Bài 112: たびに・たとたん・て以来・ぶり

N3 · Bài 112 · 18 phút — Mỗi lần ～, vừa ～ là ～, từ khi ～ đến nay, sau bao lâu: bốn cách nói về "thời điểm" và "khoảng thời gian"

Bài trước bạn đã học うちに・最中さいちゅうに・際さいに. Lễ hội vừa có một trận mưa, và quầy takoyaki của Kumata cũng mở lại. Bài này học bốn cách nói liên quan đến "thời gian". Xem truyện tranh trước nhé!

Học xong bài này, bạn có thể:

• Dùng たびに để nói "mỗi lần ～ đều ～"
• Dùng たとたん（に）để nói "vừa ～ thì (bất ngờ) ～"
• Dùng て以来いらい để nói "từ khi ～ đến nay vẫn luôn ～"
• Dùng ぶり để nói "sau bao lâu lại ～", và biết nói 話はなしぶり (cách nói chuyện)

Tin dưới đèn lồng

Mưa lễ hội tạnh, đền Yanaka lên đèn, Bác Gấu dừng bước. (ちょうちん＝đèn lồng, 以来いらい＝từ khi, 屋台やたい＝quầy)

たびに＝mỗi lần; たとたん＝vừa ～ là; て以来いらい＝từ khi; ぶり＝sau bao lâu. Bài sau, Rin đi Kyoto!

Từ vựng bài này: mỗi lần, vừa ～ là, từ khi, sau bao lâu

• 見みる たびに (miru tabi ni): mỗi lần nhìn thấy ～ (đều)
• 出でた とたん (deta totan): vừa ra ngoài thì (bất ngờ) ～
• 来きて 以来いらい (kite irai): từ khi ～ đến nay (vẫn luôn)
• 一年いちねんぶり (ichinen-buri): sau một năm (lại ～)
• 話はなしぶり (hanashiburi): cách nói chuyện
• 久ひさしぶり (hisashiburi): lâu rồi không gặp; sau một thời gian dài
• もう 一ひとつ (mō hitotsu): thêm một cái nữa
• ちょうちん (chōchin): đèn lồng
• 思おもい出だす (omoidasu): nhớ ra, nhớ lại
• 師匠ししょう (shishō): sư phụ (師匠, Hán-Việt: sư tượng)
• 祭まつり (matsuri): lễ hội (祭 = tế)
• 屋台やたい (yatai): quầy hàng (ở lễ hội, chợ đêm)
• たこやき (takoyaki): takoyaki (bánh bạch tuộc)
• お兄にいちゃん (oniichan): anh (cách gọi thân mật, "anh ơi")
• プロ (puro): chuyên nghiệp, dân nhà nghề
• さびしい (sabishii): cô đơn, vắng vẻ
• やっぱり (yappari): quả nhiên (đúng như nghĩ)
• 京都きょうと (Kyōto): Kyoto (京都 = Kinh Đô)
• 泣なく (naku): khóc
• ずっと (zutto): suốt, luôn luôn
• 違ちがう (chigau): khác, không giống
• 去年きょねん (kyonen): năm ngoái (去年 = khứ niên)
• 卒業そつぎょうする (sotsugyō suru): tốt nghiệp (卒業 = tốt nghiệp)
• 鳴なる (naru): (điện thoại, chuông) reo
• 立たち上あがる (tachiagaru): đứng dậy
• お土産みやげ (omiyage): quà mang về (từ chuyến đi)

Ngữ pháp 1 / 4: たびに

たびに＝mỗi lần ～, đều ～: vế trước là việc lặp lại, vế sau là kết quả hay cảm xúc lần nào cũng xuất hiện. Động từ dùng thể từ điển, danh từ thêm の.

