• Xin cho tôi ～: 〜させて ください: Việc mình muốn làm thì xin phép người kia trước: thể sai khiến thể て＋ください／いただけませんか. 見みる→見みさせて, 読よむ→読よませて, 休やすむ→休やすませて, する→させて.

• この 漢字かんじを 読よんで いただけませんか。 — Xin ngài đọc giúp chữ Hán này được không ạ?
• 先輩せんぱいが 敬語けいごを 教おしえて くださいました。 — Tiền bối đã dạy em kính ngữ.
• 先生せんせいに 手紙てがみを 読よんで いただきました。 — Em đã nhờ thầy đọc giúp bức thư.
• 少すこし 休やすませて ください。 — Xin cho em nghỉ một chút.

Ngữ pháp 4 / 4: の・こと・〜さ

Gói hành động, tính từ thành danh từ: 〜の・〜こと・〜さ

• の hay こと?: Trước 好すき・上手じょうず・嫌きらい thường dùng の: 伝つたえるのが 好すき. Trước です và các mẫu cố định (ことが できる・ことが ある・ことに する／なる) dùng こと: 趣味しゅみは ラーメンを 食たべることです.
• 〜のは〜です・〜さ: 〜のは＋trọng tâm＋です: 大切たいせつなのは 笑顔えがおです (tính từ な phải thêm な). Tính từ い bỏ い thêm さ: 高たかい→高たかさ, 難むずかしい→難むずかしさ; いい→よさ (いい vốn là よい).
• ことが ある・ことに する・ことに なる: Thể từ điển／thể ない＋ことが ある＝thỉnh thoảng có ～; ＋ことに する＝tự mình quyết định; ＋ことに なる＝người khác quyết định hoặc là kết quả của sự việc. "Đã từng ～" là thể た＋ことが ある, đừng nhầm.

• 趣味しゅみは ラーメンを 食たべることです。 — Sở thích của tôi là ăn ramen.
• 大切たいせつなのは 笑顔えがおです。 — Điều quan trọng là nụ cười.
• ときどき 敬語けいごが わからない ことが あります。 — Thỉnh thoảng tôi không hiểu kính ngữ.
• 毎日まいにち 敬語けいごを 練習れんしゅうする ことに しました。 — Tôi quyết định mỗi ngày luyện kính ngữ.
• 四月しがつから 専門学校せんもんがっこうに 通かようことに なりました。 — Từ tháng 4, tôi sẽ đi học ở trường chuyên môn.