Bài 90: リンの 一年

N4 · Bài 90 · 20 phút — Ôn tổng hợp Bài 85～89: ながら・ないで・まま, ところ・たばかり, 間あいだ・までに, しか・ばかり・だけでなく・ほど, lượng từ + も・ずつ・おきに・でも

Bài này không học ngữ pháp mới! Ta đặt Bài 85～89 cạnh nhau để so sánh: cách làm hành động, thời gian, số lượng và phạm vi. Trong đề, リン là Rin, 先生せんせい là thầy Mèo. Mẹo cho bạn: nhiều từ Hán trong bài có âm Hán-Việt rất gần, như 最初さいしょ = tối sơ (đầu tiên), 地図ちず = địa đồ, 電気でんき = điện khí (đèn, điện), nên rất dễ đoán nghĩa! Nhưng đừng đoán theo âm tiếng Việt mà quên nghĩa tiếng Nhật: 先生せんせい đọc Hán-Việt là “tiên sinh”, trong tiếng Nhật lại là “thầy/cô giáo”.

Học xong bài này, bạn có thể:

• Dùng ながら・ないで・まま để nói rõ hành động “làm như thế nào”: vừa ~ vừa ~, không ~ mà ~, giữ nguyên trạng thái ~
• Dùng ところ・たばかり・間あいだ・間あいだに・までに để nói chính xác “khi nào”
• Dùng しか〜ない・ばかり・だけでなく・ほど để diễn đạt “chỉ có”, “toàn là”, “không chỉ”, “không bằng”
• Dùng lượng từ＋も・ずつ・おきに và でも để nói “tận ngần ấy”, “mỗi người ~”, “cách ~ một lần”, “dù ~ cũng được”

Tròn 1 năm ở Nhật

Bài trước ta biết bức ảnh được chụp ngay trong くまや. Hôm nay, Rin sắp tròn một năm ở Nhật!

Hành động và thời gian dùng ながら・ばかり・間あいだに, số lượng dùng しか・も・ずつ. Bài sau: hình như Bác Gấu cuối cùng cũng chịu mở lời…

Tiệc kỷ niệm một năm ở くまや

Vài ngày sau, buổi tối mọi người ăn mừng cho Rin ở くまや. Thử tìm xem đâu là cách làm hành động, thời gian, số lượng! Bấm từng câu để nghe tiếng Nhật.

Từ vựng của một năm qua

• 最初さいしょ (saisho): lúc đầu, ban đầu
• 手紙てがみ (tegami): thư
• カタカナ (katakana): katakana
• アルバイト (arubaito): làm thêm
• 働はたらく (hataraku): làm việc
• 一杯いっぱい (ippai): một bát, một ly
• お金かね (okane): tiền
• 地図ちず (chizu): bản đồ
• まよう (mayou): lạc đường; phân vân
• だんご (dango): bánh dango
• 泣なく (naku): khóc
• 一週間いっしゅうかん (isshūkan): một tuần
• 一年目いちねんめ (ichinenme): năm thứ nhất
• 休やすみ (yasumi): kỳ nghỉ; nghỉ ngơi
• お祝いわい (oiwai): ăn mừng, quà mừng
• 電気でんき (denki): đèn điện; điện
• 傘かさを さす (kasa o sasu): giương ô, che ô

Ngữ pháp 1 / 5: Cách làm: ながら・ないで・まま

Hành động “làm như thế nào”: gốc thể ます＋ながら = vừa ~ vừa ~; thể ない＋で = không ~ mà ~; thể た＋まま = giữ nguyên trạng thái ~

• ながら: làm hai việc cùng lúc: Bỏ ます của thể ます＋ながら: 聞ききながら、しながら. Cùng một người làm cùng lúc, hành động đứng sau mới là hành động chính.
• ないで: không ~ mà ~: Thể ない＋で: 見みないで 来きた、食たべないで 行いった. Diễn tả “không làm A mà làm B”.
• まま: giữ nguyên trạng thái đó: Thể た＋まま, N＋の＋まま: ついた まま、くつの まま. Thường mang cảm giác “lẽ ra phải thay đổi mà lại không đổi”.

• 音楽おんがくを 聞ききながら 勉強べんきょうします。 — Mình vừa nghe nhạc vừa học bài.
• あさごはんを 食たべないで 学校がっこうへ 行いきました。 — Mình đi học mà không ăn sáng.
• 窓まどを 開あけた まま、家いえを 出でました。 — Mình để cửa sổ mở mà ra khỏi nhà.
• 雨あめなのに、傘かさを ささないで 歩あるきました。 — Trời đang mưa mà cậu ấy không che ô cứ thế đi.

Ngữ pháp 2 / 5: Thời gian: ところ・たばかり

ところ phải nhìn dạng đứng trước: thể từ điển = sắp, ている = đang, thể た = vừa xong; たばかり = (theo cảm giác) vừa mới ~

• ところ: nhìn dạng đứng trước: Thể từ điển＋ところ = sắp ~; ている＋ところ = đang ~; thể た＋ところ = vừa ~ xong (mới vài giây, vài phút).
• たばかり: cảm giác vừa mới: Thể た＋ばかり = người nói cảm thấy “mới ~ thôi”. Có thể là vài phút trước, cũng có thể là một năm trước: 来きた ばかり.
• ばかり＋の＋danh từ: 買かった ばかりの 傘かさ、来きた ばかりの とき: khi đứng trước danh từ thì thêm の.

