Bài 133: と したら・〜たら〜た・じゃないか

N3 · Bài 133 · 18 phút — Giả định, phát hiện, ngạc nhiên: người của quận đến đo đường

Bài trước, Rin thấy tấm biển của quận nên mới biết cây lớn không phải「cây được bảo tồn」, tức là không được bảo vệ. Bài này học ba cách nói: と したら (giả định), 〜たら〜た (phát hiện), じゃないか (ngạc nhiên・trách móc). Xem truyện tranh trước nhé!

Học xong bài này, bạn có thể:

• Dùng と したら／と すれば／と すると để nói「giả sử (thật sự) … thì」
• Dùng 〜たら、〜た để nói「vừa làm … thì phát hiện ra …」
• Dùng 〜と、〜た để kể lại điều phát hiện như viết truyện
• Dùng じゃないか để diễn tả ngạc nhiên, trách móc, nhắc nhở, và phân biệt với「xác nhận」「phỏng đoán」

Quận đến đo đường

Rin biết cây lớn không được bảo vệ. Hôm đó, くまや nhận thư của quận… (区役所くやくしょ＝văn phòng quận, 測はかる＝đo)

と したら＝giả sử…; 〜たら〜た＝vừa… thì phát hiện…; じゃないか＝chẳng phải… sao! Bài sau: mọi người ngồi lại bàn về cây lớn.

Từ vựng bài này: ngày đi đo đường

• 〜と したら (to shitara): giả sử (thật sự) … thì
• 〜と すれば (to sureba): nếu … thì (gần giống と したら)
• 〜と すると (to suru to): nếu … thì; nếu vậy thì
• 〜たら、〜た (tara, ta): vừa … thì phát hiện … (việc đã xảy ra)
• 〜じゃないか (ja nai ka): chẳng phải … sao! (ngạc nhiên, trách móc)
• 〜では ないか (de wa nai ka): chẳng phải … sao! (trang trọng, diễn thuyết, văn viết)
• 区役所くやくしょ (kuyakusho): văn phòng quận
• 測はかる (hakaru): đo (chiều dài, chiều rộng)
• 道みち (michi): đường, con đường
• 広ひろく する (hiroku suru): làm rộng ra, mở rộng
• 線せんを 引ひく (sen o hiku): kẻ vạch, vẽ đường
• 戸と (to): cửa (thường là cửa lùa)
• 開あける (akeru): mở
• 窓まど (mado): cửa sổ
• 雪ゆき (yuki): tuyết
• 約束やくそく (yakusoku): lời hứa, lời hẹn, cuộc hẹn
• 手伝てつだう (tetsudau): giúp đỡ
• 宝たからくじ (takarakuji): vé số
• 当あたる (ataru): (vé số) trúng
• 守まもる (mamoru): bảo vệ, giữ gìn
• 箱はこ (hako): cái hộp
• 出でる (deru): đi ra; (tàu điện) chạy đi

Ngữ pháp 1 / 3: としたら

Thể thường＋と したら＝giả sử (thật sự) …; danh từ・tính từ な thường thêm だ.

• Thể thường＋と したら＝giả sử (thật sự) …: Dùng để giả định việc chưa chắc hoặc khó xảy ra: もし 宝たからくじが 当あたった と したら＝giả sử trúng vé số. Phía trước hay thêm もし.
• Danh từ・tính từ な＋だ と したら: Danh từ, tính từ な thường thêm だ — cách an toàn nhất cho người mới học: 本当ほんとうだ と したら・雨あめだ と したら・静しずかだ と したら. Đừng thêm な. Động từ, tính từ い đi thẳng với thể thường: なくなる と したら・高たかい と したら.
• と すれば・と すると cũng vậy: Ba cách nói này nghĩa gần như nhau. と すると hay dùng khi suy luận tiếp từ một giả định:「vậy thì sẽ ra sao?」 道みちを 広ひろく する と すると、木きは どう なる？ Cũng hay nói そうだ と すれば＝nếu đúng vậy thì.
• Khác với たら: Việc chắc chắn xảy ra dùng たら: 駅えきに 着ついたら 電話でんわして ください. と したら dùng cho việc「chưa chắc, cứ giả định trước」, vế sau thường là phỏng đoán, nhận định, câu hỏi.

