“〜ともすれば・ともすると”: มักจะ〜ได้ง่าย / มีแนวโน้มที่จะ〜 (N1)
「ともすれば感情的になりがちだ」 — การชี้ให้เห็นแนวโน้ม (ในทางลบ) ที่เกิดขึ้นได้ง่าย
「ともすれば感情的になりがちだ」 — มักจะ~ ได้ง่ายเหลือเกิน
ทุกคนล้วนมีจุดอ่อนที่ “เผลอไปทางใดทางหนึ่งโดยไม่รู้ตัว” — ยุ่งแล้วลืมสุขภาพ เหนื่อยแล้วอยากเลิก เมื่อต้องการชี้ให้เห็น “แนวโน้มที่เกิดขึ้นได้ง่าย (ส่วนใหญ่ในทางลบ)” นี้ ภาษาญี่ปุ่นใช้คำวิเศษณ์ 「ともすれば/ともすると」 — 「ともすれば感情的になりがちだ (มักจะอารมณ์เสียได้ง่าย)」 「ともすれば・ともすると」 = มักจะ~ ได้ง่ายเหลือเกิน เผลอนิดเดียวก็~ บทความนี้ยังแยกความต่างจากคำใกล้เคียงอย่าง 〈がちだ〉〈きらいがある〉
หัวใจสำคัญ: มักจะ~ ได้ง่ายเหลือเกิน (ตกไปอยู่ในแนวโน้มทางลบบางอย่าง)
「ともすれば/ともすると」 เป็นคำวิเศษณ์ แปลว่า “มักจะ~ ได้ง่ายเหลือเกิน เผลอนิดเดียวก็~” ชี้ให้เห็นแนวโน้มที่เกิดขึ้นได้ง่าย ส่วนใหญ่ในทางลบ:
- 一人暮らしだと、ともすれば生活が不規則になりがちだ (ถ้าอยู่คนเดียว มักจะใช้ชีวิตไม่เป็นระเบียบได้ง่าย)
- ともすると、人は易きに流れる (พอเผลอนิดเดียว คนเราก็ไหลไปตามทางที่สบาย)
- 真面目な人ほど、ともすれば抱え込みがちだ (ยิ่งเป็นคนจริงจังก็ยิ่งมักจะแบกทุกอย่างไว้คนเดียว)
ความรู้สึกของรูปนี้: ก่อนอื่นยกสถานการณ์ที่ทำให้ “ไหลไปทางใดทางหนึ่งโดยไม่รู้ตัว” ขึ้นมา แล้วจึงชี้ให้เห็น “แนวโน้มที่ส่วนใหญ่เป็นลบ” นั้น แก่นคือ “เผลอนิดเดียวก็มักจะ (ตกไปอยู่ใน) ~ ได้ง่ายเหลือเกิน” มีน้ำเสียงเตือนให้ระวัง เป็นคำวิเศษณ์ (อยู่ต้นประโยคหรือกลางประโยค) มักใช้คู่กับสำนวนแสดงแนวโน้มอย่าง 「〜がちだ/〜やすい」 เอนไปทางภาษาเขียนและเป็นทางการ (「ともすれば」「ともすると」 มีความหมายเหมือนกันและใช้แทนกันได้ ส่วนรูปที่เป็นวรรณศิลป์กว่าคือ 「ややもすれば/ややもすると」)
วิธีเชื่อมและรูปแบบ
| รูปแบบ | วิธีใช้ | ตัวอย่าง |
|---|---|---|
| ともすれば〜がちだ | มักจะ~ได้ง่าย | ともすれば忘れがち |
| ともすると〜やすい | ~ได้ง่ายเหลือเกิน | ともすると誤解されやすい |
| ともすれば〜かねない | เผลอนิดเดียวก็อาจถึงขั้น~ | ともすれば大事故になりかねない (อาจกลายเป็นอุบัติเหตุร้ายแรงได้ง่ายๆ) |
เป็นคำวิเศษณ์ (อยู่ต้นประโยคหรือกลางประโยค) มักใช้คู่กับสำนวนแสดงแนวโน้ม/ความเป็นไปได้ เช่น 「〜がちだ・〜やすい・〜かねない」 「ともすれば = ともすると」 มีความหมายเหมือนกัน เอนไปทางภาษาเขียนและเป็นทางการ
