“〜toki ni wa”: เมื่อ 〜 / บางครั้ง (เงื่อนไขแบบ ‘เผื่อกรณี’ ที่เน้นย้ำ) (N2)
「緊急のときには119に電話」「ときには一人で過ごす」 — “เมื่อ 〜 ก็…” และ “บางครั้ง”
「地震のときには、まず机の下に」 — ระบุไว้ว่า ‘เผื่อกรณี ~ เกิดขึ้น’
คู่มือรับมือภัยพิบัติเขียนว่า 「大きな地震が起きたときには、まず身の安全を確保してください」 (เมื่อเกิดแผ่นดินไหวครั้งใหญ่ ให้รักษาความปลอดภัยของตนเองก่อน) — 「〜ときには」 คือ 「とき」 บวก 「は」 เพื่อยกขึ้นมาและเน้น “ในยาม ~ (เผื่อกรณี … เกิดขึ้น)” มักใช้กับ “เมื่อเกิดสถานการณ์ (สมมุติ) ขึ้น ควรรับมืออย่างไร” และยังมีการใช้เป็นกริยาวิเศษณ์ว่า 「ときには = บางครั้ง」 บทความนี้อธิบายการใช้และการต่อคำของ 「ときには」 และแยกความต่างจาก 「とき」 ธรรมดา (N2)
หลักการ: (อย่างเน้นย้ำ) ในยาม ~ เผื่อกรณี ~ (แล้ว …)
「(กริยารูปธรรมดา/คำนาม の) + ときには」 = “ในยาม ~ (แล้ว …) เผื่อกรณี ~” — ใช้ 「は」 ยก 「とき」 ขึ้นเป็นหัวข้อและเน้น มักใช้เพื่อสมมุติสถานการณ์และเสนอวิธีรับมือ:
- 困ったときには、いつでも相談してください (เมื่อมีปัญหา ปรึกษาได้ทุกเมื่อ).
- 火事のときには、エレベーターを使わないこと (ในยามเกิดไฟไหม้ ห้ามใช้ลิฟต์).
ความรู้สึก: “(เผื่อกรณี) ในยาม ~ (แล้ว …)” — แก่นคือ “ระบุช่วงเวลา (ที่มักเป็นสมมุติและต้องมีวิธีรับมือ) ขึ้นมา” โดย 「は」 ให้การเน้น การเปรียบต่าง และการยกขึ้นเป็นหัวข้อมากกว่า 「とき」 ธรรมดา (ในเวลา ‘นั้น’ แล้ว …) และยังมีกริยาวิเศษณ์ “ときには = บางครั้ง (=たまに)” (人はときには嘘も必要だ = บางครั้งคนเราก็ต้องโกหกบ้าง)
การต่อคำและการใช้สองแบบ
| รูปแบบ | ความหมาย | ตัวอย่าง |
|---|---|---|
| กริยารูปธรรมดา + ときには | ในยาม ~ (เน้น/สมมุติ) | 迷ったときには |
| คำนาม + の + ときには | ในยาม ~ | 緊急のときには |
| (กริยาวิเศษณ์) ときには | บางครั้ง (=たまに) | ときには失敗もする (บางครั้งก็พลาดบ้าง) |
ต่อกับ กริยารูปธรรมดา/คำนาม + の (+ ときには) เหมือนกับ 「とき」 เพียงแต่เติม 「は」 ที่ต้นประโยคในฐานะกริยาวิเศษณ์ 「ときには」 = “บางครั้ง นานๆ ครั้ง” (=たまに, 時には) แยกด้วยตำแหน่ง: หลังประโยค = “ในยาม (นั้น) (เน้น)”; ต้นประโยค = “บางครั้ง”
ตัวอย่างการใช้
- 体調が悪いときには、無理をせず休んでください。(เมื่อรู้สึกไม่สบาย อย่าฝืน ให้พักผ่อน)
- 道に迷ったときには、この地図を見てください。(เมื่อหลงทาง ให้ดูแผนที่นี้)
- 支払いができないときには、早めにご連絡ください。(เมื่อไม่สามารถชำระเงินได้ กรุณาติดต่อมาแต่เนิ่นๆ)