• もし 宝たからくじが 当あたった と したら、何なにを 買かいますか。 — Giả sử trúng vé số, bạn sẽ mua gì?
• あの 話はなしが 本当ほんとうだ と すれば、木きは なくなる かもしれない。 — Giả sử chuyện đó là thật, biết đâu cây sẽ biến mất.
• 道みちを 広ひろく する と すると、くまやの 前まえの 木きは どう なるんだろう。 — Giả sử đường được mở rộng, cái cây trước cửa くまや sẽ ra sao nhỉ?
• もし 日本にほんに 住すむ と したら、どこに 住すみたいですか。 — Giả sử sống ở Nhật, bạn muốn sống ở đâu?
• 明日あしたも 雨あめだ と すると、測はかるのは 来週らいしゅうに なるでしょう。 — Giả sử ngày mai trời cũng mưa, chắc việc đo đạc sẽ dời sang tuần sau.

Ngữ pháp 2 / 3: たら〜た

Aたら、Bた＝vừa làm A thì phát hiện B (cuối câu quá khứ).

• Aたら、Bた＝vừa … thì phát hiện …: Vế trước là hành động của mình, vế sau là trạng thái phát hiện được, cuối câu ở quá khứ: 戸とを 開あけたら、区役所くやくしょの 人ひとが いた. Phía sau hay dùng いた・あった・〜て いた.
• Aと、Bた cũng vậy: Nghĩa gần như たら〜た, nhưng giống văn kể truyện, viết nhật ký hơn: 窓まどを 開あけると、雪ゆきが 降ふって いた. Trước と dùng thể từ điển.
• B không phải「hành động mình cố ý làm tiếp」: B có thể là trạng thái phát hiện, việc người khác đang làm (熊くまさんが 読よんで いた), hoặc việc bất ngờ xảy ra ngay sau A: 外そとに 出でたら、雨あめが 降ふり出だした. Việc mình cố ý làm tiếp thì dùng てから: 帰かえってから、宿題しゅくだいを した.
• Phân biệt với たら「nếu」: Nhìn cuối câu: cuối câu quá khứ, vế sau là trạng thái nhìn thấy hoặc việc bất ngờ (いた・あった・〜て いた)＝「phát hiện」; cuối câu hiện tại, tương lai, nhờ vả＝「nếu … thì」: 着ついたら 電話でんわして ください.

• 戸とを 開あけたら、区役所くやくしょの 人ひとが いた。 — Vừa mở cửa, tôi thấy người của quận đứng đó.
• 朝あさ、窓まどを 開あけたら、雪ゆきが 降ふって いた。 — Sáng ra vừa mở cửa sổ thì thấy tuyết đang rơi.
• 駅えきに 着ついたら、電車でんしゃは もう 出でて いた。 — Đến ga thì thấy tàu điện đã chạy mất rồi.
• 箱はこを 開あけると、古ふるい 写真しゃしんが 入はいって いた。 — Vừa mở hộp ra thì bên trong có những tấm ảnh cũ.
• 外そとに 出でたら、雨あめが 降ふり出だした。 — Vừa bước ra ngoài thì trời đổ mưa.

Ngữ pháp 3 / 3: じゃないか

Cuối câu＋じゃないか (↘)＝chẳng phải … sao! Ngạc nhiên・trách móc.

• Cuối câu＋じゃないか＝chẳng phải … sao!: Nói khi vừa phát hiện, thấy bất ngờ: いい 天気てんきじゃないか！ この ラーメン、おいしい じゃないか。 Xuống giọng, không phải đang hỏi. Dù có ない nhưng không phải phủ định! Nghĩa lại là「đúng là rất …」.
• Trách móc, nhắc nhở: chẳng phải đã hẹn rồi sao!: Khi đối phương quên hoặc làm sai: 明日あした 来くるって 言いった じゃないか. Nói lịch sự hơn thì dùng じゃないですか.
• Cách nối: danh từ・tính từ な không thêm だ: Động từ, tính từ い nối thẳng với thể thường: 言いった じゃないか・おいしい じゃないか. Danh từ, tính từ な: いい 天気てんきじゃないか・静しずかじゃないか.
• Phân biệt với những mẫu đã học: じゃない？ lên giọng＝xác nhận「… đúng không?」; んじゃないか＝phỏng đoán「có phải … không nhỉ」. Còn じゃないか ở bài này xuống giọng, là cảm thán, trách móc. Thể ý chí＋では ないか＝「cùng … nào!」(diễn thuyết).

• いい 天気てんきじゃないか！ — Trời đẹp thế còn gì!
• この ラーメン、おいしい じゃないか。 — Tô ramen này ngon thật đấy chứ!
• 明日あした 来くるって 言いった じゃないか。 — Chẳng phải bạn nói ngày mai sẽ đến sao!
• リンくん、日本語にほんごが 上手じょうずに なった じゃないか。 — Rin, tiếng Nhật của cậu giỏi lên nhiều rồi còn gì!
• みんなで 木きを 守まもろう では ないか。 — Cùng nhau bảo vệ cái cây này nào!