Bài 175: たる・にして・ばこそ・とは

N1 · Bài 175 · 18 phút — Thân phận, thời gian, lý do chân thành và sự ngạc nhiên: ông nội báo qua video rằng sẽ sang Nhật.

Buổi điều trần ở bài trước đã kết thúc, Rin hạ quyết tâm:「Trước khi có kết quả thẩm định, không nghỉ một ngày nào!」Tháng Ba, mọi người vẫn đang chờ kết quả thì ông nội ở Đài Loan gọi video tới... Bài này học bốn mẫu văn viết trình độ N1: たる (là ～ thì phải ～, kèm とも あろう), にして (đến ～ mới / vừa là ～ vừa là ～), ばこそ (chính vì ～ nên mới), とは (không ngờ ～ lại). Xem truyện tranh trước nhé!

Học xong bài này, bạn có thể:

• Dùng たる もの để nói「Là ～ thì phải ～」：祖父そふたる もの、約束やくそくは 守まもる；tiện thể làm quen cách nói とも あろう 人ひとが（đường đường là ～ mà lại ～）
• Dùng にして để nói「Đến ～ mới ～」và「vừa là ～ vừa là ～」：五十年ごじゅうねんに して、ようやく
• Dùng ばこそ để nói「Chính vì ～ nên mới ～」：待まつ 人ひとが いれば こそ、行いくんだ
• Dùng とは để thốt lên「Không ngờ ～ lại ～!」：まさか 先生せんせいが 食たべて しまうとは！

Lời hẹn 50 năm

Tháng Ba, vẫn đang chờ kết quả thẩm định. Ông nội sang Nhật để thực hiện lời hẹn năm mươi năm trước — câu trên phong thư「春はるに なったら、また ここで」！（祖父そふ＝ông nội, 孫まご＝cháu nội, ようやく＝cuối cùng cũng, 渡わたす＝trao, 味見あじみ＝nếm thử）

たる＝là ～ thì phải；にして＝đến ～ mới；ばこそ＝chính vì ～ mới；とは＝không ngờ ～ lại！Bài sau, Rin tốt nghiệp trường chuyên môn rồi!

Từ vựng bài này: thân phận, thời gian, lý do, ngạc nhiên

• 〜たる もの (taru mono): là ～ (thì phải ～)
• 〜とも あろう (tomo arō): đường đường ～ (mà lại ～)
• 〜に して (ni shite): đến ～ mới ～; vừa là ～ vừa là ～
• 〜ば こそ (ba koso): chính vì ～ nên mới ～
• 〜とは (to wa): không ngờ ～ lại ～ (ngạc nhiên, cảm thán)
• 祖父そふ (sofu): ông (ông nội, ông ngoại – của mình)
• 孫まご (mago): cháu nội, cháu ngoại (Hán-Việt: tôn)
• 約束やくそく (yakusoku): lời hứa, cuộc hẹn (約束 = ước thúc)
• 守まもる (mamoru): tuân thủ; bảo vệ (守 = thủ)
• ようやく (yōyaku): cuối cùng cũng (sau khi đợi rất lâu)
• ガイド (gaido): hướng dẫn viên
• おみやげ (omiyage): quà (mang từ nơi khác về)
• 渡わたす (watasu): đưa cho, trao cho
• まさか (masaka): không ngờ, làm sao có thể
• 味見あじみ (ajimi): nếm thử
• 教師きょうし (kyōshi): giáo viên (cách nói trang trọng; 教師 = giáo sư)
• 医者いしゃ (isha): bác sĩ (医者 = y giả)
• 作家さっか (sakka): nhà văn (作家 = tác gia)
• 親おや (oya): cha mẹ, phụ huynh
• 遅刻ちこく (chikoku): đến muộn (遅刻 = trì khắc)
• 会場かいじょう (kaijō): hội trường (会場 = hội trường)
• 三度目さんどめ (sandome): lần thứ ba
• 合格ごうかく (gōkaku): đỗ, đạt (合格 = hợp cách)
• 一瞬いっしゅん (isshun): một khoảnh khắc (一瞬 = nhất thuấn)
• 飛行機ひこうき (hikōki): máy bay (飛行機 = phi hành cơ)
• 期待きたい (kitai): kỳ vọng, mong đợi（期待きたいする＝kỳ vọng, đặt hy vọng lớn）
• 厳きびしい (kibishii): nghiêm khắc
• 驚おどろく (odoroku): giật mình, kinh ngạc (驚 = kinh)

Ngữ pháp 1 / 4: たる

N（thân phận）＋たる もの＝là ～ (thì phải ～). 祖父そふたる もの、約束やくそくは 守まもる＝là ông nội thì lời hứa nhất định phải giữ. Làm quen thêm: N＋とも あろう 人ひとが＝đường đường là ～ mà lại ～.

• Dạng: N＋たる もの（は）: たる nối thẳng sau danh từ, không thêm の. もの nghĩa là「người」, cả câu hiểu là「người mang thân phận ～」.
• Phía sau: việc đương nhiên phải làm: Phía sau hay đi với 〜べきだ、〜なければ ならない、〜ては いけない, hoặc khẳng định thẳng bằng thể từ điển (約束やくそくは 守まもる).
• Làm quen thêm: とも あろう 人ひとが: N＋とも あろう 人ひとが＋(việc không nên làm)＝đường đường là ～ mà lại ～. Người nói thấy「người có thân phận này không nên như vậy」, mang sắc thái ngạc nhiên hoặc chê trách, cuối câu hay đi với なんて. Chỉ cần hiểu nghĩa; nhân vật chính của bài là たる もの.
• Sắc thái: trang trọng, long trọng: Cả hai cách nói đều rất văn viết, rất nặng ký, dùng khi diễn thuyết, viết văn hoặc tuyên bố nghiêm túc. Trong truyện, Thầy Mèo dùng 孫まごたる もの để nói chuyện「ăn thử」, cố tình nói thật long trọng — nên mới buồn cười!

• 祖父そふたる もの、約束やくそくは 守まもる。 — Là ông nội thì lời hứa nhất định phải giữ.
• 教師きょうしたる もの、遅刻ちこくしては いけない。 — Là giáo viên thì không được đến muộn.
• 親おやたる もの、子こどもとの 約束やくそくは 守まもる べきだ。 — Là cha mẹ thì phải giữ lời hứa với con.
• ガイドたる もの、お客きゃくさまより 先さきに 着つかなければ ならない。 — Là hướng dẫn viên thì nhất định phải đến trước khách.
• 先生せんせいとも あろう 人ひとが、会場かいじょうで 寝ねる なんて。 — (Làm quen thêm) Đường đường là một thầy giáo mà lại ngủ ở hội trường.

Ngữ pháp 2 / 4: にして

N（thời gian・tuổi・số lần）＋に して＝đến ～ mới ～; A に して B＝vừa là A vừa là B. 五十年ごじゅうねんに して、ようやく 会あえる＝qua năm mươi năm, cuối cùng cũng gặp được.

• Dạng: N＋に して: Nối thẳng với danh từ, không thêm の. Hay gặp nhất là thời gian (五十年ごじゅうねん), tuổi (七十歳ななじゅっさい), số lần (三度目さんどめ).
• Nghĩa ①: đến ～ mới ～: Phía sau hay đi với ようやく、やっと、はじめて, nhấn mạnh「mất lâu như vậy, thử nhiều lần như vậy, mới cuối cùng ～」.
• Nghĩa ②: A に して B＝vừa là A vừa là B: Cùng một người (hoặc vật) có đồng thời hai thân phận đáng nể: 医者いしゃに して 作家さっか＝vừa là bác sĩ vừa là nhà văn. Đây là cách nói rất trang trọng — trong truyện Rin nói「孫まごに して ガイドなのだ」, là cố tình nói thật oai.
• Đừng nhầm với に しては: に しては (xét theo ～ thì lại ～) nói về「khác với dự đoán」; に して không có は, nghĩa là「đến ～ mới」hoặc「vừa là ～ vừa là ～」. Thêm một chữ は, nghĩa khác hẳn!

• 五十年ごじゅうねんに して、ようやく 会あえる。 — Qua năm mươi năm, cuối cùng cũng gặp được.
• 熊太くまたは 三度目さんどめに して、やっと 合格ごうかくした。 — Kumata thi đến lần thứ ba mới đỗ.
• あの おばあさんは 七十歳ななじゅっさいに して、はじめて 飛行機ひこうきに 乗のった。 — Bà cụ ấy đến bảy mươi tuổi mới lần đầu đi máy bay.
• あの 人ひとは 医者いしゃに して 作家さっかだ。 — Người ấy vừa là bác sĩ, vừa là nhà văn.
• くまやの 店長てんちょうは 父ちちに して 師匠ししょうだ。 — Chủ quán くまや vừa là người cha, vừa là sư phụ.

