Bài 170: はおろか・すら・ただ〜のみ・にとどまらず

N1 · Bài 170 · 18 phút — Nêu ví dụ cực đoan, chỉ có duy nhất một thứ, phạm vi ngày càng mở rộng: Rin kể về hai năm của mình trước mặt trưởng khu.

Ở bài trước, Rin nói trong phòng trưởng khu 「お忙いそがしい ところを ありがとう ございます」 và còn giới thiệu 「谷中やなかならではの 景色けしき」. Bài này trưởng khu hỏi Rin về dáng vẻ lúc mới đến Nhật. Chúng ta sẽ học bốn cách nói trang trọng, thiên về văn viết: はおろか (đừng nói ~, đến ~ cũng), すら (đến ~ cũng), ただ〜のみ (chỉ có ~), にとどまらず (không chỉ giới hạn ở ~). Xem truyện tranh trước nào!

Học xong bài này, bạn có thể:

• Dùng はおろか để nói "đừng nói ~, đến ~ cũng (không)": 新聞しんぶんは おろか、ひらがなすら 読よめなかった
• Dùng すら／ですら để nêu ví dụ cực đoan "đến ~ cũng": 専門家せんもんかですら わからない
• Dùng ただ〜のみ để nói "chỉ có ~", dùng ただ〜のみならず để nói "không chỉ ~": ただ 待まつのみだ
• Dùng にとどまらず để nói "không chỉ giới hạn ở ~, mà còn lan rộng đến ~": 谷中やなかに とどまらず、全国ぜんこくに 広ひろがった

Mình 2 năm trước

Buổi gặp trưởng khu đang diễn ra. Trưởng khu hỏi: 「Lúc mới đến Nhật, em như thế nào?」(新聞しんぶん＝báo, 思おもい＝tâm nguyện, 歴史れきし＝lịch sử, 伝つたえる＝truyền lại, 〜の分ぶん＝phần của ~)

はおろか・すら＝đến ~ cũng; ただ～のみ＝chỉ có ~; にとどまらず＝không chỉ giới hạn ở ~. Bài sau, trưởng khu bất ngờ lặng lẽ đến quán くまや ăn ramen!

Từ vựng bài này: ví dụ cực đoan, chỉ có, mở rộng

• 〜はおろか (wa oroka): đừng nói ~ (đến ~ cũng)
• 〜すら (sura): đến ~ cũng (văn viết)
• ただ〜のみ (tada nomi): chỉ có ~, chỉ là ~ (văn viết)
• 〜にとどまらず (ni todomarazu): không chỉ giới hạn ở ~ (còn mở rộng đến ~)
• 新聞しんぶん (shinbun): báo, tờ báo
• 会話かいわ (kaiwa): hội thoại, đàm thoại
• 思おもい (omoi): tâm nguyện, suy nghĩ, tâm tình
• 歴史れきし (rekishi): lịch sử (歴史 = lịch sử, giống Hán-Việt)
• 伝つたえる (tsutaeru): truyền đạt, truyền lại
• 〜の分ぶん (no bun): phần của ~
• お菓子かし (okashi): bánh kẹo, đồ ăn vặt
• 専門家せんもんか (senmonka): chuyên gia (専門家 = chuyên môn gia)
• 樹齢じゅれい (jurei): tuổi cây (số năm tuổi của cây)
• 署名運動しょめいうんどう (shomei undō): hoạt động thu thập chữ ký
• 広ひろがる (hirogaru): mở rộng, lan rộng
• 全国ぜんこく (zenkoku): toàn quốc (全国 = toàn quốc, giống Hán-Việt)
• 全体ぜんたい (zentai): toàn thể, cả (全体 = toàn thể)
• アルバイト先さき (arubaito saki): nơi làm thêm
• 勇気ゆうき (yūki): dũng khí (勇気 = dũng khí, giống Hán-Việt)
• 結果けっか (kekka): kết quả (結果 = kết quả, giống Hán-Việt)
• 正月しょうがつ (shōgatsu): Năm mới, Tết Dương lịch (お正月 của Nhật, không phải Tết Nguyên đán)
• 散歩さんぽ (sanpo): đi dạo (散歩 = tản bộ)
• 観光客かんこうきゃく (kankōkyaku): khách du lịch
• 町内ちょうない (chōnai): trong khu phố, trong phố

Ngữ pháp 1 / 4: はおろか

N₁＋はおろか、N₂＋も／さえ／すら＝đừng nói N₁, đến N₂ cũng ~: N₁ là việc "đương nhiên khỏi cần nói", N₂ là việc cơ bản hơn, nhỏ hơn. 新聞しんぶんは おろか、ひらがなすら 読よめなかった＝đừng nói báo, đến Hiragana cũng không đọc nổi.

