Bài 113: ところに・ところだった・かける・ついでに

N3 · Bài 113 · 18 phút — Đúng lúc đó, suýt nữa, làm dở, tiện thể: nói về “thời điểm” sinh động hơn

Bài trước, ở lễ hội mùa hè, bạn đã học たびに・たとたん・て以来いらい・ぶり, và nghe người hàng xóm cũ nói: はな đã đến Kyoto. Bài này học bốn cách nói về “thời điểm”. Xem truyện tranh trước nhé!

Học xong bài này, bạn có thể:

• Dùng ところに／ところへ để nói “đúng lúc đang ～ thì có người đến, có chuyện xảy ra”; dùng ところを để nói “bị thấy đúng lúc đang ～”
• Dùng（もう少すこしで）〜ところだった để nói “suýt nữa thì ～ (may mà không)”
• Dùng 〜かける／〜かけの để nói “làm dở” hoặc “sắp sửa ～”
• Dùng 〜ついでに để nói “làm A thì tiện thể làm luôn B”

Tiện thể ghé Kyoto

Nghe nói はな đã đến Kyoto. Tháng 8, Rin vừa hay được đi dẫn tour ở Kyoto để thực tập. (添乗てんじょう＝dẫn tour, 八やつ橋はし＝yatsuhashi)

ところに＝đúng lúc đó, ところだった＝suýt nữa, かけ＝làm dở, ついでに＝tiện thể. Liệu tiệm wagashi có giúp được Rin không?

Từ vựng bài này: thời điểm, suýt nữa, tiện thể

• 〜ところに (tokoro ni): đúng lúc đang ～ (có người đến, có chuyện xảy ra)
• 〜ところを (tokoro o): bộ dạng đang ～ (bị thấy, được giúp)
• 〜ところだった (tokoro datta): suýt nữa thì ～ (may mà không)
• もう少すこしで (mō sukoshi de): suýt nữa, chỉ thêm chút nữa là
• 〜かける (kakeru): làm dở; sắp sửa ～
• 〜かけの (kake no): ～ dở (đang làm dở)
• 〜ついでに (tsuide ni): tiện thể ～, nhân tiện ～
• あぶない (abunai): nguy hiểm; suýt thì nguy
• やめる (yameru): dừng lại, thôi không làm nữa
• 添乗てんじょう (tenjō): đi cùng đoàn, dẫn tour (nhân viên công ty du lịch đi theo đoàn)
• ツアー (tsuā): tour du lịch, hành trình
• たのむ (tanomu): nhờ, giao phó (cho ai đó)
• 探さがす (sagasu): tìm, tìm kiếm
• 遅おくれる (okureru): trễ, lỡ (tàu, xe)
• ちょうど (chōdo): đúng lúc, vừa khéo
• 和菓子わがし (wagashi): bánh ngọt kiểu Nhật
• 八やつ橋はし (yatsuhashi): yatsuhashi (bánh đặc sản Kyoto)
• 新幹線しんかんせん (shinkansen): Tàu Shinkansen (新幹線 ≈ Hán-Việt “tân cán tuyến”, tàu cao tốc)
• 休やすみを とる (yasumi o toru): Xin nghỉ
• 眠ねむる (nemuru): ngủ, ngủ thiếp đi
• 寄よる (yoru): ghé qua, tạt qua một chút
• 郵便局ゆうびんきょく (yūbinkyoku): bưu điện
• 散歩さんぽ (sanpo): đi dạo (散歩 ≈ Hán-Việt “tản bộ”)
• 奈良なら (Nara): Nara (cố đô ở phía nam Kyoto, đi tàu khoảng 40 phút)
• 財布さいふ (saifu): ví tiền
• 反対はんたい (hantai): ngược lại; hướng ngược
• 置おく (oku): đặt, để
• なくす (nakusu): làm mất

Ngữ pháp 1 / 4: ところに・ところを

ところに／ところへ＝đúng lúc đang ～ (bỗng có người đến, có chuyện xảy ra). ところを＝bộ dạng đang ～ (bị thấy, được giúp).