• たびに＝mỗi lần ～, đều ～: "Hễ làm A là nhất định B": この 歌うたを 聞きく たびに、台湾たいわんを 思おもい出だす。＝Mỗi lần nghe bài hát này, tôi đều nhớ Đài Loan. A là việc lặp đi lặp lại.
• Cách nối: Động từ thể từ điển＋たびに (行いく たびに); danh từ＋の＋たびに (祭まつりの たびに). Dù là chuyện quá khứ, trước たびに vẫn dùng thể từ điển, thì quá khứ đặt ở cuối câu.
• Vế sau: lần nào cũng thế: B là "kết quả, thói quen, cảm giác lần nào cũng xuất hiện": 会あう たびに 違ちがう アルバイトを して いる。Việc chỉ xảy ra một lần (ví dụ chuyến đi ngày mai) thì không dùng たびに.
• Phân biệt với とき: とき＝vào một lúc nào đó; たびに＝mỗi lần. 京都きょうとへ 行いった とき＝lúc đã đi Kyoto (lần đó); 京都きょうとへ 行いく たびに＝mỗi lần đi Kyoto.

• この ちょうちんを 見みる たびに、師匠ししょうを 思おもい出だす。 — Mỗi lần thấy lồng đèn này, tôi lại nhớ sư phụ.
• 祭まつりの たびに、雨あめが 降ふります。 — Lễ hội nào cũng có mưa.
• この 歌うたを 聞きく たびに、台湾たいわんを 思おもい出だします。 — Mỗi lần nghe bài hát này, tôi đều nhớ Đài Loan.
• 熊太くまたは 会あう たびに、違ちがう アルバイトを して いる。 — Mỗi lần gặp Kumata, cậu ấy lại đang làm một công việc làm thêm khác.
• 京都きょうとへ 行いく たびに、お土産みやげを 買かいます。 — Mỗi lần đi Kyoto, tôi đều mua quà mang về.

Ngữ pháp 2 / 4: たとたん（に）

たとたん（に）＝vừa ～ thì (đột ngột) ～: trước dùng thể た, sau là việc xảy ra trong tích tắc, thường là bất ngờ.

• たとたん＝vừa ～ thì ～: A vừa xảy ra, gần như cùng lúc B xảy ra, và thường là chuyện "không ngờ tới": 外そとに 出でた とたん、雨あめが 降ふり出だした。＝Vừa bước ra ngoài thì trời đổ mưa.
• Cách nối: thể た＋とたん（に）: 食たべた とたん、開あけた とたんに. とたん và とたんに có nghĩa như nhau; thêm に nhấn mạnh hơn một chút "ngay đúng lúc đó".
• Vế sau: việc thực sự xảy ra: B phần lớn ở thì quá khứ và là việc mình không kiểm soát được (mưa rơi, điện thoại reo, bật khóc). Không đi với ý định hay lời nhờ như "tôi sẽ ～ nhé", "hãy ～".
• Phân biệt với てから: てから＝làm xong A rồi (theo kế hoạch) làm B; たとたん＝A vừa xảy ra, B đột nhiên xuất hiện. Việc mình quyết định làm thì dùng てから hoặc たら.

• 外そとに 出でた とたん、雨あめが 降ふり出だした。 — Vừa bước ra ngoài thì trời đổ mưa.
• 立たち上あがった とたん、電話でんわが 鳴なった。 — Vừa đứng dậy thì điện thoại reo.
• ドアを 開あけた とたんに、ねこが 入はいって きた。 — Cửa vừa mở ra thì con mèo chạy vào.
• 店みせを 開あけた とたん、お客きゃくさんが たくさん 来きた。 — Quán vừa mở cửa thì khách kéo đến rất đông.
• ピヨは リンの 顔かおを 見みた とたん、笑わらい出だした。 — Piyo vừa nhìn thấy mặt Rin là bật cười.

Ngữ pháp 3 / 4: て以来いらい

て以来いらい＝từ khi ～ đến nay vẫn luôn ～: phía trước là mốc trong quá khứ (thể て hoặc danh từ), phía sau là trạng thái kéo dài từ lúc đó đến bây giờ.

