Bài 111: うちに・最中に・際に
N3 · Bài 111 · 18 phút — Nhân lúc ～, đang ～ thì, khi ～ (trang trọng): nắm bắt thời điểm, nói về sự cố bất ngờ, hiểu thông báo trên loa
Bài trước Rin đã nộp bản thảo kế hoạch dẫn tour. Bài này là lễ hội hè tháng 7 ở Yanaka, ngay tại ngôi đền ở Bài 8! Xem truyện tranh trước nhé!
Học xong bài này, bạn có thể:
- Dùng 〜うちに／〜ない うちに để nói "nhân lúc ～", "nhân lúc chưa ～" và nắm bắt thời điểm
- Dùng 〜て いる うちに để nói "～ mãi ～ mãi, không hay biết đã ～"
- Dùng 〜最中に để nói "đang ～ thì bỗng ～", dùng 〜最中だ để nói "đang bận ～"
- Hiểu 〜の 際は (khi ～, cách nói trang trọng) trong thông báo trên loa và bảng báo
Lễ hội hè dưới mưa
Sau khi nộp bản thảo kế hoạch, lễ hội hè Yanaka lại đến, lần này Rin làm tình nguyện viên dẫn tour! (屋台＝quầy hàng)
うちに＝nhân lúc, 最中に＝đang ～ thì bỗng, 際に＝"khi" trang trọng. Bài sau: ngắm đèn lồng, có người nhớ đến はな.
Từ vựng bài này: Lễ hội hè dưới mưa
- 〜うちに (uchi ni): nhân lúc ～ (khi còn như thế)
- 〜ない うちに (nai uchi ni): nhân lúc chưa ～
- 〜て いる うちに (te iru uchi ni): ～ mãi ～ mãi, không hay biết
- 〜最中に (saichū ni): đang ～ thì (bỗng)
- 〜際（に） (sai ni): khi ～, lúc ～ (trang trọng)
- 屋台 (yatai): quầy hàng, quầy đồ ăn vặt
- 準備する (junbi suru): chuẩn bị
- 明るい (akarui): sáng; (trời) sáng
- 暗い (kurai): tối
- 開ける (akeru): mở; (cửa hàng) mở cửa
- 利用する (riyō suru): sử dụng, dùng
- 並ぶ (narabu): xếp hàng, xếp thành dãy
- 一列 (ichiretsu): một hàng, một dãy
- 停電する (teiden suru): mất điện
- 鳴る (naru): (chuông, điện thoại) reo
- 地震 (jishin): động đất
- 非常 (hijō): khẩn cấp (tình huống)
- お降り (ōri): (kính ngữ) xuống xe
- 足元 (ashimoto): dưới chân, quanh chân
- 注意 (chūi): chú ý, cẩn thận
- 脱ぐ (nugu): cởi (giày, quần áo)
- メモする (memo suru): ghi lại, ghi chú
Ngữ pháp 1 / 3: うちに
Aうちに＝nhân lúc A (khi còn như thế); ない うちに＝nhân lúc chưa ～; て いる うちに＝～ mãi ～ mãi, không hay biết
- Aうちに＝nhân lúc A: A là trạng thái sẽ thay đổi: 明るい・熱い・若い・日本に いる. Nghĩa là "nhân lúc A còn đúng, làm ～ trước", đổi rồi là không kịp.
- Cách nối: Tính từ い nối thẳng (熱い うちに), tính từ な thêm な (元気な うちに), danh từ thêm の (学生の うちに・今の うちに). Động từ: các động từ chỉ trạng thái như いる・ある dùng thể từ điển (日本に いる うちに); động từ hành động khác dùng thể ている hoặc thể ない (話して いる うちに・忘れない うちに).
- ない うちに＝nhân lúc chưa ～: 雨が 降らない うちに・忘れない うちに. Nghĩa gần giống 降る 前に, nhưng うちに có thêm cảm giác gấp gáp "nhanh lên!".
- て いる うちに＝không hay biết: Vて いる うちに＋sự thay đổi＝"～ mãi ～ mãi, rồi đã ～": 話して いる うちに 暗く なった. Phía sau thường là sự thay đổi kiểu 〜く なった・〜ように なった.
