Bài 83: 安いし、おいしいし

N4 · Bài 83 · 18 phút — Liệt kê nhiều lý do, và cách nói "vì ~ nên ~"

Bài trước mọi người đợi hoa anh đào nở dưới gốc cây. Bài này học ba cách nói lý do: し (liệt kê lý do), 〜て／〜くて／〜で (vì ~ mà cảm thấy ~), và Nで (vì một sự việc nào đó). Ta cũng sẽ sửa một lỗi cực kỳ phổ biến: ✗上手じょうずなし. Xem truyện tranh trước nhé!

Học xong bài này, bạn có thể:

• Liệt kê nhiều lý do: 安やすいし、おいしいし、くまやに しよう（vừa rẻ vừa ngon, chọn くまや đi）
• Nói vì điều gì mà có cảm xúc gì: 手紙てがみを 読よんで、うれしかったです（đọc thư xong, mình rất vui）
• Dùng danh từ để nói nguyên nhân: 雪ゆきで 電車でんしゃが 止とまりました（vì tuyết rơi nên tàu điện ngừng chạy）

Nước mắt lễ ra trường

Tháng ba, hoa anh đào chưa nở. Hôm nay là lễ tốt nghiệp của trường tiếng Nhật! （卒業式そつぎょうしき＝lễ tốt nghiệp）

〜し＝liệt kê nhiều lý do; 〜て・〜くて・Nで＝vì ~ nên ~. Bài sau: tiệc tốt nghiệp ở くまや! Thầy Mèo lại sắp ăn một bữa no nê…

Từ vựng bài này: Lễ tốt nghiệp và "nguyên nhân"

• 卒業式そつぎょうしき (sotsugyōshiki): lễ tốt nghiệp
• 忙いそがしい (isogashii): bận rộn
• 感動かんどう (kandō): cảm động, xúc động
• ことば (kotoba): lời nói, ngôn ngữ, từ
• 泣なく (naku): khóc
• おなかが すく (onaka ga suku): đói bụng
• 病気びょうき (byōki): bệnh, ốm
• かぜ (kaze): cảm cúm
• 台風たいふう (taifū): bão (typhoon)
• 事故じこ (jiko): tai nạn, sự cố
• 遅おくれる (okureru): trễ, chậm
• びっくりする (bikkuri suru): giật mình, ngạc nhiên
• 困こまる (komaru): khó xử, rắc rối
• 心配しんぱい (shinpai): lo lắng
• 親切しんせつ (shinsetsu): tốt bụng, thân thiện

Ngữ pháp 1 / 3: Liệt kê lý do: し

Dạng thường＋し＝xếp từng lý do chồng lên nhau (vừa ~ vừa ~, nên ~); tính từ な・danh từ phải dùng だし

• Dạng thường＋し: xếp từng lý do chồng lên nhau: Khi muốn nói "vừa ~ vừa ~, nên ~", mỗi lý do ở dạng thường rồi thêm し: 安やすいし、おいしいし、くまやに しよう（vừa rẻ vừa ngon, chọn くまや đi）. Phần kết luận ở cuối có thể là ý kiến, quyết định, lời rủ, hoặc cả lời nhờ.
• Các loại từ nối với し thế nào: Động từ: 行いく／行いかない／行いった＋し. Tính từ い: 安やすい／安やすくない＋し. Tính từ な・danh từ nhất định phải thêm だ: 静しずかだし、雨あめだし. ✗上手じょうずなし là lỗi phổ biến nhất — trước し không dùng な mà dùng だ.（な dùng khi đứng trước danh từ như 上手じょうずな 人ひと, hoặc trước ので như 上手じょうずなので.）
• Chỉ nói một し cũng được: Chỉ nói một し nghĩa là "đây là một trong các lý do, còn lý do khác nữa", nhẹ nhàng hơn から: 今日きょうは 雨あめだし、うちで 休やすもう（hôm nay trời mưa mà, ở nhà nghỉ đi）. Cũng hay đi kèm も: 時間じかんも ないし、お金かねも ないし.
• So sánh với から・ので: から／ので thường nói "một nguyên nhân chính"; し là "liệt kê nhiều nguyên nhân" và mang tính khẩu ngữ hơn. Khi nói với thầy cô, bề trên hoặc trong tình huống trang trọng, có thể dùng です／ます rồi thêm し: 安やすいですし、おいしいですし；がんばりましたし.

• 安やすいし、おいしいし、くまやに しよう。 — Vừa rẻ vừa ngon, chọn くまや đi.
• この 部屋へやは 広ひろいし、駅えきに 近ちかいし、好すきです。 — Phòng này vừa rộng vừa gần ga, mình rất thích.
• くまたくんは 親切しんせつだし、おもしろいし、いい 友ともだちです。 — Kumata vừa tốt bụng vừa vui tính, là một người bạn tuyệt vời.
• 今日きょうは 雨あめだし、うちで 映画えいがを 見みよう。 — Hôm nay trời mưa mà, ở nhà xem phim đi.
• よく 寝ねたし、朝あさごはんも 食たべたし、今日きょうは 元気げんきです。 — Mình ngủ ngon, lại ăn sáng nữa, nên hôm nay rất khỏe.
• 時間じかんも ないし、お金かねも ないし、旅行りょこうに 行いかない。 — Vừa không có thời gian vừa không có tiền, nên mình không đi du lịch nữa.

