Bài 34: 食べる・行く・する

N5 · Bài 34 · 18 phút — Nhóm I・II・III + dạng trong từ điển

Đến giờ các động từ bạn học đều ở dạng 〜ます, nhưng trong từ điển lại không có 〜ます! Bài này sẽ chia động từ thành ba nhóm, rồi học quy tắc đưa từng nhóm về “thể từ điển” (dạng cơ bản ghi trong từ điển). Mọi cách chia động từ về sau đều dựa vào cách chia nhóm hôm nay. Xem truyện tranh trước nhé!

Học xong bài này, bạn có thể:

• Nhìn âm đứng trước ます để biết động từ thuộc Nhóm I, II hay III
• Đưa thể ます về thể từ điển: 飲のみます → 飲のむ、食たべます → 食たべる
• Biết tra động từ trong từ điển và hiểu câu bạn bè nói như 「あした 行いく。」

“Ăn” thuộc nhóm nào?

Ông nội bảo Rin tự đọc thư. Rin quyết định: học tra từ điển trước! Chạm vào bong bóng thoại để nghe tiếng Nhật. (辞書じしょ＝từ điển; 手紙てがみ＝thư; ことば＝từ; グループ＝nhóm (Nhóm I・II・III); じしょけい＝thể từ điển)

Thể từ điển = dạng trong từ điển. Nhìn âm trước ます: hàng い phần nhiều là Nhóm I (のむ), hàng え là Nhóm II (たべる), する・くる là Nhóm III. Tối nay Rin tra từ điển đọc thư!

Động từ bài này (ôn thể ます) + từ điển

• 辞書じしょ (jisho): từ điển
• 飲のみます (nomimasu): uống
• 買かいます (kaimasu): mua
• 行いきます (ikimasu): đi
• 待まちます (machimasu): đợi, chờ
• 帰かえります (kaerimasu): về, trở về nhà
• 食たべます (tabemasu): ăn
• 寝ねます (nemasu): ngủ
• 見みます (mimasu): xem, nhìn
• 起おきます (okimasu): thức dậy
• します (shimasu): làm
• 来きます (kimasu): đến

Ngữ pháp 1 / 2: Ba nhóm

Động từ chia 3 nhóm: nhìn âm đứng trước ます

• Vì sao phải chia nhóm?: Động từ tiếng Nhật sẽ “biến hình”. Thể từ điển hôm nay và các cách chia về sau đều có cách chia khác nhau cho từng nhóm. Chia nhóm trước thì lần chia nào sau này cũng dùng được.
• “Hàng” trong bảng 50 âm: Các âm có cùng nguyên âm hợp thành một “hàng”. Hàng い＝い・き・し・ち・に・ひ・み・り (nguyên âm đều là い); hàng え＝え・け・せ・て・ね・へ・め・れ (nguyên âm đều là え). Âm đục cũng vậy: び thuộc hàng い, べ thuộc hàng え.
• Nhóm I (động từ 五ご段だん): hàng い＋ます: Âm đứng trước ます thuộc hàng い thì phần nhiều là Nhóm I: 飲のみます (み), 買かいます (い), 行いきます (き), 待まちます (ち), 話はなします (nói chuyện; し), 帰かえります (り). Nhóm này có nhiều động từ nhất.
• Nhóm II (động từ 一段いちだん): hàng え＋ます, thêm vài từ đặc biệt: Âm trước ます thuộc hàng え thì là Nhóm II: 食たべます (べ), 寝ねます (ね), 出でます (ra, rời đi; で), 乗のりかえます (đổi tàu xe; え). Ngoài ra có vài từ rõ ràng là hàng い nhưng lại thuộc Nhóm II, phải nhớ riêng: 見みます, 起おきます, 着きます (mặc), 降おります (xuống xe), います (có, ở).
• Nhóm III (bất quy tắc): chỉ có します・きます: Nhóm III chỉ có hai từ: します (làm) và 来きます (đến). “Danh từ＋します” cũng tính vào: 勉強べんきょうします (học bài). Cẩn thận: し trong 話はなします (nói chuyện) là âm của chính động từ (hàng い), nên nó thuộc Nhóm I.

• コーヒーを 飲のみます。 — Uống cà phê. (飲のみ: み＝hàng い → Nhóm I)
• バスを 待まちます。 — Đợi xe buýt. (待まち: ち＝hàng い → Nhóm I)
• パンを 食たべます。 — Ăn bánh mì. (食たべ: べ＝hàng え → Nhóm II)
• 映画えいがを 見みます。 — Xem phim. (見みます: Nhóm II phải nhớ riêng)
• 日本語にほんごを 勉強べんきょうします。 — Học tiếng Nhật. (danh từ＋します → Nhóm III)

Ngữ pháp 2 / 2: Thể từ điển

Thể từ điển: dạng cơ bản trong từ điển, đưa về từ thể ます

• Thể từ điển là gì?: Thể từ điển là “dạng cơ bản” của động từ; từ điển và bảng từ vựng đều ghi theo dạng này. Nghĩa giống thể ます (việc thường làm / sắp làm), chỉ là bỏ ます lịch sự đi.
• Nhóm I: hàng い → hàng う: Bỏ ます, đổi âm hàng い phía trước thành âm hàng う cùng phụ âm: い→う、き→く、ぎ→ぐ、し→す、ち→つ、に→ぬ、び→ぶ、み→む、り→る. Ví dụ: 買かいます→買かう (い→う, không phải かいる)、行いきます→行いく、待まちます→待まつ、読よみます (đọc)→読よむ.
• Nhóm II: ます → る; Nhóm III: nhớ cả từ: Nhóm II đổi ます thành る: 食たべる、寝ねる、見みる、起おきる. Nhóm III chỉ có hai từ, học thuộc luôn: します→する、来きます→来くる (き đổi thành く!). 勉強べんきょうします cũng thành 勉強べんきょうする.
• Cái bẫy của かえる: 帰かえる trông giống Nhóm II nhưng thật ra là Nhóm I: thể ます là 帰かえります (り＝hàng い). Khi không chắc, hãy nghĩ đến thể ます của nó.
• Thể từ điển cũng dùng để nói trực tiếp: Khi nói với bạn bè, người nhà, bạn có thể kết thúc câu bằng thể từ điển: あした 行いく。(Mai tớ đi.) Sau thể từ điển không thêm です (×行いくです). Với thầy cô, nhân viên cửa hàng vẫn dùng 〜ます. Các cách nói thân mật như “không đi”, “đã đi” sẽ học sau.

• 飲のみます → 飲のむ — uống (Nhóm I: み → む)
• 買かいます → 買かう — mua (Nhóm I: い → う)
• 帰かえります → 帰かえる — về, trở về nhà (Nhóm I: り → る)
• 起おきます → 起おきる — thức dậy (Nhóm II nhớ riêng: ます → る)
• 来きます → 来くる — đến (Nhóm III: nhớ cả từ)
• あした 映画えいがを 見みる。 — Mai tớ xem phim. (nói với bạn)