• これから ごはんを 食たべる ところです。 — Mình đang định ăn cơm.
• 今いま、手紙てがみを 読よんで いる ところです。 — Mình đang đọc thư.
• 今いま、駅えきに 着ついた ところです。 — Mình vừa tới ga.
• 日本にほんに 来きた ばかりの とき、漢字かんじしか 読よめませんでした。 — Lúc mới đến Nhật, mình chỉ đọc hiểu được Kanji.

Ngữ pháp 3 / 5: Thời gian: 間ま・間かんに・までに

〜間あいだ = suốt khoảng thời gian đó cứ ~; 〜間あいだに = trong khoảng thời gian đó, vào một lúc nào đó ~; までに = hạn chót (trước ~)

• 〜間あいだ: suốt khoảng thời gian đó: 〜間あいだ、(ずっと)〜て いました: 休やすみの 間あいだ、ずっと 手紙てがみを 読よんで いました. Vế sau là việc kéo dài từ đầu đến cuối.
• 〜間あいだに: vào một lúc nào đó trong khoảng thời gian: 〜間あいだに＋hành động một lần: 寝ねて いる 間あいだに 雨あめが 降ふりました. Danh từ phải thêm の: 休やすみの 間あいだに.
• まで và までに: まで = làm liên tục cho đến thời điểm đó (五時ごじまで 働はたらく); までに = làm xong một lần trước thời điểm đó (五時ごじまでに 帰かえる).

• 夏休なつやすみの 間あいだ、ずっと 京都きょうとに いました。 — Suốt kỳ nghỉ hè, mình ở lại Kyoto.
• 母ははが 寝ねて いる 間あいだに、手紙てがみを 書かきました。 — Nhân lúc mẹ đang ngủ, mình đã viết thư.
• 金曜日きんようびまでに 宿題しゅくだいを 出だして ください。 — Hãy nộp bài tập trước thứ Sáu.
• 毎日まいにち 十時じゅうじまで 勉強べんきょうします。 — Ngày nào mình cũng học đến mười giờ.

Ngữ pháp 4 / 5: Phạm vi: しか・ばかり・だけでなく・ほど

しか〜ない = chỉ có (chê ít); ばかり = toàn là (chê nhiều); だけでなく〜も = không chỉ ~ mà còn ~; AはBほど〜ない = A không ~ bằng B

• しか〜ない: chỉ có (thấy ít): N＋しか＋phủ định: 漢字かんじしか 読よめない、一杯いっぱいしか ない. だけ là “chỉ” trung tính, cuối câu có thể là khẳng định.
• ばかり: toàn là (thấy quá nhiều): N＋ばかり: ラーメンばかり 食たべる. Vて＋ばかり いる: 泣ないて ばかり いた (cứ khóc suốt). ばかり phải đặt trước を (hoặc thay thẳng cho を): テレビばかり／テレビばかりを ○, テレビを ばかり ×.
• だけでなく・ほど: AだけでなくBも = không chỉ A mà B cũng ~. AはBほど〜ない = A không ~ bằng B (B là chuẩn để so sánh).

• 財布さいふに 五百円ごひゃくえんしか ありません。 — Trong ví chỉ có năm trăm yên.
• 弟おとうとは テレビばかり 見みて います。 — Em trai toàn xem tivi.
• 京都きょうとだけでなく、大阪おおさかにも 行いきました。 — Không chỉ Kyoto, mình còn đi cả Osaka.
• 今日きょうは 昨日きのうほど 寒さむくないです。 — Hôm nay không lạnh bằng hôm qua.

Ngữ pháp 5 / 5: Số lượng: も・ずつ・おきに・でも

Lượng từ＋も = tận ~ lận; ずつ = mỗi người / mỗi lần ~; おきに = cách ~ một lần; Nでも = ~ chẳng hạn, từ để hỏi＋でも = dù ~ cũng

• Lượng từ＋も: tận ngần ấy: 三本さんぼんも、十時間じゅうじかんも: người nói thấy “nhiều ghê!”. Hoàn toàn ngược với しか〜ない (thấy ít).
• ずつ・おきに: ずつ = chia đều hoặc mỗi lần một lượng như nhau: 一人ひとり 二ふたつずつ、少すこしずつ. おきに = cách ~ một lần: 一日いちにちおきに (cách một ngày), 十分じゅっぷんおきに.
• でも: đề nghị nhẹ nhàng・dù ~ cũng: N＋でも = ~ chẳng hạn (không giới hạn ở cái đó): お茶ちゃでも 飲のみませんか. Từ để hỏi＋でも = dù ~ cũng: いつでも、何杯なんばいでも.

• 昨日きのうは 十時間じゅうじかんも 寝ねました。 — Hôm qua mình ngủ tận mười tiếng.
• りんごを 一人ひとり 二ふたつずつ もらいました。 — Mỗi người nhận được hai quả táo.
• バスは 十分じゅっぷんおきに 来きます。 — Xe buýt cứ cách mười phút có một chuyến.
• お茶ちゃでも 飲のみませんか。 — Uống chút trà hay gì đó nhé?