ตัวอย่างการใช้
- 長く続けていると、ともすれば初心を忘れてしまう。(ถ้าทำไปนานๆ มักจะลืมเจตนาตั้งต้นได้ง่าย)
- この仕事は、ともするとマンネリに陥りがちだ。(งานนี้มักจะตกอยู่ในความจำเจได้ง่าย)
- 熱中するあまり、ともすれば周りが見えなくなる。(ด้วยความหมกมุ่นมากเกินไป มักจะมองไม่เห็นสิ่งรอบข้างได้ง่าย)
- データばかり見ていると、ともすると現場の実感を見失いやすい。(ถ้าดูแต่ข้อมูล มักจะหลงลืมความรู้สึกจริงของหน้างานได้ง่าย)
- 便利さを求めるあまり、ともすれば大切なものを失いかねない。(ถ้าไล่ตามความสะดวกมากเกินไป เผลอนิดเดียวก็อาจสูญเสียสิ่งสำคัญไปได้)
⚠️ ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยและควรหลีกเลี่ยง
① ส่วนหลังส่วนใหญ่เป็นสำนวนแสดงแนวโน้มอย่าง 「がちだ/やすい」 และส่วนใหญ่เป็น ‘ทางลบ’ 「ともすれば/ともすると」 ชี้ให้เห็น “แนวโน้มที่เกิดขึ้นได้ง่าย” ส่วนหลังจึงมักใช้คู่กับสำนวนแสดงแนวโน้ม/ความเป็นไปได้ เช่น 「〜がちだ (มักจะ~ได้ง่าย)」「〜やすい (~ได้ง่าย)」「〜かねない (อาจถึงขั้น~)」: ともすれば忘れがち, ともすると誤解されやすい, ともすれば事故になりかねない และแนวโน้มนั้นส่วนใหญ่เป็นลบ (ลืม ย่อหย่อน ตกไปอยู่ใน หลงทาง) — มีน้ำเสียงเตือนให้ระวัง วิธีทดสอบ: ถ้าจะชี้ให้เห็นว่า “ตกไปอยู่ในแนวโน้มทางลบบางอย่างได้ง่าย (โดยไม่รู้ตัว)” → ともすれば + がちだ/やすい/かねない
② เป็น ‘คำวิเศษณ์’ ไม่ใช่ช่วยคำเชื่อม — อยู่ต้นประโยคหรือกลางประโยค 「ともすれば/ともすると」 เป็นคำวิเศษณ์ที่ขยายทั้งประโยค วางไว้ต้นประโยคหรือกลางประโยค (หลังประธาน) และใช้เดี่ยวๆ ได้: ともすれば、人は楽な道を選ぶ (คนเรามักเลือกทางที่ง่ายได้ง่ายๆ) ไม่เหมือน 「と/ば/たら」 ตรงที่ไม่ได้ต่อท้ายกริยาในฐานะคำเชื่อม อย่าเขียนว่า 「〜ともすれば」 ต่อท้ายคำเหมือนช่วยคำเชื่อม วิธีทดสอบ: เป็นคำวิเศษณ์ขยายทั้งประโยค (มักจะ ได้ง่ายเหลือเกิน) วางไว้ต้นประโยค/กลางประโยค ไม่ใช่ต่อท้ายรูปกริยา
③ หน้าที่ต่างจาก 「〜がちだ」 — 「がちだ」 เป็นคำแสดงแนวโน้มหลัก ส่วน 「ともすれば」 เป็นคำวิเศษณ์ที่เสริมน้ำหนัก สองคำนี้มักปรากฏด้วยกันแต่มีบทบาทต่างกัน 「〜がちだ」 เป็นสำนวนแสดงแนวโน้มหลัก (ต่อท้ายรูป ます ที่ตัดแล้วของกริยา หรือคำนาม) แปลได้เองว่า “~ได้ง่าย มักจะ~”: 忘れがち (มักจะลืม), 病気がち (ป่วยบ่อย) ส่วน 「ともすれば」 เป็นคำวิเศษณ์ที่วางข้างหน้าเพื่อเสริมน้ำหนักและชี้ให้เห็นความ “ไม่รู้ตัว เผลอนิดเดียว” ของแนวโน้มนั้น และสองคำจับคู่กันเป็นธรรมชาติที่สุด: ともすれば忘れがち (มักจะลืมได้ง่ายเหลือเกิน) ความต่างคือ 「がちだ」 คือตัวแนวโน้มเอง (ใช้เดี่ยวๆ ได้); 「ともすれば」 คือคำวิเศษณ์เสริมน้ำหนัก (วางข้างหน้าเพื่อเน้นแนวโน้ม มักใช้กับ がちだ) วิธีทดสอบ: ถ้าจะบอกเพียงว่า “~ได้ง่าย” → がちだ/やすい; ถ้าจะเน้นเพิ่มว่า “เผลอนิดเดียวก็มักจะ (ตกไปอยู่ในแนวโน้มนั้น)” → เติม ともすれば ไว้ข้างหน้า
④ ความต่างจาก 「きらいがある」 — รสชาติและสิ่งที่ชี้ ทั้งสองแสดง “มีแนวโน้มที่จะ~” แต่รสชาติต่างกัน 「ともすれば」 เป็นคำวิเศษณ์ที่ชี้แนวโน้ม “เผลอนิดเดียวก็ (ตกไปอยู่ใน) ~ ได้ง่ายเหลือเกิน” ส่วนใหญ่จับคู่กับ がちだ/やすい ให้ความรู้สึกเตือน 「きらいがある」 เป็นรูปแบบ (〜きらいがある) แปลว่า “มีนิสัย (ไม่ดี) แนวโน้มที่จะ~” มักใช้วิจารณ์ลักษณะประจำตัวของคนหรือสิ่งของที่ไม่ค่อยน่าพอใจ: 彼は物事を大げさに言うきらいがある (เขามีนิสัยชอบพูดเรื่องต่างๆ เกินจริง ดู 〈きらいがある〉) ความต่างคือ 「ともすれば」 = คำวิเศษณ์ ได้ง่ายเหลือเกิน (ตกไปอยู่ในแนวโน้มบางอย่าง) (ใช้กับ がちだ); 「きらいがある」 = รูปแบบ มีนิสัย (ไม่ดี) แนวโน้มที่จะ~ (วิจารณ์ลักษณะประจำตัว) วิธีทดสอบ: ถ้าจะบอกว่า “เผลอนิดเดียวก็~ได้ง่ายเหลือเกิน” → ともすれば (คำวิเศษณ์); ถ้าจะวิจารณ์ว่า “(ใครหรืออะไรบางอย่าง) มีนิสัย มีแนวโน้มที่จะ~” → きらいがある
🔄 ความต่างและการเปรียบเทียบ: ともすれば/がちだ/きらいがある/やすい
| รูปแบบ | ความหมาย | ชนิดของคำ・จุดเน้น | ตัวอย่าง |
|---|---|---|---|
| ともすれば/ともすると | มักจะ~ได้ง่ายเหลือเกิน | คำวิเศษณ์ ชี้แนวโน้ม (ทางลบ) ที่ตกไปอยู่ได้ง่าย | ともすれば〜がち |
| がちだ | ~ได้ง่าย มักจะ~ | ตัวแนวโน้มเอง (ต่อท้ายรูป ます ที่ตัดแล้ว/คำนาม) | 忘れがち |
| きらいがある | มีนิสัย (ไม่ดี) แนวโน้มที่จะ~ | รูปแบบ วิจารณ์ลักษณะประจำตัว (ดู 〈きらいがある〉) | 大げさなきらいがある (มีแนวโน้มพูดเกินจริง) |
| やすい | ~ได้ง่าย | เป็นกลาง ความง่าย/ยาก | 壊れやすい |
