Bài 181: ようが〜まいが・ようにも〜ない・ではあるまいし・ならいざしらず

N1 · Bài 181 · 18 phút — Ông nội sắp đến Nhật rồi! Từ sân bay Đào Viên đến Haneda, bốn mẫu câu diễn tả sự "kiên quyết", "bất lực", "cằn nhằn" và "nhượng bộ".

Bài trước, buổi xét duyệt của hội đồng quận bị hoãn, ai cũng nản. Nhưng ông nội mặc kệ kết quả, quyết định đến Nhật theo kế hoạch cũ! Bài này học bốn cách nói có sắc thái rất mạnh: ようが〜まいが (dù ～ hay không ～), ようにも〜ない (muốn ～ cũng không thể), ではあるまいし (đâu phải ～ mà), ならいざしらず (～ thì còn được). Xem truyện tranh trước nhé!

Học xong bài này, bạn có thể:

• Dùng ようが〜まいが để nói "dù ～ hay không ～, vẫn ～": 決きまろうが 決きまるまいが、行いく
• Dùng ようにも〜ない để nói "muốn ～ cũng không thể ～": 急いそごうにも 急いそげない
• Dùng ではあるまいし để cằn nhằn "đâu phải ～ mà": 子こどもでは あるまいし
• Dùng ならいざしらず／ならまだしも để nói "～ thì còn được, nhưng ～": 若者わかものなら いざしらず
• Khi đón người thân ở sân bay, nói được sự kiên quyết, bất lực, cằn nhằn và nhượng bộ

Ông nội bay đến Nhật!

Phiên xét duyệt bị hoãn, ông nội vẫn quyết đến Nhật! Rin đợi ông ở sân bay Haneda. (結果けっか＝kết quả; 若者わかもの＝người trẻ; この 年とし＝tuổi này; ようこそ＝chào mừng; おじいちゃん＝ông nội)

ようが〜まいが＝dù ～ hay không ～; ようにも〜ない＝muốn ～ cũng không thể; ではあるまいし＝đâu phải ～ mà; ならいざしらず＝～ thì còn được. Bài sau, ông nội cuối cùng cũng bước vào くまや!

Từ vựng bài này: Đón ông nội ở sân bay

• 〜ようが 〜まいが (yō ga … mai ga): dù ～ hay không ～, vẫn ～
• 〜ようにも 〜ない (yō ni mo … nai): muốn ～ cũng không thể ～
• 〜では あるまいし (de wa arumai shi): đâu phải ～ (nên đương nhiên ～ / việc gì phải ～)
• 〜なら いざしらず／〜なら まだしも (nara iza shirazu / nara madashimo): ～ thì còn được (nhưng ～ thì không được)
• 結果けっか (kekka): kết quả (Hán-Việt: 結果 = kết quả, giống hệt tiếng Việt)
• 若者わかもの (wakamono): người trẻ
• 年とし (toshi): tuổi (この 年とし＝cái tuổi này)
• 空港くうこう (kūkō): sân bay (Hán-Việt: 空港 = không cảng)
• 急いそぐ (isogu): vội, khẩn trương, bước nhanh lên
• 一日いちにち (ichinichi): một ngày
• 一週間いっしゅうかん (isshūkan): một tuần
• 毎日まいにち (mainichi): mỗi ngày
• 料金りょうきん (ryōkin): chi phí, phí
• 終電しゅうでん (shūden): chuyến tàu điện cuối
• 魔法まほう (mahō): phép thuật
• 緊張きんちょう (kinchō): căng thẳng, hồi hộp
• 旅行りょこう (ryokō): du lịch
• 荷物にもつ (nimotsu): hành lý, đồ đạc
• 気きに する (ki ni suru): để tâm, bận lòng
• 無理むり (muri): không thể, không làm nổi
• 自由じゆう (jiyū): tự do (muốn thế nào cũng được)
• 遅刻ちこく (chikoku): đến muộn
• 新人しんじん (shinjin): người mới

Ngữ pháp 1 / 4: ようが〜まいが

V thể ý chí＋が、V thể từ điển＋まいが (nhóm Ⅱ・Ⅲ cũng có thể nối với thể ます)＝dù ～ hay không ～, kết quả vẫn như nhau (quyết tâm không đổi). 決きまろうが 決きまるまいが、行いく＝dù quyết định hay không, vẫn đi.