Ngữ pháp 3 / 4: ばこそ

Vば／Aければ／Nで あれば＋こそ＝chính vì ～ nên mới ～ (bản văn viết của からこそ). 待まつ 人ひとが いれば こそ、行いくんだ＝chính vì có người đang đợi nên tôi mới đi.

• Dạng: thể ば＋こそ: Động từ chuyển sang thể ば: いる→いれば こそ、思おもう→思おもえば こそ. Tính từ い: 厳きびしい→厳きびしければ こそ. Danh từ・tính từ な: 〜で あれば こそ.
• Nghĩa: chính vì ～ nên mới ～: Giống からこそ, nhấn mạnh「chính là lý do này」. ば こそ văn viết và trang trọng hơn, hay dùng khi nói lòng chân thành, giải thích vì sao mình làm vậy; cuối câu hay đi với 〜のだ／〜んだ.
• Phần nhiều là lý do tích cực, chân thành: 思おもえば こそ (vì nghĩ cho bạn), 期待きたいして いれば こそ (vì kỳ vọng ở bạn) — ば こそ mang tình cảm「người nói thấy lý do này rất quan trọng」. ば こそ trang trọng hơn からこそ, phần nhiều dùng cho lý do người nói thật lòng coi trọng; nói bình thường dùng からこそ là đủ, còn quan hệ nhân quả đơn thuần dùng ので.
• Lý do xấu đơn thuần thì không dùng ば こそ: Những lý do đơn thuần như「mưa nên tàu trễ」thì không dùng ば こそ, dùng ので、せいで là được.

• 待まつ 人ひとが いれば こそ、行いくんだ。 — Chính vì có người đợi nên tôi mới đi.
• あなたの ことを 思おもえば こそ、厳きびしく 言いうのだ。 — Chính vì nghĩ cho con nên mới nói nghiêm khắc như vậy.
• 家族かぞくで あれば こそ、言いえる ことも ある。 — Chính vì là người nhà nên mới nói được những điều như vậy.
• 好すきで あれば こそ、毎日まいにち 練習れんしゅうできる。 — Chính vì thích nên mới luyện tập được mỗi ngày.
• 期待きたいして いれば こそ、厳きびしく するのだ。 — Chính vì kỳ vọng ở con nên mới nghiêm khắc như vậy.

Ngữ pháp 4 / 4: とは

Thể thường＋とは＝không ngờ ～ lại ～ (ngạc nhiên, cảm thán). Hay đi cùng まさか：まさか 先生せんせいが 食たべて しまうとは！＝không ngờ thầy lại ăn mất rồi!

• Dạng: thể thường＋とは: Động từ, tính từ dùng thể thường; danh từ, tính từ な có thể thêm だ hoặc bỏ đi: 医者いしゃだ とは＝医者いしゃとは.
• Nghĩa: không ngờ ～ lại ～: Người nói hoàn toàn không ngờ tới nên ngạc nhiên, cảm thán. Rất giống なんて đã học, nhưng とは trang trọng, văn viết hơn.
• Cách kết hợp thường gặp: Phía trước hay thêm まさか (không thể ngờ); phía sau có thể kết thúc ngay bằng「〜とは！」, hoặc nối 思おもわなかった、驚おどろいた.
• Chuyện tốt hay xấu đều dùng được: 五十年ごじゅうねんも 待まって いた とは (xúc động), 先生せんせいが 食たべて しまうとは (cạn lời) — chỉ cần là chuyện「ngoài dự đoán」thì dùng được.

• まさか 先生せんせいが 食たべて しまうとは！ — Không ngờ thầy lại ăn mất rồi!
• 祖父そふが 本当ほんとうに 日本にほんに 来くる とは 思おもわなかった。 — Không ngờ ông nội thật sự sang Nhật.
• 三月さんがつに 雪ゆきが 降ふる とは。 — Tháng Ba mà lại có tuyết rơi.
• 五十年ごじゅうねんも 待まって いた とは、驚おどろいた。 — Không ngờ ông lại đợi tận năm mươi năm, thật khiến người ta kinh ngạc.
• あの 小ちいさい 店みせが 有名ゆうめいに なる とは！ — Không ngờ quán nhỏ đó lại nổi tiếng rồi!