Bài 54: 写真を なくしちゃった！

N4 · Bài 54 · 18 phút — Nói "lỡ làm mất rồi", "làm xong hết rồi", rồi học các dạng rút gọn người Nhật hay dùng khi trò chuyện

Bài 36 bạn đã học thể て, Bài 38 học 〜ている, bài trước học 〜ておく. Bài này thêm 〜てしまう, rồi học luôn "dạng rút gọn khẩu ngữ" của chúng: ちゃう、てる、とく. Bạn bè Nhật nói chuyện, phim truyền hình, anime... ngày nào bạn cũng nghe thấy!

Học xong bài này, bạn có thể:

• Dùng thể て＋しまいました để nói "lỡ làm gì rồi" hoặc "làm xong hết rồi": 写真しゃしんを なくして しまいました。(Tôi lỡ làm mất tấm ảnh rồi)
• Nghe hiểu và nói được khẩu ngữ 〜ちゃう／〜じゃう: なくしちゃった！(Mất rồi!)、飲のんじゃった (uống hết rồi)
• Nghe hiểu và nói được khẩu ngữ 〜てる (＝ている) và 〜とく (＝ておく): 見みてる (đang xem)、コピーを とっとく (photo sẵn)

Mất ảnh rồi!

Bài trước Rin đánh dấu năm cái cây lớn trên bản đồ. Hôm sau đi dạo phố Yanaka, Rin sờ vào ba lô... (なくす＝làm mất; 忘わすれる＝quên, để quên; ずっと＝suốt, mãi; コピー＝bản photo)

〜てしまう＝làm xong hết / lỡ làm gì rồi, khẩu ngữ là 〜ちゃう. Sao Bác Gấu cứ nhìn chằm chằm tấm ảnh? Bài sau: ông nội gọi video tới!

Từ vựng bài này: làm mất, quên, lỡ việc

• なくす (nakusu): làm mất, đánh mất
• 忘わすれる (wasureru): quên; để quên
• さがす (sagasu): tìm, tìm kiếm
• 割わる (waru): làm vỡ (cốc, kính)
• 寝坊ねぼうする (nebō suru): ngủ quên, ngủ dậy muộn
• 遅おくれる (okureru): trễ, muộn
• 授業じゅぎょう (jugyō): giờ học, buổi học
• 全部ぜんぶ (zenbu): toàn bộ, tất cả
• ずっと (zutto): suốt, mãi
• 店長てんちょう (tenchō): chủ quán, quản lý cửa hàng
• コピーを とる (kopī o toru): photo, sao chép
• 宿題しゅくだい (shukudai): bài tập về nhà
• 傘かさ (kasa): ô, dù
• コップ (koppu): cốc, ly
• ケーキ (kēki): bánh ngọt
• ジュース (jūsu): nước ép

Ngữ pháp 1 / 3: てしまう

Thể て＋しまう: "làm xong hết" hoặc "lỡ làm gì rồi (tiếc quá)"

• しまう vốn có nghĩa là "cất đi": しまう đứng một mình nghĩa là "cất gọn, dọn dẹp". Gắn sau thể て thì thành "việc đã kết thúc hẳn, không lấy lại được". Nên có hai cách dùng: ①làm xong hết: 全部ぜんぶ 食たべて しまいました (ăn hết sạch rồi) ②lỡ làm gì, tiếc quá: 写真しゃしんを なくして しまいました (lỡ làm mất ảnh rồi).
• Cách ghép: thể て＋しまう: Đổi động từ sang thể て (Bài 36) rồi thêm しまう: なくす→なくして しまう、忘わすれる→忘わすれて しまう、飲のむ→飲のんで しまう、寝坊ねぼうする→寝坊ねぼうして しまう. Bản thân しまう là động từ nhóm Ⅰ: しまいます、しまいました、しまった.
• Hay dùng nhất ở quá khứ: しまいました／しまった: Nói chuyện đã lỡ xảy ra, sự cố, dùng quá khứ: すみません、遅おくれて しまいました。 Nói với bạn bè thì dùng thể thường: 遅おくれて しまった。 Khi xin lỗi, nói すみません trước rồi mới nói chuyện gì đã xảy ra.
• Thân với もう và 全部ぜんぶ: Nghĩa "xong hết" hay đi cùng もう (đã) và 全部ぜんぶ (toàn bộ): 宿題しゅくだいは もう して しまいました。(Bài tập tôi làm xong rồi) Nghe thấy 全部ぜんぶ〜て しまいました thì thường là "〜hết sạch rồi".