• て以来いらい＝từ khi ～ đến nay vẫn luôn ～: Lấy một việc trong quá khứ làm mốc và nói "từ đó đến giờ vẫn như vậy": 日本にほんに 来きて 以来いらい、ずっと 谷中やなかに 住すんで いる。
• Cách nối: Động từ thể て＋以来いらい (来きて 以来いらい、卒業そつぎょうして 以来いらい); danh từ nối thẳng＋以来いらい (去年きょねん 以来いらい). (去年きょねんの 春はる là một danh từ trọn vẹn, の nằm bên trong danh từ; không thể nói 祭まつりの 以来いらい.)
• Vế sau: trạng thái kéo dài: Hay đi với ずっと、〜て いる、〜て いない. Việc chỉ xảy ra một lần (leo núi Phú Sĩ một lần) không đặt sau 以来いらい được, phải dùng てから.
• Sắc thái: Trang trọng hơn てから, và mốc thời gian thường là việc có sức nặng (đến Nhật, tốt nghiệp, chuyển nhà). Việc vừa mới xảy ra như "năm phút trước" thì không dùng 以来いらい.

• はなちゃんが 京都きょうとへ 行いって 以来いらい、祭まつりが ずっと さびしい。 — Từ khi はな đi Kyoto, lễ hội vẫn luôn vắng vẻ.
• 日本にほんに 来きて 以来いらい、ずっと 谷中やなかに 住すんで います。 — Từ khi đến Nhật, tôi vẫn luôn sống ở Yanaka.
• この 店みせを 知しって 以来いらい、毎週まいしゅう 来きて いる。 — Từ khi biết quán này, tuần nào tôi cũng đến.
• 去年きょねんの 春はる 以来いらい、おじいさんに 会あって いない。 — Từ mùa xuân năm ngoái đến nay, tôi chưa gặp ông nội.
• 卒業そつぎょうして 以来いらい、先生せんせいに 会あって いません。 — Sau khi tốt nghiệp, tôi vẫn chưa gặp thầy.

Ngữ pháp 4 / 4: ぶり

ぶり có hai kiểu: khoảng thời gian＋ぶりに＝sau bao lâu lại ～; N／thân ます (một số ít) (話はなし)＋ぶり＝cách, dáng vẻ ～ (話はなしぶり、仕事しごとぶり). Không phải động từ nào cũng gắn được, cứ nhớ hai từ này trước.

• Thời gian＋ぶりに＝sau bao lâu, lại ～: Một việc bị gián đoạn một thời gian rồi lại xảy ra: 三年さんねんぶりに 友ともだちに 会あった。＝Sau ba năm tôi gặp lại bạn. Thường mang cảm giác "đã lâu lắm rồi".
• Cách nối: Khoảng thời gian＋ぶりに＋động từ (一年いちねんぶりに 出だした); khoảng thời gian＋ぶりの＋danh từ (十年じゅうねんぶりの 雪ゆき). Phía trước phải là "bao lâu" (一年いちねん、三年さんねん), không phải "khi nào" (去年きょねん).
• 久ひさしぶり: Thường gặp nhất là 久ひさしぶり: お久ひさしぶりです＝lâu rồi không gặp; 久ひさしぶりに ラーメンを 食たべた＝lâu lắm rồi mới lại ăn ramen.
• N／thân ます (một số ít)＋ぶり＝cách, dáng vẻ ～: 話はなしぶり (cách nói chuyện), 仕事しごとぶり (cách làm việc), hay dùng để khen hoặc nhận xét người khác. 仕事しごと là danh từ; 話はなし là thân ます của 話はなす (chứ không phải thể từ điển 話はなす). Không phải động từ nào cũng gắn được ぶり, cứ nhớ hai từ này là đủ.

• 一年いちねんぶりに 屋台やたいを 出だした。 — Sau một năm, anh ấy lại bày quầy.
• 三年さんねんぶりに 友ともだちに 会あいました。 — Sau ba năm, tôi gặp lại bạn.
• 十年じゅうねんぶりの 雪ゆきで、町まちが 白しろく なった。 — Trận tuyết đầu tiên sau mười năm khiến cả thị trấn trắng xóa.
• 熊太くまたの 仕事しごとぶりは すごい。 — Cách làm việc của Kumata thật giỏi.
• 久ひさしぶりに 台湾たいわんの 友ともだちと 話はなした。 — Sau một thời gian dài, tôi lại trò chuyện với bạn ở Đài Loan.