ข้อที่สับสนกันง่าย: 「ともすれば/ともすると」 = มักจะ~ได้ง่ายเหลือเกิน (คำวิเศษณ์ ชี้แนวโน้มทางลบที่ตกไปอยู่ได้ง่าย มักใช้กับ がちだ) 「がちだ」 = ~ได้ง่าย มักจะ~ (ตัวแนวโน้มเอง ใช้เดี่ยวๆ ได้) 「きらいがある」 = มีนิสัย (ไม่ดี) แนวโน้มที่จะ~ (รูปแบบ วิจารณ์ลักษณะประจำตัว ดู 〈きらいがある〉) 「やすい」 = ~ได้ง่าย (เป็นกลาง ความง่าย/ยาก) ถ้าจะชี้ว่า “เผลอนิดเดียวก็~ได้ง่ายเหลือเกิน” ให้ใช้ ともすれば ถ้าจะบอกเพียงว่า “~ได้ง่าย” ให้ใช้ がちだ/やすい ถ้าจะวิจารณ์ว่า “มีนิสัยที่จะ~” ให้ใช้ きらいがある
💡 วิธีจำ
「ともすれば/ともすると」 เป็นคำวิเศษณ์ที่สะดวกมาก — สร้างมาเพื่อชี้แนวโน้ม “เผลอนิดเดียวก็ได้ง่ายเหลือเกินที่จะไหลไปทางลบบางอย่าง” ด้วยความรู้สึกเตือนให้ระวัง 「ともすれば感情的になりがち」「ともすると初心を忘れる」 เหมาะกับการวิจารณ์และการเตือนตนเอง มีสามประเด็น: ① ส่วนหลังส่วนใหญ่จับคู่กับ 「がちだ/やすい/かねない」 และแนวโน้มส่วนใหญ่เป็นลบ; ② เป็นคำวิเศษณ์ (ต้นประโยคหรือกลางประโยค ไม่ใช่ช่วยคำเชื่อม); ③ จับคู่กับ 「がちだ」 (がちだ คือตัวแนวโน้ม ともすれば คือคำวิเศษณ์เสริมน้ำหนัก) 「ともすれば」「ともすると」 มีความหมายเหมือนกันและใช้แทนกันได้ ส่วนที่เป็นวรรณศิลป์กว่าคือ 「ややもすれば」 ถ้าจะเขียนเตือนว่า “คนเรา เผลอนิดเดียวก็มักจะ~” คำนี้เหมาะที่สุด
❓ คำถามที่คุณอาจสงสัย
Q: 「ともすれば」 กับ 「ともすると」 ต่างกันอย่างไร?
แทบไม่ต่างกัน — ใช้แทนกันได้ 「ともすれば」 และ 「ともすると」 เป็นคำวิเศษณ์ที่มีความหมายเหมือนกัน แปลว่า “มักจะ~ได้ง่ายเหลือเกิน เผลอนิดเดียวก็~” ชี้แนวโน้มที่เกิดขึ้นได้ง่าย (ส่วนใหญ่เป็นลบ) ทั้งความหมาย วิธีใช้ และรสชาติเกือบเหมือนกัน และในกรณีส่วนใหญ่ใช้แทนกันได้โดยตรง: ともすれば感情的になりがちだ = ともすると感情的になりがちだ (มักจะอารมณ์เสียได้ง่ายเหลือเกิน — ทั้งสองแบบเหมือนกัน) ถ้าจะแยกให้ละเอียดที่สุด บางคนรู้สึกว่า 「ともすると」 เป็นภาษาพูดกว่าเล็กน้อย และ 「ともすれば」 เป็นภาษาเขียนกว่าเล็กน้อย แต่ความต่างนี้น้อยมาก ไม่ต้องฝืนแยกในทางปฏิบัติ นอกจากนี้ยังมีคำพ้องความหมายที่เป็นวรรณศิลป์และแข็งกว่า คือ 「ややもすれば/ややもすると」 ความหมายเหมือนกัน แต่เป็นแบบโบราณและเป็นทางการกว่า ส่วนใหญ่พบในบทความเชิงเรียงความ วิธีทดสอบ: ถ้าจะบอกว่า “มักจะ~ได้ง่าย” → ใช้ได้ทั้ง ともすれば และ ともすると (เหมือนกัน); ถ้าต้องการความเป็นวรรณศิลป์และเป็นทางการมากขึ้น → ややもすれば
Q: ใน 「ともすれば感情的になりがちだ」 คำว่า 「ともすれば」 กับ 「がちだ」 ซ้ำซ้อนกันหรือไม่?