• ところに／ところへ＝đúng lúc ～, có chuyện xảy ra: Nói rằng đúng vào một thời điểm thì bỗng có người đến, có điện thoại, có chuyện xảy ra: 出でかけようと した ところに、電話でんわが 来きた。＝đúng lúc sắp ra ngoài thì có điện thoại. ところへ ý nghĩa gần như giống, phía sau hay là các động từ “di chuyển tới” như 来くる、入はいって くる.
• Phía trước có thể là ba thời điểm: Thể từ điển／〜ようと した＝sắp ～; 〜ている＝đang ～; thể た＝vừa ～ xong. Giống 〜ところだ đã học trước đây, nhìn dạng đứng trước là biết đó là thời điểm nào.
• ちょうど いい ところに: Cách nói quen thuộc: ちょうど いい ところに 来きましたね＝bạn đến đúng lúc quá (vừa khéo đang cần bạn). Trong truyện, thầy Mèo nói đúng câu này.
• ところを＝bộ dạng ～ bị thấy, được giúp: Phía sau hay là 見みられる、見みつかる、助たすける: 寝ねて いる ところを 見みられた＝bị thấy đang ngủ. Lúc này không dùng に mà dùng を.

• ちょうど いい ところに 来きましたね。 — Em đến đúng lúc lắm đấy.
• 出でかけようと した ところに、電話でんわが 来きた。 — Đúng lúc sắp ra khỏi nhà thì có điện thoại.
• ご飯はんを 食たべて いる ところへ、友ともだちが 来きた。 — Đúng lúc đang ăn cơm thì bạn đến.
• 寝ねて いる ところを 写真しゃしんに とられた。 — Bộ dạng đang ngủ bị chụp lại.
• 道みちが わからなくて 困こまって いる ところを、駅えきの 人ひとに 助たすけて もらった。 — Đang bối rối không biết đường đi thì người ở nhà ga đã giúp tôi.

Ngữ pháp 2 / 4: ところだった

（もう少すこしで）Thể từ điển＋ところだった＝suýt nữa thì ～: chuyện xấu suýt xảy ra, may mà không.

• ＝suýt nữa thì ～ (may mà không): Nói chuyện xấu chỉ thiếu chút nữa là xảy ra: もう少すこしで 遅おくれる ところだった＝suýt nữa thì trễ. Người nói có cảm giác “phù, may quá!”.
• Cách ghép: thể từ điển＋ところだった: 忘わすれる ところだった、乗のる ところだった. Nói lịch sự là ところでした. Phía trước hay thêm もう少すこしで (suýt nữa), あぶなかった (nguy quá).
• Nếu thật sự xảy ra thì không dùng được: Nếu thật sự trễ thì nói thẳng 遅おくれた、遅おくれて しまった. ところだった luôn mang nghĩa “cuối cùng không xảy ra”.
• Khi không có もう少すこしで: lúc đó đang sắp ～: ところだった cũng là quá khứ của ところだ (sắp ～): ちょうど 電話でんわする ところだった＝lúc đó tôi đang định gọi (cho bạn). Dựa vào có もう少すこしで hay không và ngữ cảnh để phán đoán.

• もう少すこしで 遅おくれる ところだった。 — Suýt nữa thì trễ.
• もう少すこしで パスポートを 忘わすれる ところでした。 — Suýt nữa thì quên mang hộ chiếu.
• あぶなかった！ もう少すこしで 財布さいふを なくす ところだった。 — Nguy quá! Suýt làm mất ví.
• 地図ちずを 見みて いなかったら、反対はんたいの 電車でんしゃに 乗のる ところだった。 — Nếu không xem bản đồ thì suýt nữa đã lên nhầm tàu ngược hướng.
• 先生せんせいが 教おしえて くれなかったら、宿題しゅくだいを 忘わすれる ところでした。 — Nếu thầy không nhắc, tôi suýt quên bài tập.