Ngữ pháp 2 / 3: Vì ~ nên ~: て

〜て／〜くて／〜で＋cảm xúc・trạng thái＝vì ~ nên (cảm thấy) ~; vế sau không đi với lời nhờ, lời rủ

• Cùng một dạng て, cũng có thể chỉ nguyên nhân: Đã học: dạng て nối các hành động theo thứ tự, 〜くて／〜で diễn tả "vừa ~ vừa ~". Khi vế sau là cảm xúc hoặc trạng thái, vế trước trở thành nguyên nhân: 手紙てがみを 読よんで、うれしかったです（đọc thư xong, mình rất vui）.
• Cách nối: Động từ: dạng て（聞きいて、読よんで）. Tính từ い: い → くて（多おおくて、忙いそがしくて）. Tính từ な: 〜で（心配しんぱいで、静しずかで）. Phủ định ない giống tính từ い: わからない → わからなくて.
• Vế sau: cảm xúc・trạng thái・không làm được: Vế sau thường gặp: うれしい、びっくりする、困こまる、疲つかれる、たいへん, và cả thể phủ định của thể khả năng（寝ねられません）. ラーメンが 大おおきくて、びっくりしました（tô ramen to đến giật mình）.
• Vế sau không được là lời nhờ・lời rủ・quyết định: Nguyên nhân của 〜て là kiểu "tự nhiên nối lại", nên vế sau không đi với 〜て ください、〜ましょう、〜う／〜よう（lời nhờ・lời rủ・quyết định của bản thân）. Muốn nhờ hoặc rủ ai, đổi sang から／ので: 忙いそがしいから、手伝てつだって ください（mình bận, hãy giúp mình）.（Cách nói muốn làm gì 〜たい đôi khi đi được, nhưng khi mới học dùng から là an toàn nhất.）

• 手紙てがみを 読よんで、うれしかったです。 — Đọc thư xong, mình rất vui.
• ラーメンが 大おおきくて、びっくりしました。 — Tô ramen to quá, mình giật cả mình.
• 宿題しゅくだいが 多おおくて、たいへんです。 — Bài tập nhiều quá, vất vả ghê.
• 試験しけんが 心配しんぱいで、寝ねられません。 — Lo cho kỳ thi nên mình không ngủ được.
• 道みちが わからなくて、困こまりました。 — Không biết đường nên mình rất rắc rối.
• 歩あるきすぎて、疲つかれました。 — Đi bộ nhiều quá nên mình mệt.

Ngữ pháp 3 / 3: Nguyên nhân: Nで

Danh từ＋で＝vì ~（病気びょうきで、雪ゆきで）; vế sau thường là kết quả, không đi với lời nhờ, lời rủ

• Danh từ＋で＝vì ~: Khi nguyên nhân là một danh từ, thêm で thẳng: 病気びょうきで、かぜで、雪ゆきで、台風たいふうで、事故じこで、アルバイトで. Tính từ な〜で ở Ngữ pháp 2（心配しんぱいで、静しずかで）và danh từ＋で trông giống nhau, nghĩa cũng đều là "vì ~"; không phân biệt được cũng không sao, cách nối giống nhau: thêm で.
• Vế sau thường là kết quả: Vế sau thường là kết quả hoặc trạng thái tự nhiên xảy ra: 休やすむ、止とまる、遅おくれる、忙いそがしい、たいへん. 事故じこで バスが 遅おくれました（vì sự cố nên xe buýt bị trễ）.
• Phân biệt ba loại で: 学校がっこうで 勉強べんきょうする（nơi chốn: học ở trường）、バスで 行いく（phương tiện: đi bằng xe buýt）、雪ゆきで 遅おくれる（nguyên nhân: vì tuyết nên trễ）. Khi không phân biệt được, thử thay bằng "vì ~", nếu nghe hợp lý thì đó là nguyên nhân.
• Nで và Nなので: Nで ngắn gọn và hay dùng; Nなので nói lý do rõ ràng và lịch sự hơn. Nで giống 〜て, vế sau không đi với lời nhờ, lời rủ: 台風たいふうなので、出でかけないで ください（✗台風たいふうで、出でかけないで ください）.

• 病気びょうきで 学校がっこうを 休やすみました。 — Vì bị bệnh nên mình đã xin nghỉ học.
• 雪ゆきで 電車でんしゃが 止とまりました。 — Vì tuyết rơi nên tàu điện ngừng chạy.
• 事故じこで バスが 遅おくれました。 — Vì sự cố nên xe buýt bị trễ.
• かぜで 声こえが 出でません。 — Vì bị cảm nên mình không ra tiếng được.
• 卒業式そつぎょうしきで 忙いそがしいです。 — Vì lễ tốt nghiệp nên rất bận.
• 感動かんどうで ことばが 出でませんでした。 — Vì quá xúc động nên mình không nói nên lời.