ไม่ซ้ำซ้อน — สองคำนี้เป็นคู่ที่เสริมกันและกัน ไม่ใช่คำฟุ่มเฟือย 「がちだ」 เป็นสำนวนแสดงแนวโน้มหลัก — 「感情的になりがちだ」 = “มักจะอารมณ์เสียได้ง่าย” ซึ่งมีแนวโน้ม “ทำ~ได้ง่าย” อยู่ในตัวแล้ว ส่วน 「ともすれば」 เป็นคำวิเศษณ์ที่วางไว้ข้างหน้า มีบทบาทเสริมน้ำหนักและชี้ให้เห็นความรู้สึก “เผลอนิดเดียว ไม่รู้ตัว (ก็เกิดขึ้น)” ในแนวโน้มนั้น ทำให้รสชาติของ “ได้ง่าย” แรงขึ้นและเตือนให้ระวังมากขึ้น ดังนั้น 「ともすれば感情的になりがちだ」 = “(คนเรา) เผลอนิดเดียวก็อารมณ์เสียได้ง่ายเหลือเกิน” — 「ともすれば」 เติมน้ำเสียง “โดยไม่รู้ตัว เผลอตัว” ส่วน 「がちだ」 เติม “แนวโน้มที่จะ~ได้ง่าย” และเมื่อซ้อนกันน้ำเสียงจะเต็มขึ้นและเตือนให้ระวังมากขึ้น เป็นคู่ตายตัวที่เป็นธรรมชาติมากในภาษาญี่ปุ่น ไม่ซ้ำซ้อน วิธีทดสอบ: 「ともすれば〜がちだ」 เป็นคู่ที่พบบ่อยและเป็นธรรมชาติ (คำวิเศษณ์ + คำแสดงแนวโน้ม) ใช้คู่กันได้อย่างมั่นใจ การแยกใช้เพียงตัวเดียวก็ได้ (ともすれば〜/〜がちだ) แต่ใช้คู่กันน้ำเสียงจะเต็มที่สุด
🖊️แบบทดสอบฝึกทำ
「忙しいと、___健康を後回しにしがちだ。」(มักจะ / เผลอนิดเดียวก็)
- (A) あえて
- (B) かろうじて
- (C) いやがおうにも
- (D) ともすれば
「ともすれば」とよく一緒に来るのは?
- (A) がちだ/やすい
- (B) ください
- (C) なさい
- (D) てはいけない
「ともすると初心を忘れる」の意味は?
- (A) ลืมไปแล้ว
- (B) ไม่มีวันลืมแน่นอน
- (C) ถ้าไม่ระวัง มักจะลืมเจตนาตั้งต้น (แนวโน้ม)
- (D) อยากลืม
「ともすれば」の語感は?
- (A) ไม่มีทางเด็ดขาด
- (B) เผลอนิดเดียวก็ / มักจะ~ (ส่วนใหญ่เป็นแนวโน้มทางลบ)
- (C) คำสั่ง
- (D) ความขอบคุณ
用法が自然なのは?
- (A) ともすればだ高い。
- (B) ともすれば必ず成功する (ไม่เข้ากับความหมายแสดงแนวโน้ม)。
- (C) ともすればを食べる。
- (D) ともすると怠けがちだ。