• Hình thức: V thể ý chí＋が、V thể từ điển＋まいが: V thể từ điển＋まい (nhóm Ⅱ・Ⅲ cũng có thể nối với thể ます: 食たべまい・しまい). Nhóm Ⅰ: 決きまろうが 決きまるまいが. Nhóm Ⅱ: 食たべようが 食たべまいが; する: しようが しまいが; 来くる: 来こようが 来くるまいが.
• Ý nghĩa: dù ～ hay không ～, vẫn ～: Nêu cả hai trường hợp "làm" và "không làm", rồi nói "kết quả vẫn như nhau".
• Chỉ nói một vế cũng được: V thể ý chí＋が／と＝dù ～ cũng ～. Thường đi với từ nghi vấn: 誰だれが 何なんと 言いおうが／どこへ 行いこうが.
• Sắc thái: mạnh mẽ, đầy quyết tâm: Vế sau là quyết định hay sự thật không thay đổi. Mạnh hơn 〜ても, nghe như một lời tuyên bố.

• 決きまろうが 決きまるまいが、日本にほんへ 行いく。 — Quyết định hay không, tôi cũng sẽ đi Nhật.
• 雨あめが 降ふろうが 降ふるまいが、明日あしたは 出発しゅっぱつする。 — Dù mưa hay không, ngày mai tôi cũng xuất phát.
• 食たべようが 食たべまいが、料金りょうきんは 同おなじです。 — Ăn hay không ăn, chi phí cũng như nhau.
• 誰だれが 何なんと 言いおうと、わたしは あきらめない。 — Dù ai nói gì, tôi cũng không bỏ cuộc.
• どこへ 行いこうが、台湾たいわんの 味あじは 忘わすれない。 — Dù đi đâu, tôi cũng sẽ không quên hương vị Đài Loan.

Ngữ pháp 2 / 4: ようにも〜ない

V thể ý chí＋にも＋V thể khả năng phủ định＝muốn ～ cũng không thể ～: rất muốn làm nhưng vì lý do nào đó mà không làm được. 急いそごうにも 急いそげない＝muốn nhanh cũng không nhanh nổi.

• Hình thức: V thể ý chí＋にも＋V thể khả năng phủ định: 急いそごうにも 急いそげない／寝ねようにも 寝ねられない. Trước và sau thường là cùng một động từ; động từ する→しようにも できない.
• Ý nghĩa: rất muốn làm, nhưng không làm được: Không phải không muốn làm, mà có lý do cản trở. Mang sắc thái bất lực kiểu "biết làm sao được".
• Ở giữa thường đặt lý do: Dùng 〜て／〜ので／〜で để nêu lý do bị cản trở: 雪ゆきで、出でかけようにも 出でかけられない.
• Chỉ dùng cho hành động "bản thân muốn làm": 行いこうにも có tiền đề là "muốn đi", nên phía sau nói "không muốn đi" thì mâu thuẫn. Trước ようにも phải là hành động có chủ ý của mình (động từ ý chí); 降ふる、決きまる không dùng được với ようにも. (Còn với ようが〜まいが thì được: 降ふろうが、決きまろうが.)

• 急いそごうにも、足あしが 痛いたくて 急いそげない。 — Muốn nhanh cũng không nhanh nổi, vì chân đau.
• 寝ねようにも、隣となりの 部屋へやが うるさくて 寝ねられない。 — Muốn ngủ cũng không ngủ được, vì phòng bên cạnh ồn quá.
• 帰かえろうにも、終電しゅうでんが 出でて しまって 帰かえれない。 — Chuyến tàu cuối đã chạy mất rồi, muốn về nhà cũng không về được.
• 電話でんわしようにも、番号ばんごうが わからなくて できない。 — Muốn gọi điện nhưng không biết số nên không gọi được.
• 雪ゆきで、出でかけようにも 出でかけられない。 — Vì tuyết rơi, muốn ra ngoài cũng không ra được.