• 写真しゃしんを なくして しまいました。 — Tôi làm mất tấm ảnh rồi.
• すみません。授業じゅぎょうに 遅おくれて しまいました。 — Xin lỗi, em đến lớp muộn ạ.
• きょう、寝坊ねぼうして しまいました。 — Hôm nay tôi ngủ quên mất.
• 電車でんしゃに 傘かさを 忘わすれて しまいました。 — Tôi để quên ô trên tàu rồi. (Chiếc ô quả dứa của Rin...)
• ジュースを 全部ぜんぶ 飲のんで しまいました。 — Tôi uống hết sạch nước ép rồi.

Ngữ pháp 2 / 3: ちゃう

〜てしまう → 〜ちゃう; 〜でしまう → 〜じゃう (khẩu ngữ)

• ちゃう＝dạng khẩu ngữ của てしまう: Nghĩa hoàn toàn giống nhau, chỉ là suồng sã và nhanh hơn. Nói với bạn bè, người nhà, hoặc buột miệng khi giật mình: あ、なくしちゃった! Trong truyện Rin cũng hét như vậy.
• Cách biến: đổi て của thể て thành ちゃ: Tạo thể て trước, rồi thay て cuối cùng: なくして→なくしちゃう、食たべて→食たべちゃう、忘わすれて→忘わすれちゃう、して→しちゃう. Thể て là で (飲のんで、読よんで) thì đổi thành じゃ: 飲のんじゃう、読よんじゃう.
• Quá khứ: ちゃった／じゃった: ちゃう cũng chia như động từ nhóm Ⅰ: ちゃう→ちゃった、じゃう→じゃった. Hay nghe nhất là quá khứ: 寝ねちゃった (ngủ quên mất rồi)、食たべちゃった (ăn mất rồi)、読よんじゃった (đọc xong rồi).
• Nói với ai?: Bạn bè, người nhà: 〜ちゃった thể thường. Thầy cô, nhân viên, người không thân: an toàn nhất là 〜て しまいました. (ちゃう cũng thêm ます thành ちゃいます, ngữ pháp 3 sẽ nói) Trong truyện Rin tự hét "なくしちゃった!", Thầy Mèo lịch sự đáp "なくして しまったんですか" — cùng một chuyện, hai cách nói.

• あ、写真しゃしんを なくしちゃった！ — A, mất ảnh rồi!
• ケーキ、全部ぜんぶ 食たべちゃった。 — Bánh bị mình ăn hết rồi.
• きのうは はやく 寝ねちゃった。 — Hôm qua mình lỡ đi ngủ rất sớm.
• その 本ほん、もう 読よんじゃった。 — Cuốn sách đó mình đọc xong rồi.
• コップを 割わっちゃった⋯⋯。 — Mình làm vỡ cốc rồi...

Ngữ pháp 3 / 3: てる・とく

〜ている → 〜てる (đang〜); 〜ておく → 〜とく (〜sẵn) (khẩu ngữ)

• てる＝ている, bỏ い: い trong 〜て いる hay bị nuốt: 見みて いる→見みてる、さがして いる→さがしてる. Thể て là で thì thành でる: 読よんで いる→読よんでる. Nghĩa giống ている ở Bài 38.
• とく＝ておく, て＋お thành と: 「て＋お」trong 〜て おく gộp thành một と: 買かって おく→買かっとく、とって おく→とっとく. で おく thì thành どく: 読よんで おく→読よんどく. Nghĩa giống ておく ở bài trước: làm sẵn.
• Chia động từ vẫn như cũ: てる chia như động từ nhóm Ⅱ: 見みてる、見みてた (quá khứ)、見みてない (phủ định). 見みてた Rin nói ở khung 2 chính là 見みて いた (lúc đó đang xem). とく chia như nhóm Ⅰ: とっとく、とっといた (quá khứ)、とっときます (thể ます).
• Nói lịch sự cũng dùng được: Dạng rút gọn cũng thêm được ます: してます、とっときました、忘わすれちゃいました, lịch sự nhưng nhẹ nhàng hơn, nói với thầy cô cũng hay nghe. Tuy vậy với thầy cô, cửa hàng thì dạng đầy đủ vẫn an toàn nhất; viết văn, viết thư nhất định dùng ています、ておきます、てしまいます đầy đủ.

• いま、宿題しゅくだいを してる。 — Bây giờ mình đang làm bài tập.
• この 店みせ、知しってる？ — Bạn có biết quán này không?
• くまたさんは どこに 住すんでる？ — Kumata, bạn sống ở đâu vậy? (Tiếng Nhật hay gọi tên người đối diện thay cho "bạn"; 住すんで いる→住すんでる)
• あしたの 地図ちず、見みとくね。 — Bản đồ ngày mai mình xem sẵn rồi nhé.
• ジュース、買かっといたよ。 — Nước ép mình mua sẵn rồi nhé.