Bài 106: わけだ・わけではない・わけがない

N3 · Bài 106 · 18 phút — Thảo nào~, không phải là~, không thể nào~: suy ra từ lý do, phủ định nhẹ nhàng, phủ định mạnh

Rin đến nhà Kumata chơi và cuối cùng cũng thấy bằng chứng "em gái của gấu là gà con"! Ba mẫu "わけ" đều là cách nói suy ra điều gì đó từ một lý do. Xem truyện tranh trước nhé!

Học xong bài này, bạn có thể:

• Dùng わけだ để nói "thảo nào~": nghe lý do xong thì chợt hiểu ra
• Dùng 〜と いう わけだ để tóm lại kết luận: nói cách khác là~
• Dùng わけでは ない (văn nói: わけじゃ ない) để nói "không phải là~", chỉ phủ định một phần một cách nhẹ nhàng
• Dùng わけが ない để nói "không thể nào~", và phân biệt rõ nó không phải là "không làm được" (về năng lực)

Em gái gấu là gà con?

Cuối tuần mùa mưa, Rin đến nhà Kumata chơi. (熊くま = gấu; 見みた目め = vẻ bề ngoài)

わけだ = thảo nào; わけでは ない = không phải là; わけが ない = không thể nào. Bài sau, Rin muốn hỏi thăm khách từ Kyoto, nhưng Trưởng phòng Tanuki lại lắc đầu.

Từ vựng bài này: ba anh em わけ

• 〜わけだ (wake da): thảo nào~ (biết lý do rồi chợt hiểu ra)
• 〜と いう わけだ (to iu wake da): nói cách khác là~ (tóm lại kết luận)
• 〜わけでは ない (wake de wa nai): không phải là~ (chỉ phủ định một phần)
• 〜わけじゃ ない (wake ja nai): không phải là~ (văn nói)
• 〜わけが ない (wake ga nai): không thể nào~, làm gì có chuyện~ (phán đoán theo lẽ thường)
• 見みた目め (mitame): vẻ bề ngoài, ngoại hình
• 決きまる (kimaru): được quyết định, được định ra
• 仲なかが いい (naka ga ii): thân thiết, hợp nhau
• 熊くま (kuma): con gấu
• ひよこ (hiyoko): gà con
• 毎週まいしゅう (maishū): mỗi tuần
• 込こむ (komu): đông, chật chội
• すく (suku): (Quán, tàu điện) vắng, không đông
• 時差じさ (jisa): chênh lệch múi giờ
• 時計とけい (tokei): đồng hồ (đồng hồ đeo tay, đồng hồ nói chung)

Ngữ pháp 1 / 3: わけだ

〜わけだ = thảo nào~: đã biết kết quả, nghe lý do thì nói "ra là vậy"; 〜と いう わけだ = nói cách khác là~

• 〜わけだ = thảo nào~: Bạn đã biết một kết quả, rồi nghe hoặc phát hiện ra lý do và nói: "Ra vậy, thảo nào~". Hay đi cùng だから・それで: だから 仲なかが いい わけだ.
• Cách nối: Động từ・tính từ い: thể thường＋わけだ (すいて いる わけだ／高たかい わけだ). Tính từ な: 〜な わけだ (上手じょうずな わけだ). Danh từ: 〜な わけだ, hoặc 〜と いう わけだ (danh từ không nối thẳng với わけ). Cách nói lịch sự: 〜わけです.
• 〜と いう わけだ = nói cách khác là~: Tóm các sự thật ở trước thành kết luận, hay đi cùng つまり: 時差じさは 1時間じかん。つまり、日本にほんは 10時じと いう わけだ. Rất tiện khi tính số và xác nhận ý đối phương.
• Khác với はずだ: はずだ học ở Bài 62 chủ yếu dùng khi "việc chưa được xác nhận, theo lẽ thường thì chắc là~"; còn わけだ là "sự việc đã như vậy rồi, và cuối cùng mình hiểu vì sao". (はずだ cũng có cách dùng "thảo nào", nhưng ở N3 cứ nhớ điểm khác biệt chính này trước.)

• 今日きょうは 日曜日にちようびだ。店みせが 込こんで いる わけだ。 — Hôm nay là Chủ nhật. Thảo nào quán đông thế.
• くまたは 毎日まいにち 練習れんしゅうして いる。上手じょうずな わけだ。 — Kumata ngày nào cũng luyện tập. Thảo nào giỏi thế.
• A：この 店みせ、駅えきから 1分ぷんだよ。 B：それで 高たかい わけだ。 — A: Quán này cách ga chỉ 1 phút thôi đó. B: Thảo nào đắt thế.
• 台湾たいわんが 9時じなら、日本にほんは 10時じと いう わけです。 — Đài Loan 9 giờ, nói cách khác là Nhật Bản 10 giờ.
• 1日にち 2時間じかん 勉強べんきょうすれば、1週間しゅうかんは 14時間じかんと いう わけです。 — Mỗi ngày học 2 tiếng, nói cách khác một tuần là 14 tiếng.