Ngữ pháp 3 / 4: ではあるまいし

N＋ではあるまいし＝đâu phải ～: phủ định trước một thân phận hay tình huống quá đà, rồi nói "nên đương nhiên ～" hoặc "việc gì phải ～". 子こどもでは あるまいし＝đâu phải con nít.

• Hình thức: N＋では あるまいし: Khẩu ngữ hay nói じゃ あるまいし. Đặt danh từ ngay phía trước, không thêm だ. Với động từ phải thêm の／ん: 旅行りょこうに 行いくんじゃ あるまいし.
• Ý nghĩa: đâu phải ～: Nói trước "đâu phải ～", rồi nói "nên đương nhiên ～" hoặc "việc gì phải ～".
• Vế sau: phán đoán, khuyên nhủ, chê trách: Thường đi với 〜なさい／〜ないで（ください）／〜よ／〜だろう, như đang nhắc nhở hay cằn nhằn đối phương. Kết câu chỉ nói 〜ないで là cách nói thân mật của 〜ないで ください (với người nhà, bạn bè).
• Sắc thái: khẩu ngữ, hơi sốt ruột: Dùng với bạn bè, người nhà. Nói với bề trên, cấp trên thì rất thất lễ; trong văn viết trang trọng cũng ít dùng.

• 子こどもでは あるまいし、ひとりで 行いける。 — Đâu phải con nít, đi một mình được mà.
• 魔法まほうじゃ あるまいし、すぐには できないよ。 — Đâu phải phép thuật, làm xong ngay sao được.
• 初はじめてじゃ あるまいし、緊張きんちょうしないで ください。 — Đâu phải lần đầu, xin đừng căng thẳng.
• 旅行りょこうに 行いくんじゃ あるまいし、荷物にもつが 多おおすぎるよ。 — Đâu phải đi du lịch, đồ đạc gì mà nhiều thế.
• 新人しんじんでは あるまいし、自分じぶんで 考かんがえなさい。 — Đâu phải người mới, tự suy nghĩ đi.

Ngữ pháp 4 / 4: ならいざしらず

N／thể thường＋ならいざしらず／ならまだしも＝nếu là ～ thì còn châm chước được, nhưng (cái hiện tại) thì không. 一日いちにちなら まだしも、一週間いっしゅうかんは 無理むりだ＝một ngày thì còn được, một tuần thì không.

• Hình thức: N／thể thường＋ならいざしらず／ならまだしも: 若者わかものなら いざしらず／一日いちにちなら まだしも; thể thường hay thêm の: 知しらなかった（の）なら まだしも. Danh từ cũng hay nói Nは いざしらず／Nは まだしも: 昔むかしは いざしらず.
• Ý nghĩa: ～ thì còn được, nhưng ～: Vế đầu là trường hợp nhẹ hơn, có thể tha thứ; vế sau là tình huống hiện tại, nghiêm trọng hơn, không chấp nhận được.
• Vế sau: chê trách, ngạc nhiên, "không làm nổi": Thường đi với だめだ／無理むりだ／〜なんて. (Mẹo Hán-Việt: 無理むり ≈ "vô lý", nghĩa là quá sức, không thể.)
• いざしらず và まだしも: いざしらず nghĩa gốc là "nếu là ～ thì tôi không rõ", thiên về văn viết; まだしも＝"còn tạm được", khẩu ngữ cũng rất hay dùng.

• 若者わかものなら いざしらず、この 年としでは 待まてません。 — Người trẻ thì còn được, cái tuổi này của tôi đợi không nổi.
• 一日いちにちなら まだしも、一週間いっしゅうかんは 無理むりだ。 — Một ngày thì còn được, một tuần thì không.
• 子こどもなら まだしも、大人おとなが 泣なくなんて。 — Trẻ con khóc thì còn được, người lớn mà lại khóc.
• 昔むかしなら いざしらず、今いまは スマホで 調しらべられる。 — Ngày xưa thì thôi, bây giờ có điện thoại là tra được ngay.
• 初はじめてなら まだしも、三回さんかいも 遅刻ちこくするのは だめだ。 — Lần đầu thì còn được, đến muộn ba lần thì không.