• Dạng: N₁＋はおろか、N₂＋も／さえ／すら: Danh từ đứng thẳng trước おろか, kèm は. N₂ phía sau thường mang も、さえ hoặc すら, biểu thị "đến ~ cũng".
• Ý nghĩa: đừng nói ~, đến ~ cũng: N₁ là việc "ai cũng nghĩ tới, đương nhiên khỏi nói", N₂ là ví dụ cơ bản hơn, bất ngờ hơn. Khá giống はもちろん, nhưng はおろか phần nhiều dùng cho việc tiêu cực, không làm được hoặc gây ngạc nhiên (cũng có thể dùng trong câu khẳng định, như 国内こくないは おろか、海外かいがいでも 有名ゆうめいだ).
• Thứ tự: lớn trước, nhỏ sau: 「新聞しんぶんは おろか、ひらがなすら」— đọc báo khó hơn đọc Hiragana, nên báo đứng trước. Đảo thứ tự thì sẽ phi logic.
• Hạn chế: không dùng để rủ rê, ra lệnh, bày tỏ ý chí: はおろか mô tả một sự thật (phần nhiều gây ngạc nhiên hoặc bất mãn). Muốn nói "không chỉ ~, cùng làm ~ nhé" thì dùng だけで なく.

• 新聞しんぶんは おろか、ひらがなすら 読よめなかった。 — Đừng nói báo, đến Hiragana cũng không đọc nổi.
• 祖父そふは 旅行りょこうは おろか、散歩さんぽさえ できなかった。 — Ông nội đừng nói đi du lịch, đến đi dạo cũng không được.
• 熊太くまたは 週末しゅうまつは おろか、お正月しょうがつも 休やすめなかった。 — Kumata đừng nói cuối tuần, đến Tết Dương lịch cũng không được nghỉ.
• 先生せんせいは 道みちは おろか、駅えきの 名前なまえさえ 覚おぼえて いない。 — Thầy ấy đừng nói đường đi, đến tên nhà ga cũng không nhớ nổi.
• 昔むかし、この 町まちは 外国がいこくの 人ひとは おろか、東京とうきょうの 人ひとにも あまり 知しられて いなかった。 — Ngày xưa khu phố này đừng nói người nước ngoài, đến người Tokyo cũng ít biết.

Ngữ pháp 2 / 4: すら

N＋すら／N＋ですら＝đến N cũng ~: nêu một ví dụ cực đoan nhất, ngụ ý "những cái khác càng khỏi nói". 専門家せんもんかですら わからない＝đến chuyên gia cũng không biết.

• Dạng: N＋すら／N＋ですら: すら đặt thẳng sau danh từ, thay cho が、を. Khi chủ ngữ là người hay tổ chức thường nói ですら (専門家せんもんかですら). Động từ phải chuyển thành "Vこと" trước: 立たつ ことすら.
• Ý nghĩa: đến ~ cũng: Nêu một ví dụ cực đoan để người nghe nghĩ "những cái khác càng khỏi nói". Phía sau mẫu はおろか ở trên cũng hay đi với すら: 新聞しんぶんは おろか、ひらがなすら.
• すら và さえ: Nghĩa gần như nhau, nhưng すら mang tính văn viết, cứng hơn, phần lớn dùng trong câu phủ định hoặc tiêu cực. Mẫu 〜さえ〜ば ("chỉ cần ~ thì") không thể đổi thành すら.
• Dùng ở đâu: Bài phát biểu, văn bản, hội thoại trang trọng. Khi nói chuyện với bạn bè, dùng も hoặc さえ sẽ tự nhiên hơn: 「あ」も 書かけなかった.

• 最初さいしょは「あ」すら 書かけなかった。 — Lúc mới đầu, đến chữ「あ」tớ cũng không viết nổi.
• 専門家せんもんかですら、この 木きの 樹齢じゅれいは わからない。 — Đến chuyên gia cũng không biết tuổi của cái cây này.
• 疲つかれて、立たつ ことすら できなかった。 — Mệt đến mức đến đứng cũng không đứng dậy nổi.
• 祖父そふは 足あしが 痛いたくて、歩あるく ことすら 大変たいへんだった。 — Ông nội đau chân, đến đi bộ cũng khó khăn.
• あの 日ひは 水みずを 飲のむ 時間じかんすら なかった。 — Hôm đó đến thời gian uống nước cũng không có.

Ngữ pháp 3 / 4: ただ〜のみ

ただ＋N／V thể từ điển＋のみ＝chỉ có ~, chỉ là ~ (bản văn viết của だけ); ただ＋N＋のみならず＝không chỉ ~. ただ 手紙てがみを 読よみたい、その 思おもいのみでした＝trong lòng tớ chỉ có mỗi mong muốn đọc hiểu lá thư ấy.