Ngữ pháp 3 / 4: かける・かけの

Gốc thể ます＋かける＝làm dở, bắt đầu ～ nhưng chưa xong; cũng có thể là “sắp sửa ～”. 〜かけの＋danh từ＝～ dở.

• かけの＋danh từ＝～ dở: 読よみかけの 本ほん (sách đọc dở), 食たべかけの パン (bánh mì ăn dở), 飲のみかけの ジュース (nước ép uống dở). Đồ vật vẫn còn đó, việc chưa làm xong.
• 〜かけて、〜＝làm dở rồi (dừng lại): 何なにか 言いいかけて、やめた＝định nói gì đó nhưng nói dở chừng thì thôi. Phía sau hay đi với やめる (dừng lại, thôi không làm).
• 〜かける＝sắp sửa ～, bắt đầu hơi ～: 眠ねむりかけた＝sắp ngủ thiếp đi; 日本語にほんごの 歌うたを 忘わすれかけて いた＝sắp quên hết bài hát tiếng Nhật. Việc mới bắt đầu, chưa hoàn toàn thành như vậy.
• Cách ghép và chia: Gốc thể ます＋かける; bản thân かける là động từ nhóm II: かけない、かけた、かけて. Ăn xong thì nói 食たべ終おわる; かける luôn là “còn đang ở giữa chừng”.

• 読よみかけの 本ほんを かばんに 入いれた。 — Bỏ cuốn sách đọc dở vào cặp.
• 食たべかけの パンを テーブルに 置おいて、出でかけた。 — Để chiếc bánh mì ăn dở trên bàn rồi ra ngoài.
• くまたは 何なにか 言いいかけて、やめた。 — Kumata đang nói dở thì dừng lại.
• 電車でんしゃの 中なかで 眠ねむりかけた ところに、電話でんわが 来きた。 — Đúng lúc sắp ngủ thiếp đi trên tàu thì có điện thoại.
• 書かきかけの 手紙てがみが 机つくえの 上うえに ある。 — Trên bàn có một lá thư viết dở.

Ngữ pháp 4 / 4: ついでに

〜ついでに＝làm A thì tiện thể làm B: A là việc vốn định làm, B là việc làm thêm nhân tiện.

• ＝làm A thì tiện thể làm B: Nhân cơ hội làm A, làm thêm một việc B: 散歩さんぽの ついでに パンを 買かった＝đi dạo, tiện thể mua bánh mì. A là chính, B là phụ.
• Cách ghép: danh từ＋の／thể từ điển／thể た: 散歩さんぽの ついでに；行いく ついでに；行いった ついでに. Sau danh từ phải có の.
• 行いく ついでに và 行いった ついでに: 駅えきへ 行いく ついでに＝tiện thể trên đường ra ga; 京都きょうとへ 行いった ついでに＝đã đến Kyoto rồi, tiện thể ở đó. B xảy ra “trên đường” đến A thì dùng thể từ điển, “sau khi đến nơi” thì dùng thể た.
• Phân biệt với ながら, ために: ながら＝làm hai việc cùng lúc (聞ききながら 勉強べんきょうする); ために＝để ～ (mục đích); ついでに＝nhân dịp làm A, tiện thể làm B. Đứng đầu câu một mình, ついでに＝“nhân tiện…”: ついでに、ジュースも 買かって きて くれる？

• 散歩さんぽの ついでに、パンを 買かった。 — Đi dạo, tiện thể mua bánh mì.
• 駅えきへ 行いく ついでに、この 手紙てがみを 出だして くれませんか。 — Khi bạn ra ga, tiện thể gửi giúp tớ lá thư này được không?
• 京都きょうとへ 行いった ついでに、奈良ならにも 寄よった。 — Đến Kyoto, tiện thể cũng ghé Nara.
• 買かい物ものの ついでに、郵便局ゆうびんきょくに 寄よりました。 — Đi mua sắm, tiện thể ghé bưu điện.
• 仕事しごとの ついでに、昔むかしの 友ともだちに 会あいに 行いった。 — Nhân dịp đi làm việc, tiện thể gặp người bạn cũ.