- ときには、立ち止まって考えることも大切だ。(บางครั้ง การหยุดคิดก็สำคัญเช่นกัน) — กริยาวิเศษณ์
- 緊急のときには、この番号にかけてください。(ในกรณีฉุกเฉิน กรุณาโทรหมายเลขนี้)
⚠️ กับดักที่พลาดง่าย
① 「ときには」 = とき + は เพิ่มรสชาติของ ‘การเน้นและการรับมือเผื่อกรณี’ เมื่อเทียบกับ 「とき」 ธรรมดา 「ときには」 ใช้ 「は」 ยกช่วงเวลานั้นขึ้นเป็นหัวข้อและเน้น มักใช้ในบริบทการรับมือแบบ “(เผื่อกรณี) เมื่อเกิดสถานการณ์ (แล้ว) ควร …” 困ったとき、相談する (ปรึกษาเมื่อมีปัญหา — เวลาธรรมดา) เทียบกับ 困ったときには、相談してください (เมื่อมีปัญหา [หากเกิดขึ้น] กรุณาปรึกษา — เน้น เสนอวิธีรับมือ) คู่มือภัยพิบัติ กฎระเบียบ และคำแนะนำมักใช้ 「〜ときには」 เพื่อระบุ “วิธีปฏิบัติในสถานการณ์หนึ่ง”
② 「ときには」 ต้นประโยค = บางครั้ง (กริยาวิเศษณ์) — อย่าสับสนกับ ‘ในยาม’ 「ときには」 ที่อยู่ต้นประโยคลำพัง = บางครั้ง นานๆ ครั้ง (=たまに) (ときには贅沢もしたい = บางครั้งก็อยากฟุ่มเฟือยบ้าง); 「〜ときには」 ที่ตามหลังประโยค = ในยาม ~ (เน้น) (疲れたときには休む = พักเมื่อเหนื่อย) ให้ดูว่า “อยู่ลำพังที่ต้นประโยค” หรือ “ตามหลังกริยา/คำนาม” — ต้นประโยค = บางครั้ง ตามหลังประโยค = ในยาม
③ ความสัมพันธ์กับ 「とき/場合」 แก่นของ 「ときには」 ยังคงเป็น 「とき (เวลา)」 เพียงแต่เติม 「は」 เพื่อเน้น ส่วน “สถานการณ์สมมุติ (เผื่อกรณี)” 「場合(は)」 ก็พบบ่อยและเอนไปทางสมมุติมากกว่า (火事の場合は = ในกรณีเกิดไฟไหม้) 「ときには」 กับ 「場合には」 ใกล้เคียงกันในการใช้ “ในสถานการณ์หนึ่งควร …” เหมาะกับกฎระเบียบและคำแนะนำทั้งคู่ 「ときには」 เอนไปทาง “ในเวลา (นั้น)” ส่วน 「場合には」 เอนไปทาง “สถานการณ์ (แบบนั้น)” (การเปรียบเทียบครบถ้วนของ とき/場合/際: ดู 〈とき・場合・際〉)
🔄 เปรียบเทียบ: ときには/とき/場合には/際には
| รูปแบบ | ความรู้สึก | ตัวอย่าง |
|---|---|---|
| 〜ときには | ในยาม ~ (เน้น/รับมือเผื่อกรณี) | 困ったときには |
| 〜とき | เมื่อ ~ (ช่วงเวลาทั่วไป) | 子供のとき |
| 〜場合には | ในกรณีที่ ~ (สมมุติ เอนไปทางเงื่อนไข) | 火事の場合には |
| 〜際には | ในโอกาส ~ (เป็นทางการ เป็นพิธี) | ご利用の際には |
| (กริยาวิเศษณ์) ときには | บางครั้ง (=たまに) | ときには休む |
คำที่สับสนกันง่าย: 「ときには」 = ในยาม ~ (เน้น/รับมือเผื่อกรณี) หรือ (กริยาวิเศษณ์) บางครั้ง; 「とき」 = ช่วงเวลาทั่วไป; 「場合には」 = ในกรณีสมมุติ (เอนไปทางเงื่อนไข เผื่อกรณี); 「際には」 = ในโอกาสที่เป็นทางการ ถ้าจะเน้นว่า “(เผื่อกรณี) ในยามหนึ่งควร …” ใช้ ときには/場合には ถ้าเป็นโอกาสทางการใช้ 際には ถ้าเป็นเวลาทั่วไปใช้ とき (การเปรียบเทียบครบถ้วน: ดู 〈とき・場合・際〉)