Ngữ pháp 2 / 3: わけではない

〜わけでは ない = không phải là~: phủ định suy nghĩ mà người khác có thể có, chỉ phủ định một phần nên giọng nhẹ nhàng

• 〜わけでは ない = không phải là~: Phủ định một suy nghĩ hay suy luận mà "mọi người có thể nghĩ như vậy". Không phải phủ định toàn bộ, nên giọng nhẹ hơn so với nói thẳng "không~".
• Cách nối: Giống わけだ: thể thường＋わけでは ない (決きまる わけでは ない); tính từ な: 〜な わけでは ない (好すきな わけでは ない); danh từ: 〜な (hoặc 〜と いう) わけでは ない (danh từ không nối thẳng với わけ). Lịch sự: わけでは ありません; văn nói: わけじゃ ない.
• Phủ định một phần: みんな・いつも・ぜんぶ: Dùng cùng みんな・いつも・ぜんぶ, nghĩa là "không phải tất cả đều~": 高たかい 店みせが いつも おいしい わけでは ない (quán đắt cũng có lúc không ngon).
• Giải thích nhẹ nhàng lý do thật: Rất tiện khi không muốn đối phương hiểu lầm: 嫌きらいな わけでは ないんです。おなかが いっぱいなんです。Phủ định điều đối phương đoán trước, rồi mới nói lý do thật.

• 日本人にほんじんが みんな 納豆なっとうが 好すきな わけでは ない。 — Không phải người Nhật nào cũng thích natto.
• 高たかい 店みせが いつも おいしい わけでは ない。 — Quán đắt không phải lúc nào cũng ngon.
• 家族かぞくは 見みた目めで 決きまる わけじゃ ない。 — Gia đình đâu có phải do ngoại hình quyết định.
• 嫌きらいな わけでは ないんです。おなかが いっぱいなんです。 — Tôi không phải là ghét, mà là no rồi.
• 日本語にほんごが ぜんぶ わかる わけでは ありません。ゆっくり おねがいします。 — Không phải tôi nghe hiểu hết tiếng Nhật đâu. Xin nói chậm một chút.

Ngữ pháp 3 / 3: わけがない

〜わけが ない = không thể nào~, làm gì có chuyện~: phán đoán theo lẽ thường hay lý do, phủ định mạnh; không phải "không làm được" về năng lực

• 〜わけが ない = không thể nào~: Dựa vào lẽ thường hoặc lý do để phủ định mạnh "chuyện này không thể là thật". Hay mang sắc thái ngạc nhiên, không tin hoặc bất mãn: 熊くまの 妹いもうとが ひよこな わけが ない！
• Cách nối: Thể thường＋わけが ない (残のこす わけが ない); tính từ な: 〜な わけが ない; danh từ: 〜な／〜の わけが ない, ひよこな／ひよこの, 本物ほんものの／本物ほんものな đều được (danh từ không nối thẳng với わけ). Lịch sự: わけが ありません; văn nói hay bỏ が: ある わけ ないよ.
• Không phải "không làm được" về năng lực: "Tôi không biết bơi" là năng lực, phải nói 泳およげません (thể khả năng phủ định). わたしが 泳およぐ わけが ない mới là "làm gì có chuyện tôi đi bơi", là phán đoán chứ không phải năng lực.
• Rất giống はずが ない: Bài 62 đã học はずが ない (theo lẽ thì không thể). Hai mẫu có nghĩa gần nhau; わけが ない mang tính văn nói hơn, cảm xúc mạnh hơn, còn はずが ない nghe điềm tĩnh hơn.

• 熊くまの 妹いもうとが ひよこな わけが ない！ — Em gái của gấu không thể nào là gà con!
• ねこ先生せんせいが ラーメンを 残のこす わけが ない。 — Thầy Mèo làm gì có chuyện để thừa ramen.
• 1000円えんの 時計とけいが 本物ほんものの わけが ない。 — Đồng hồ 1000 yên thì không thể là hàng thật.
• 雨あめの 日ひに 富士山ふじさんが 見みえる わけが ない。 — Trời mưa thì làm gì thấy được núi Phú Sĩ.
• 日本にほんに 来きた ばかりだから、ぜんぶ わかる わけが ないよ。 — Mới đến Nhật thì làm gì hiểu hết được.