Bài 43: 〜たり〜たり・〜た ほうが いい

N5 · Bài 43 · 18 phút — Dùng thể た + り để nêu ví dụ về việc bạn hay làm; rồi dùng thể た / thể ない + ほうが いいです để khuyên người khác

Bài trước bạn đã học thể た và 〜た ことが あります. Bài này thể た có thêm hai cách dùng: thêm り thành kiểu liệt kê "nào là 〜, nào là 〜"; nối với ほうが いいです thành lời khuyên "nên 〜". Xem truyện tranh trước nhé!

Học xong bài này, bạn có thể:

• Dùng 〜たり〜たり します để kể ví dụ về việc hay làm ngày thường, ngày nghỉ
• Dùng 〜た ほうが いいです để khuyên người khác "nên 〜"
• Dùng 〜ない ほうが いいです để khuyên người khác "không nên 〜"

Thử hỏi các cụ già địa phương

Bác Gấu nghe nhắc "du học sinh Đài Loan ngày xưa" là trốn vào bếp. Rin đổi cách tìm quán... (おとしより＝người cao tuổi; 聞ききます＝hỏi)

〜たり〜たり します＝nêu vài ví dụ; 〜た ほうが いいです＝nên 〜. Bài sau: Kumata bảo "Mình nói chuyện kiểu bạn bè đi!"

Từ mới của bài này

• 食たべたり 飲のんだり します (tabetari nondari shimasu): nào ăn nào uống (ăn này, uống này...)
• 行いった ほうが いいです (itta hō ga ii desu): nên đi
• 行いかない ほうが いいです (ikanai hō ga ii desu): không nên đi
• おとしより (otoshiyori): người cao tuổi, các cụ già
• 商店街しょうてんがい (shōtengai): phố mua sắm, khu phố chợ
• 休やすみの 日ひ (yasumi no hi): ngày nghỉ
• 掃除そうじします (sōji shimasu): dọn dẹp (tảo trừ)
• 洗濯せんたくします (sentaku shimasu): giặt giũ (tẩy trạc)
• 散歩さんぽします (sanpo shimasu): đi dạo (tản bộ)
• かぜ (kaze): cảm (bị cảm)
• 薬くすり (kusuri): thuốc

Ngữ pháp 1 / 2: 〜たり〜たり

Động từ thể た＋り, 〜たり〜たり します＝"nào là 〜, nào là 〜": nêu ví dụ trong nhiều việc, không phải tất cả

• Cách tạo: thể た＋り: Đổi sang thể た trước, rồi thêm り: 食たべた → 食たべたり、飲のんだ → 飲のんだり、遊あそんだ → 遊あそんだり、撮とった → 撮とったり、した → したり、行いった → 行いったり (ngoại lệ). Thể た biến đổi thế nào thì たり biến đổi theo thế đó.
• Cuối câu thêm します: Trong các câu của bài này, 〜たり〜たり luôn kết thúc bằng します (thể lịch sự). Thì cũng nằm ở します này: thường ngày → します; quá khứ → しました; muốn làm → したいです. Văn nói đôi khi bỏ đi, nhưng người mới học hãy luôn thêm vào.
• Ý nghĩa: chỉ là ví dụ, không phải tất cả: 〜たり〜たり không phải danh sách đầy đủ mà là "những việc kiểu như vậy". Khi được hỏi なにを しますか, dùng nó để trả lời rất tự nhiên, không cần kể hết mọi việc. Chỉ nêu một ví dụ cũng được: 散歩さんぽしたり します (hay đi dạo này nọ).
• Danh từ dùng や, động từ dùng たり: ラーメンや ぎょうざ ở Bài 29 là liệt kê danh từ; còn liệt kê động từ thì dùng 〜たり〜たり: ラーメンを 食たべたり、ぎょうざを 食たべたり します.

• 休やすみの 日ひは 散歩さんぽしたり、テレビを 見みたり します。 — Ngày nghỉ tớ hay đi dạo, xem tivi này nọ.
• 昨日きのうは 掃除そうじしたり、洗濯せんたくしたり しました。 — Hôm qua tớ dọn dẹp, giặt giũ này nọ.
• 浅草あさくさで 写真しゃしんを 撮とったり、だんごを 食たべたり しました。 — Ở Asakusa chụp ảnh, ăn dango này nọ.
• くまやで ラーメンを 食たべたり、くまたさんと 話はなしたり します。 — Ở くまや ăn ramen, trò chuyện với Kumata này nọ.
• 日曜日にちようびは 友ともだちと 遊あそんだり、映画えいがを 見みたり したいです。 — Chủ nhật tớ muốn đi chơi với bạn, xem phim này nọ.
• 夜よるは 日本語にほんごを 勉強べんきょうしたり、手紙てがみを 読よんだり します。 — Buổi tối tớ học tiếng Nhật, xem thư này nọ.

Ngữ pháp 2 / 2: 〜た ほうが いい

Thể た＋ほうが いいです＝nên 〜; thể ない＋ほうが いいです＝không nên 〜 (khuyên người khác)

• Nên 〜: thể た＋ほうが いいです: 飲のみます → 飲のんだ ほうが いいです、寝ねます → 寝ねた ほうが いいです、聞ききます → 聞きいた ほうが いいです.
• Ở đây た không phải quá khứ: 明日あした 早はやく 起おきた ほうが いいです (ngày mai nên dậy sớm) — chuyện ngày mai cũng dùng thể た. Hãy nhớ cả cụm: 〜た ほうが いいです＝nên 〜.
• Không nên 〜: thể ない＋ほうが いいです: 飲のみます → 飲のまない ほうが いいです、行いきます → 行いかない ほうが いいです. Trước ほうが không dùng thể ます, cũng không dùng 〜ません (không nói 行いきません ほうが); và cũng không phải đổi いいです sang phủ định.
• Sắc thái: nhẹ nhàng khuyên nhủ hơn 〜て ください: 〜た ほうが いいです là lời khuyên "vì tốt cho bạn", thêm よ cuối câu nghe quan tâm hơn. Tuy nhiên nói thẳng với thầy cô, người lớn tuổi nghe như đang chỉ bảo họ, nên cần cẩn thận.

• かぜですね。薬くすりを 飲のんだ ほうが いいですよ。 — Cậu bị cảm rồi nhỉ. Nên uống thuốc đi nhé.
• 明日あしたは 早はやく 起おきた ほうが いいです。 — Ngày mai nên dậy sớm.
• 雨あめですから、かさを 買かった ほうが いいです。 — Trời mưa rồi, nên mua cái ô.
• 町まちの おとしよりに 聞きいた ほうが いいですよ。 — Nên hỏi các cụ già trong phố đó nhé.
• 寝ねる 前まえに 食たべない ほうが いいです。 — Trước khi ngủ không nên ăn gì.
• その 水みずは 飲のまない ほうが いいですよ。 — Nước đó không nên uống nhé.