- 熱い うちに 食べて ください。 — Xin hãy ăn nhân lúc còn nóng.
- 学生の うちに、たくさん 旅行したいです。 — Mình muốn nhân lúc còn là sinh viên đi du lịch thật nhiều.
- 雨が 降らない うちに、帰りましょう。 — Nhân lúc trời chưa mưa, về nhà thôi.
- 忘れない うちに、メモして おこう。 — Nhân lúc chưa quên, ghi lại trước đi.
- 日本語の 歌を 聞いて いる うちに、歌えるように なりました。 — Nghe bài hát tiếng Nhật mãi, không hay biết đã hát được.
Ngữ pháp 2 / 3: 最中に
Vている／Nの＋最中に＝đang ～ thì (đúng lúc) bỗng ～; 〜最中だ＝bây giờ đang bận ～
- Vている／Nの＋最中に: Động từ dùng thể ている: 案内して いる 最中に. Danh từ thêm の: 祭りの 最中に・ごはんの 最中に.
- Phía sau thường là việc xảy ra bất ngờ: 最中 là "đang diễn ra, làm dở". Phía sau thường là việc chen ngang: mưa, mất điện, điện thoại reo, động đất, mang cảm giác "đúng lúc này lại...".
- Cuối câu: 〜最中だ＝đang bận: 今、仕事の 最中です＝bây giờ đang làm việc (không tiện). Nhấn mạnh "đang bận, đang mải mê" hơn 〜て いる ところだ.
- Khác với て いる うちに: Vて いる うちに là "～ mãi ～ mãi, dần dần thay đổi"; Vて いる 最中に là "đang ～ thì bị chen ngang". Trạng thái lâu dài (住んで いる・持って いる) không dùng 最中.
- 案内して いる 最中に、雨が 降って きた。 — Đang dẫn tour thì bỗng mưa đổ xuống.
- 祭りの 最中に、停電しました。 — Lễ hội đang lúc náo nhiệt thì mất điện.
- ごはんの 最中に、電話が 鳴りました。 — Đang ăn cơm thì điện thoại reo.
- 今、仕事の 最中なので、また 電話します。 — Bây giờ mình đang làm việc, lát mình gọi lại cho bạn.
- テストの 最中に、おなかが 痛く なった。 — Đang làm bài thi dở thì đau bụng.
Ngữ pháp 3 / 3: 際に
Vる・Vた／Nの＋際（に）＝khi ～, vào lúc ～: dạng trang trọng của とき, hay gặp trong thông báo, loa, công việc
- 際＝dạng trang trọng của とき: Nghĩa giống とき là "khi ～", nhưng rất trang trọng. Hay gặp trên loa, bảng báo, sách hướng dẫn, công việc.
- Cách nối: động từ thể từ điển・thể た／danh từ＋の: Động từ thể từ điển hoặc thể た: 入る 際・行った 際. Danh từ thêm の: ご利用の 際・非常の 際. Khác とき, trước 際 thường không đặt tính từ (✗暑い 際).
- 〜の 際は: cách nói cố định trong thông báo: Thêm は thành "khi ～, xin hãy ～": ご利用の 際は・お降りの 際は, phía sau thường là 〜て ください、お〜ください. お／ご＋danh từ phía trước là cách nói lịch sự trong loa và thông báo: ご利用 (sử dụng), お降り (xuống xe), ご注意ください (xin hãy chú ý).
- Nói chuyện thì dùng とき: Nói 際 với bạn nghe như đang đọc loa. Hội thoại thường ngày chỉ cần とき: 京都へ 行った とき.
- ご利用の 際は、一列に 並んで お待ちください。 — Khi sử dụng, xin xếp thành một hàng chờ.
- お降りの 際は、足元に ご注意ください。 — Khi xuống tàu, xin cẩn thận dưới chân.
- 非常の 際は、エレベーターを 使わないで ください。 — Khi khẩn cấp, xin đừng dùng thang máy.
- お寺に 入る 際は、靴を 脱いで ください。 — Khi vào chùa, xin hãy cởi giày.
- 京都へ 行った 際に、この お菓子を 買いました。 — Lúc đi Kyoto, mình đã mua món bánh này.