• Dạng: ただ＋N／V thể từ điển＋のみ: Danh từ nối thẳng với のみ; động từ dùng thể từ điển: ただ 待まつのみだ. Cuối câu có thể là のみだ, のみです; khẩu hiệu trang trọng cũng hay kết thúc thẳng bằng のみ.
• Ý nghĩa: chỉ có ~, chỉ là ~: Giống だけ, biểu thị sự giới hạn. ただ đặt phía trước nhấn mạnh "ngoài cái này ra, không có gì khác". Rất hợp với bài phát biểu, văn bản, hay khi bày tỏ quyết tâm.
• ただ〜のみならず＝không chỉ ~: Trước đây đã học のみならず (không chỉ ~), thêm ただ phía trước thì nhấn mạnh hơn: ただ 谷中やなかのみならず、東京とうきょう 全体ぜんたいの 問題もんだいだ.
• Khi trò chuyện dùng だけ: Nói chuyện với bạn mà dùng のみ nghe như đang đọc công văn. 「水みずだけ 飲のんだよ」 tự nhiên hơn 「水みずのみ」.

• ただ 手紙てがみを 読よみたい、その 思おもいのみでした。 — Trong lòng tớ chỉ có mỗi mong muốn đọc hiểu lá thư ấy.
• 今いまは ただ 結果けっかを 待まつのみだ。 — Bây giờ chỉ còn cách chờ kết quả thôi.
• 必要ひつようなのは ただ 勇気ゆうきのみ。 — Thứ cần thiết chỉ có dũng khí.
• この 問題もんだいは ただ 谷中やなかのみならず、東京とうきょう 全体ぜんたいの 問題もんだいだ。 — Vấn đề này không chỉ của Yanaka, mà là vấn đề của cả Tokyo.
• 署名しょめいは ただ 町まちの 人ひとからのみならず、観光客かんこうきゃくからも 集あつまった。 — Chữ ký không chỉ đến từ người trong khu phố, mà cả khách du lịch cũng ký.

Ngữ pháp 4 / 4: にとどまらず

N／V thể từ điển＋にとどまらず＝không chỉ giới hạn ở ~ (còn mở rộng ra phạm vi rộng hơn). 署名運動しょめいうんどうは 谷中やなかに とどまらず、全国ぜんこくに 広ひろがった＝hoạt động thu thập chữ ký không chỉ ở Yanaka mà còn lan ra cả nước.

• Dạng: N／V thể từ điển＋にとどまらず: Danh từ nối thẳng: 谷中やなかに とどまらず. Động từ dùng thể từ điển: 守まもるに とどまらず.
• Ý nghĩa: không chỉ giới hạn ở ~: とどまる＝dừng lại, nằm trong một phạm vi nào đó (giống chữ "dừng" trong tiếng Việt). にとどまらず＝không dừng trong phạm vi đó, mà còn mở rộng ra nơi rộng hơn, nhiều người hơn, mức độ sâu hơn.
• Khác biệt với に限かぎらず: に限かぎらず là "không chỉ ~, mà mọi thứ cùng loại đều ~": 子こどもに 限かぎらず、だれでも 参加さんかできる. にとどまらず nhấn mạnh "có một phạm vi, rồi vượt ra ngoài", hay đi với 広ひろがる, 〜も.
• Văn viết, trang trọng: Rất thường gặp trong tin tức, báo cáo, bài phát biểu. Khi trò chuyện, dùng だけで なく đã học sẽ tự nhiên hơn.

• 木きを 守まもるに とどまらず、町まちの 歴史れきしも 伝つたえたい。 — Không chỉ giữ cái cây, mà còn muốn truyền lại lịch sử của khu phố.
• 署名運動しょめいうんどうは 谷中やなかに とどまらず、全国ぜんこくに 広ひろがった。 — Hoạt động thu thập chữ ký không chỉ ở Yanaka, mà còn lan ra cả nước.
• ピヨの 絵えは 町内ちょうないに とどまらず、新聞しんぶんにも 出でた。 — Tranh của Piyo không chỉ lan truyền trong khu phố, mà còn được đăng lên cả báo.
• 熊太くまたの アルバイト先さきは コンビニに とどまらず、お祭まつりの 店みせにも 広ひろがった。 — Nơi làm thêm của Kumata không chỉ ở cửa hàng tiện lợi, mà còn mở rộng sang cả quầy hàng lễ hội.
• 先生せんせいは 自分じぶんの おやつを 食たべるに とどまらず、みんなの 分ぶんも 食たべて しまう。 — Thầy ấy không chỉ ăn phần bánh của mình, mà còn ăn luôn phần của mọi người.