💡 วิธีจำ
「〜ときには」 = ในยาม ~ (เน้น เผื่อกรณี ~) คือ 「とき」 บวก 「は」 เพื่อยกช่วงเวลานั้นขึ้นเป็นหัวข้อและเน้น มักใช้กับ “วิธีรับมือเมื่อเกิดสถานการณ์ (สมมุติ) ขึ้น” (困ったときには相談して; 火事のときにはエレベーターを使わない) มีสามประเด็น: ① มีรสชาติของการเน้นด้วย 「は」 และการรับมือเผื่อกรณีมากกว่า 「とき」 ธรรมดา — พบบ่อยในคู่มือภัยพิบัติ กฎระเบียบ และคำแนะนำ; ② 「ときには」 ลำพังที่ต้นประโยค = บางครั้ง (กริยาวิเศษณ์) อย่าสับสนกับ “ในยาม” (ดูตำแหน่ง: ต้นประโยค = บางครั้ง ตามหลังประโยค = ในยาม); ③ ใกล้เคียงกับ 「場合には」 ในการใช้ “ในสถานการณ์หนึ่งควร …” (การเปรียบเทียบครบถ้วน: ดู 〈とき・場合・際〉) ถ้าจะระบุว่า “เผื่อกรณี ~ เกิดขึ้น แล้ว …” ときには ใช้สะดวก
❓ คำถามที่พบบ่อย
Q: 「ときには」 กับ 「とき」 ต่างกันอย่างไร? 「は」 ที่เพิ่มเข้ามาเปลี่ยนอะไร?
「は」 เพิ่มการเน้น การยกเป็นหัวข้อ และรสชาติของการรับมือเผื่อกรณี 「〜とき」 = เมื่อ ~ (เป็นจุดเวลาหรือช่วงเวลาธรรมดา เป็นกลาง): 子供のとき、よく遊んだ (ตอนเด็กฉันเล่นเยอะ — บอกเวลาธรรมดา); 家を出るとき、鍵をかけた (ล็อกประตูตอนออกจากบ้าน) เป็นแค่ “ในเวลานั้น” 「〜ときには」 = ในยาม ~ (ใช้ 「は」 ยกช่วงเวลานั้นขึ้นและเน้น มักมีรสชาติของ ‘สมมุติสถานการณ์ เสนอวิธีรับมือ’): 地震が起きたときには、まず火を消してください (เมื่อเกิดแผ่นดินไหว ให้ปิดไฟ/แก๊สก่อน — สมมุติ “กรณีแผ่นดินไหว” เสนอสิ่งที่ควรทำ); 困ったときには、遠慮なく言ってね (เมื่อมีปัญหา อย่าเกรงใจ บอกมาได้เลย) ยก “ช่วงเวลา (นั้น)” ขึ้นมา พบบ่อยในคู่มือภัยพิบัติ คำแนะนำ กฎระเบียบ และการเตือนความจำ — “ควรปฏิบัติอย่างไรเมื่อเกิดสถานการณ์” กล่าวคือ เมื่อเติม 「は」 น้ำเสียงจะเปลี่ยนจาก “(ธรรมดา) ในเวลา …” เป็น “(เผื่อกรณี/ในเวลานั้น) แล้ว …” และได้ความรู้สึกของการสมมุติและการรับมือ วิธีทดสอบ: ถ้าเป็น “ในเวลา … (ได้ทำ …)” ธรรมดา → とき; ถ้าจะเน้นว่า “(เผื่อกรณี) ในสถานการณ์หนึ่ง ควร …” → ときには ดังนั้น กฎระเบียบ คำแนะนำ และการเตือนความจำมักใช้ 「〜ときには」 ส่วนการบรรยายธรรมดาใช้ 「とき」
Q: 「ときには」 ที่ต้นประโยคกับที่ตามหลังประโยคมีความหมายเหมือนกันไหม?
ไม่เหมือนกัน — เป็นการใช้สองแบบที่แยกกันด้วยตำแหน่ง: ① ตามหลังกริยา/คำนาม 「〜ときには」 = ในยาม ~ (เน้น): 疲れたときには、ゆっくり休もう (เมื่อเหนื่อย ก็พักผ่อนให้เต็มที่) ; 必要なときには、連絡します (จะติดต่อไปเมื่อจำเป็น) ตามหลังประโยค/คำนาม แสดง “ในช่วงเวลานั้น” ② ต้นประโยค ลำพัง 「ときには」 = บางครั้ง นานๆ ครั้ง (=たまに, 時には): ときには、何もしない日があってもいい (บางครั้งมีวันที่ไม่ทำอะไรเลยก็ไม่เป็นไร); 真面目な彼も、ときには冗談を言う (แม้เขาจะเป็นคนจริงจัง แต่บางครั้งก็พูดเล่น) เป็นกริยาวิเศษณ์ที่ต้นประโยค หมายถึง “ไม่ใช่เสมอไป แต่เป็นครั้งคราว” เคล็ดลับ: ก่อน 「ときには」 มี ‘กริยา/คำนาม (+ の)’ หรือไม่? — มี (疲れたときには, 緊急のときには) = “ในยาม ~”; ไม่มี อยู่ลำพังที่ต้นประโยค (ときには〜) = “บางครั้ง” ทั้งสองเขียนเป็น 「ときには」 เหมือนกัน แต่หนึ่งคือ “เวลา + การเน้น” อีกหนึ่งคือ “บางครั้ง (กริยาวิเศษณ์บอกความถี่)” — แยกด้วยว่ารับช่วงจากคำก่อนหน้าหรือไม่
🖊️แบบทดสอบฝึกทำ
「緊急の___、迷わず119に電話してください。」(ในยามฉุกเฉิน อย่าลังเล โทร 119)
- (A) ときには
- (B) ところには
- (C) からには
- (D) ことには
「___、一人でカフェに行くのが好きです。」(บางครั้งฉันชอบไปคาเฟ่คนเดียว)
- (A) 場合には
- (B) のためには
- (C) ことには
- (D) ときには
「悩んだ___、先生に相談するといい。」(เมื่อกลุ้มใจ ปรึกษาครูจะดี)
- (A) からには
- (B) ときには
- (C) ことには
- (D) ものには
「ときには」と「場合には」の最大の違いは?
- (A) 意味は全く同じ。
- (B) ときには は口語;場合には は書面語のみ。
- (C) ときには は時間的な焦点;場合には は仮定的な状況・規定。
- (D) ときには は否定文のみ;場合には は肯定文のみ。
「忙しくても___、家族との時間を大切にしたい。」(แม้จะยุ่ง บางครั้งก็อยากให้ความสำคัญกับเวลากับครอบครัว)
- (A) 場合には
- (B) ためには
- (C) ことには
- (D) ときには